III SA/Po 932/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2007r. przy udziale sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [ ... ] nr [ ... ] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie dotyczącej zwrotu należności celnych I uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [ ... ] II zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę [ ... ] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/M. Ławniczak /-/M. Kwiecińska /-/B. Sokołowska Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego orzekł - na podstawie art. 201 § 1 ust. 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Prawo celne ( Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm. ) - o zawieszeniu postępowania wszczętego na wniosek B.B. z dnia [...]r. w sprawie zwrotu należności celnych. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, iż organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...]r. odmówił firmie "A" .B.B. zwrotu należności celnych w kwocie [...] PLN. Pismem z dnia [...]r. strona złożyła odwołanie od tego orzeczenia, przekazane Izbie Celnej - jako organowi II instancji - w dniu [...]r. Dnia [...]r. B.B. złożył nowy wniosek o zwrot należności celnej stanowiącej przedmiot postępowania odwoławczego, powołując przy tym nową podstawę prawną zwrotu tj. art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Zdaniem organu ze względu na tożsamość przedmiotu rozpatrzenie nowego wniosku winno zostać zawieszone do dnia zakończenia powyższego postępowania odwoławczego, aby przy późniejszym jego rozstrzygnięciu możliwe było uwzględnienie ustaleń poczynionych przez organ II instancji. W zażaleniu na postanowienie B.B. podniósł , iż organ celny nie wskazał przepisu uzależniającego wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ (przez co naruszono art. 120 i 121 Ordynacji podatkowej ), nie nazwano zagadnienia wstępnego od którego było uzależnione wydanie żądanej decyzji (naruszenie art. 120-125 Ordynacji podatkowej ), nie wypełniono obowiązku wynikającego z art. 203 Ordynacji podatkowej oraz naruszono zasadę dwuinstancyjności postępowania ( art. 127 Ordynacji podatkowej ). Podał ponadto, iż jego wniosek był zaadresowany do Komisji Europejskiej, wobec czego powinien zostać skierowany do niej lub zwrócony stronie. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 201 §1 pkt. 2, 203, 233 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej, art. 239 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Rady ( EWG ) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. U. WE nr L 302/1 z 1992r. ) oraz art. 899 ust. 2, art. 905 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 Rozporządzenia Komisji ( EWG) nr 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. U. WE L 253/1 z 1993r. ) utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W ocenie organu II instancji pomiędzy niniejszym postępowaniem w sprawie zwrotu ceł a postępowaniem odwoławczym zachodzi związek polegający na tożsamości przedmiotu żądania (chodzi bowiem o tą samą kwotę należności celnych). Z tego względu rozstrzygnięcie organu odwoławczego ma zasadnicze znaczenie dla postępowania toczonego przed organem I instancji, stanowiąc wobec tego zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 201 § 1 pkt. 2 Ordynacji podatkowej. Według Dyrektora Izby Celnej niezasadny był też zarzut naruszenia art. 203 § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż przepis ten nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Wprowadza on bowiem obowiązek wystąpienia do właściwego organu czy sądu o rozstrzygnięcie danego zagadnienia wstępnego, podczas gdy wskazane przez organ II instancji zagadnienie wstępne było związane z już wszczętym postępowaniem celnym. Odnośnie zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności organ podkreślił, iż rozstrzygnięcie sprawy wszczętej na skutek wcześniejszego wniosku o zwrot cła nie skutkowałoby bezpośrednio przesądzeniem o sposobie załatwienia sprawy wszczętej późniejszym wnioskiem o zwrot cła, jednakże ewentualny zwrot cła na podstawie wcześniejszego wniosku uczyniłby niniejsze postępowanie bezprzedmiotowym. Podniesiono ponadto, iż wnioski o zwrot cła na podstawie art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego są rozpatrywane przez Komisję Europejską jedynie w przypadkach szczególnych. Należy zatem zawsze zachować tryb załatwienia takiego wniosku w pierwszej kolejności przez sam organ celny, który ewentualnie może przekazać sprawę do Komisji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B.B. wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia organu II instancji z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości oraz naruszenie prawa wynikającego z art. 21 w zw. z art. 17 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Zdaniem skarżącego wniosek o zwrot cła z [...]r. zaadresowany do Komisji Europejskiej miał załatwić problemy wynikające z dotychczas stosowanej procedury o zwrot cła. Wszczęcie odrębnego postępowania przez organ I instancji i jego zawieszenie pozbawiło w istocie wnoszącego skargę możliwości zakończenia sprawy zwrotu przez samą Komisję. Obowiązek przekazania wniosku do Komisji Europejskiej - wynikający z art. 239 ust. 2 Wspólnotowego Kodeksu Celnego nie oznacza też możliwości wszczynania odrębnego postępowania celnego, chyba, że z urzędu. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojego postanowienia. Dyrektor Izby Celnej podkreślił również, iż zawieszenie przedmiotowego postępowania nie może oznaczać faktycznego pozbawienia skarżącego możliwości rozpatrzenia jego sprawy przez Komisję Europejską. Chodziło bowiem wyłącznie o czasowe wstrzymanie toku postępowania, które w przypadku zwrotu cła na podstawie wcześniejszego wniosku B.B. stałoby się zbędne. Natomiast w sytuacji ewentualnego zakończenia wcześniejszego postępowania o zwrot cła w formie prawomocnej decyzji o odmowie takiego zwrotu organ dokona merytorycznego zbadania przesłanek uzasadniających przesłanie sprawy do Komisji Europejskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga okazała się uzasadniona. Okolicznością bezsporną jest fakt złożenia przez skarżącego dwóch wniosków o zwrot tej samej należności celnej, wynikającej ze zgłoszenia celnego SAD nr [...] z dnia [...]r ( ło antydumpingowe w kwocie [...] zł ). Żądanie zawarte w pierwszym wniosku z dnia [...]r. - uzupełnionym specjalnym formularzem z dnia [...]r. - oparto na art. 236 ust. 1 Rozporządzenia Rady ( EWG ) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. U. WE nr L 302/1 z 1992r. ), zgodnie z którym należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają zwrotowi, gdy okaże się, że w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub że kwota ta została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2 Kodeksu. Naczelnik Urzędu Celnego decyzją nr [...] z dnia [...]r. odmówił firmie "A" B.B. zwrotu należności celnych w kwocie [...] PLN na tej podstawie. Po wniesieniu odwołania od tego orzeczenia skarżący wniósł do organu II instancji nowy wniosek z dnia [...]r., w którym żądanie zwrotu cła oparte zostało na art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, wprowadzającego odrębną podstawę takiego zwrotu. Chodzi tu bowiem o zwrot należności celnych w sytuacjach innych niż wskazane w art. 236-238 Kodeksu. Wniosek ten został więc prawidłowo przekazany Naczelnikowi Urzędu Celnego jako organowi właściwemu do jego rozpoznania. Był to bowiem w istocie nowy wniosek B.B., zawierający wprawdzie żądanie zwrotu tej samej należności celnej, jednakże oparte na odmiennej podstawie prawnej. Sam przepis art. 239 Kodeksu wskazuje wyraźnie, iż jego postanowienia dotyczą sytuacji faktycznych innych niż wskazane w art. 236 - 238 tego aktu prawnego. Organ celny I instancji był zatem zobowiązany do zbadania kwestii ewentualnego zwrotu spornej kwoty należności celnej na odrębnej podstawie prawnej - określonej w treści samego art. 239 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego oraz art. 899 - 904 Rozporządzenia Komisji ( EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny ( Dz. U. WE L 253/1 z 1993r. ). Naczelnik Urzędu Celnego trafnie zatem uznał się za organ właściwy do przyjęcia wniosku skarżącego o zwrot cła na zasadzie art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego. W ocenie Sądu nie zachodziły jednak przesłanki do zawieszenia postępowania celnego w przedmiocie tego wniosku do momentu prawomocnego zakończenia postępowania odwoławczego dotyczącego wcześniejszego wniosku B.B., opartego na przepisie art. 236 cytowanego Kodeksu. Zgodnie z art. 201 § 1 pkt. 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Prawo celne ( Dz. U. Nr 68 z 2004r., poz. 622 ze zm. ) organ celny jest zobowiązany do zawieszenia danego postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji uzależnione jest od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnienie wstępne oznacza sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w danej sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego przez organ inny niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Jest to przy tym tzw. zagadnienie otwarte, czyli takie, które nie było jeszcze prawomocnie przesądzone na właściwej drodze. Jego treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego, albo innej jeszcze okoliczności mającej znaczenie prawne. Jedną z przesłanek warunkujących możliwość zawieszenia danego postępowania jest wobec tego precyzyjne ustalenie przez organ związku przyczynowego pomiędzy rozstrzygnięciem danej sprawy celnej a określonym zagadnieniem wstępnym ( zob. m. in. B. Adamiak i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2006, s. 742-744; S. Babiarz i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2006, s. 628-630; wyrok NSA z 10 sierpnia 1983r., I SA 481/83, ONSA 1983/2/65 oraz wyrok NSA z 27 maja 2003r., V SA 2826/02, LEX nr 146512 ). Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodził bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem wniosku skarżącego o zwrot cła opartego na przepisie art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, a kwestią prawomocnego zakończenia postępowania wszczętego wnioskiem opartym na przesłankach określonych w art. 236 tego aktu prawnego. Oba wnioski B.B. zostały bowiem oparte na innych podstawach prawnych, chociaż żądany zwrot cła ma dotyczyć tej samej należności. Obowiązkiem organu celnego w niniejszej sprawie była zatem ocena jej stanu faktycznego związanego z dokonaniem przedmiotowego importu pod kątem ewentualnego wystąpienia przesłanek uzasadniających zwrot cła na podstawie art. 239 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Chodziło wobec tego o jednoznaczne ustalenie, czy można było uznać, że w sprawie zachodziła sytuacja inna niż opisana w przepisach art. 236-238 Kodeksu, określona zgodnie z procedurą Komitetu oraz wynikająca z okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem osoby zainteresowanej. Sytuacje tego typu zostały przy tym wyliczone wyczerpująco w przepisach art. 899-903 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. WE L 253/1 z 1993r.). Dla ostatecznego ustalenia istnienia przesłanek z art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego nie było zatem niezbędne uprzednie rozstrzygnięcie, czy sporna kwota należności celnych mogła być skutecznie zwrócona na podstawie art. 236 Kodeksu, wprowadzającego przecież zupełnie odrębną podstawę żądania zwrotu cła. Należy ponadto wskazać, iż przepis art. 201 § 1 pkt. 2 Ordynacji podatkowej zobowiązuje w sposób wyraźny organ celny do zawieszenia danego postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji uzależnione jest od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez organ inny niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Oba wnioski skarżącego podlegały rozpatrzeniu przez ten sam organ celny - Naczelnika Urzędu Celnego, wobec czego powyższa obligatoryjna przesłanka zawieszenia związana z koniecznością rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez odrębny organ administracyjny nie mogła zostać spełniona. Zdaniem Sądu postępowania wszczęte z obu wniosków B.B. winny się toczyć równolegle i niezależnie od siebie. W ich trakcie organ celny I instancji miał bowiem obowiązek zbadać kwestię przedmiotowego importu i ewentualnego zwrotu cła antydumpingowego z punktu widzenia różnych przesłanek prawnych, zawartych w odrębnych przepisach Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Zakończenie jednego z nich w formie wydania decyzji orzekającej o zwrocie spornej kwoty uczyniłoby drugie postępowanie bezprzedmiotowym, co uzasadniałoby jego umorzenie na zasadzie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż sam zarzut strony skarżącej odnośnie konieczności przekazania jej wniosku o zwrot cła z dnia [...]r. bezpośrednio do Komisji Europejskiej był niezasadny. Tryb rozpatrywania wniosku opartego na art. 239 Wspólnotowego Kodeksu Celnego - uregulowany w cytowanym Rozporządzeniu Komisji ( EWG) nr 2454/93 ustanawiającym przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady ( EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny - wskazuje bowiem na pierwszeństwo krajowych organów celnych w podjęciu orzeczenia w przedmiocie zwrotu należności celnej na tej podstawie. Zgodnie z art. 905 powołanego Rozporządzenia dopiero bowiem w sytuacji, gdy organ celny nie jest w stanie wydać decyzji na podstawie art. 899, a do wniosku załączone są dowody, które mogą stanowić o wyjątkowej wynikającej z okoliczności sytuacji niespowodowanej ani podstępem osoby zainteresowanej, ani jej oczywistym zaniedbaniem, to Państwo Członkowskie, któremu podlega ten organ przekazuje taką sprawę Komisji Europejskiej, w celu rozstrzygnięcia. Krajowy organ celny musi mieć zatem możliwość wstępnego zbadania wniosku i rozstrzygnięcia, czy jest w stanie wydać samodzielnie decyzję załatwiającą merytorycznie ten wniosek, czy też zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przekazanie sprawy Komisji Europejskiej ( art. 899 i następne Rozporządzenia Komisji nr 2454/93). Ze względu na okoliczności przedstawione wyżej Sąd uznał, iż organy celne obu instancji wydały swoje postanowienia z naruszeniem przepisów postępowania ( art. 201 § 1 pkt. 2 Ordynacji podatkowej ), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak natomiast podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi odnośnie naruszenia przepisów o właściwości oraz naruszenia art. 21 w zw. z art. 17 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 "c", art. 200 i art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) - orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ M. Ławniczak /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska