IV SA/Gl 548/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2007 r. sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżone postanowienie. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 oraz art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z póżn. zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta G., po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...]r., odmówił J. D. przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup telefonu komórkowego. W jej uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że zakup telefonu komórkowego nie stanowi przypadku potrzeby niezbędnej i podstawowej, a tym samym nie odpowiada celom pomocy społecznej. Przedmiotową decyzję J. D. odebrał osobiście w dniu [...]r., co wynika z oryginału zwrotnego potwierdzenia odbioru, znajdującego się w aktach administracyjnych. W piśmie z dnia [...]r. oznaczonym jako "odwołanie", doręczonym w tym samym dniu do Ośrodka Pomocy Społecznej w G., J. D. domagał się zmiany niekorzystnej dla niego decyzji, którą uznał za krzywdzącą. Jednocześnie wskazał, że w dniu [...] r. odebrał przedmiotową decyzję i pismo konsultanta do spraw osób starszych i niepełnosprawnych z dnia [...]r. Nr [...], które wyznaczało siedmiodniowy termin do przybycia "do pracownika socjalnego A. Ł. ul. [...] (...) z harmonogramem wizyt lekarskich w celu ustalenia ilości terminów wizyt lekarskich co ma wpływ na przyznanie usług opiekuńczych." (cytat). Jednocześnie zaznaczył, że przy sporządzaniu protokołu w dniu [...]r. inaczej umawiał się z pracownikiem socjalnym, a otrzymana drogą pocztową korespondencja wpłynęła negatywnie na jego stan fizyczny i psychiczny, który stale się pogarsza pod wpływem pism otrzymywanych z organu pomocy społecznej. Nadmienił również, że czytając te pisma wpada w depresję, która powoduje taki stan jego zdrowia, że odwołanie sporządzał "przez ładnych parę dni" (cytat). Wyraził także niezadowolenie z powodu braku porozumienia i współpracy z pracownikami Ośrodka Pomocy Społecznej w G., którzy nie realizują jego potrzeb, chociaż jest kaleką od [...]r. Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...], wydanym na podstawie art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W jego uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że J. D. w dniu [...]r. otrzymał decyzję wraz z prawidłowym pouczeniem o terminie wniesienia odwołania, co potwierdził własnoręcznym podpisem. Zatem ustawowy termin do wniesienia odwołania został przekroczony, a odwołujący nie zwrócił się z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, jak również nie podał istotnych przyczyn uchybienia tego terminu. W skardze z dnia [...]r. J. D. zakwestionował zaskarżone postanowienie i podtrzymał twierdzenia zawarte w odwołaniu oraz wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, o ile faktycznie uchybił temu terminowi, z uwagi na niezawiniony stan zdrowia, bowiem leczy się [...] i [...], o czym od dłuższego czasu był poinformowany Ośrodek Pomocy Społecznej w G.. Dodatkowo, powołał się na okoliczności nie związane bezpośrednio z zaskarżonym postanowieniem dotyczące, zdaniem skarżącego, krzywdzącego sposobu postępowania wobec niego pracowników organu pomocy społecznej pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu podniosło, że skarżący pomimo prawidłowego pouczenia o możliwości i terminie wniesienia odwołania nie spełnił wymogu jego terminowego wniesienia, ani też nie zwrócił się z wnioskiem o jego przywrócenie, jak również nie uprawdopodobnił, że uchybienie to nastąpiło bez jego winy. Organ odwoławczy przywołał ponadto okoliczności i argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdzając, że nie znajduje podstaw do jego zmiany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego. Stosownie do brzmienia przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako ustawa p.p.s.a., sąd ten uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w przypadku, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, w oparciu o treść art. 145 § 2 ustawy p.p.s.a., w zależności od rodzaju naruszenia, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, a przesłanką nieważności rozstrzygnięcia jest m. in. stwierdzenie, iż wydane ono zostało bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Poddawszy takiej właśnie kontroli zaskarżone postanowienie Sąd doszedł do przekonania, że uchybia ono przepisom prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Zaznaczyć trzeba, że rozpoznając skargę, Sąd nie był uprawniony do oceny zgodności z prawem decyzji z dnia [...]r. Nr [...], która nie miała wpływu na treść podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia. Bezsporną okolicznością jest, iż skarżący otrzymał powołaną decyzję organu pierwszej instancji w dniu [...]r., a odwołanie złożył osobiście w dniu [...]r. podczas obecności w Ośrodku Pomocy Społecznej w G.. Zatem wniesienie odwołania nastąpiło po upływie terminu przewidzianego dla dokonania tej czynności (art. 129 § 2 K.p.a.), a podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia było założenie, że skarżący nie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie tego terminu. Tymczasem z treści odwołania wynika, że były przeszkody uzasadniające zaistniałe opóźnienie w postaci złego stanu fizycznego i psychicznego skarżącego (strona [...]). Okoliczność ta pośrednio wynika również z akt administracyjnych przedłożonych Sądowi, a w szczególności znajduje uzasadnienie w treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...]r. Nr [...] wskazującej, że skarżący "wymaga okresowej pomocy innej osoby w celu pełnienia ról społecznych" (cytat). Tym samym skarżący podał przyczynę niezachowania ustawowego terminu do wniesienia odwołania, a jego argumentacja mogłaby stanowić uprawdopodobnienie braku jego winy. Zaakcentować trzeba, że wydanie rozstrzygnięcia stwierdzającego uchybienie terminu nie jest dopuszczalne przed ostatecznym rozpoznaniem wniosku o jego przywrócenie, bowiem ewentualne uwzględnienie takiego wniosku wyłączałoby możliwość stwierdzenia uchybienia terminu. Pogląd ten znajduje uzasadnienie w świetle orzecznictwa sądowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 31 maja 2000 r., sygn. akt SA/Sz 565/00, Lex nr 41620; z dnia 23 lipca 1999 r., sygn. akt I SA 350/98, Lex nr 48579; z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. akt SA/Sz 306/98, Lex 36136). Istotnym w sprawie jest, że skarżący od [...] r. jest objęty różnymi formami pomocy społecznej, a z przedłożonych przez niego zaświadczeń lekarskich jednoznacznie wynika, że jest osobą niepełnosprawną wymagającą szczególnej opieki. W tym miejscu należy podnieść, że akta administracyjne rozpoznawanej sprawy nie zawierają żadnej adnotacji o fakcie poinformowania skarżącego o ciążących na nim uprawnieniach i obowiązkach w zakresie wykazania twierdzeń zawartych w odwołaniu, jak i później w skardze. Jednocześnie z urzędu nie zostały sprawdzone zarzuty odwołania, bowiem organ odwoławczy nie poczynił we wskazanym przez skarżącego kierunku żadnych ustaleń jedynie nie zgodził się jego z twierdzeniami. Tym samym, nie zweryfikował podanej przez skarżącego przyczyny wystąpienia z odwołaniem przez co, w należyty sposób, nie wyjaśnił rozpatrywanej sprawy. Nadto, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak było stosownych rozważań w tym zakresie (art. 125 § 3 K.p.a.). Zdaniem Sądu, z uwagi na powołane już wcześniej okoliczności, organ odwoławczy powinien w rozpatrywanej sprawie pouczyć skarżącego o prawie wniesienia prośby (wniosku) o przywrócenie terminu, tak aby spełnić obowiązek wynikający z zasady udzielania informacji faktycznej i prawnej, określony w art. 9 K.p.a. Dodatkowo, w aktach administracyjnych przedłożonych Sądowi, znajduje się również oprócz powołanego już wcześniej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...]r. Nr [...], notatka służbowa sporządzona w dniu [...]r. przez pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., dotycząca prawdopodobnie skarżącego, co nie zostało wyjaśnione w toku postępowania odwoławczego, która wskazuje, że ma (...)"duże problemy w zapamiętywaniu informacji i udzielaniu odpowiedzi ze względu na duże zaburzenia [...] i przyjmowane leki." (karta bez oznaczenia numeru). Zapis ten potwierdza jedynie konieczność dokonania w tym zakresie ustaleń przez organ odwoławczy. Zdaniem Sądu w celu wyjaśnienia i ustalenia, czy skarżący ma świadomość uchybienia terminu do wniesienia odwołania, na co nie wskazuje treść odwołania i pośrednio skargi, należało dopuścić dowód z jego oświadczenia, a przede wszystkim na piśmie pouczyć skarżącego o przysługującym mu prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, bowiem w szczególnej sytuacji zdrowotnej skarżącego, organy administracji obu instancji obowiązane były dopuścić jako dowód wszystko to, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie było sprzeczne z prawem (por. treść art. 75 § 1 K.p.a.). Oznacza to, że podniesione w odwołaniu i w skardze okoliczności nie muszą być dowodzone tylko za pomocą dokumentów. Pogląd ten podziela Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 24 maja 2001r., I PKN 413/00 stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym może być prowadzone postępowanie dowodowe w pełnym zakresie, co do wszystkich okoliczności mających znaczenie dla ustalenia prawa do określonego świadczenia (OSNIPUS i SP z 2003 r., nr 6, poz. 150). Zaznaczyć również należy, że zasady postępowania administracyjnego nakładają na organy administracji obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i z urzędu przeprowadzenia dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy (art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 K.p.a.) oraz dopiero na tej podstawie dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Dodatkowo stosownie do treści art. 9 K.p.a. organy te są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości przepisów prawa i w tym celu, udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy ograniczył się jedynie do analizy treści art. 134 K.p.a. i nie poinformował skarżącego o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, czym naruszył przepis art. 7 i art. 9 K.p.a. nakazujący przy rozpatrywaniu sprawy uwzględniać interes społeczny i słuszny interes strony. Zatem, skoro w sprawie nie zostały w sposób należyty wyjaśnione wszystkie jej aspekty, pozwalające w sposób nie budzący żadnych wątpliwości zająć stanowisko, czy skarżący miał świadomość uchybienia terminu do wniesienia odwołania i został prawidłowo pouczony o prawach przysługujących stronie postępowania administracyjnego, zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. Konkludując, w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy zobowiązany był do przeanalizowania rozpoznawanej sprawy, a nie podejmując w tym zakresie żadnych działań, gdyż za takie nie można uznać treści protokołu sporządzonego w dniu [...] r., doprowadził do naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wynikających z art. 7, art. 9 i art. 77 K.p.a., a w szczególności całkowicie bezzasadne zaniechał przeprowadzenia dowodów na okoliczność twierdzeń skarżącego, a tym samym w trybie art. 81 K.p.a. nie wyjaśnił okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Stwierdzone uchybienia dają podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na naruszenie powołanych przepisów prawa procesowego i to w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym jej rozpoznaniu organ odwoławczy zobowiązany będzie przeprowadzić postępowanie dowodowe, obejmujące także dowody wskazane przez skarżącego oraz umożliwić mu wypowiedzenie się, co do okoliczności mających znaczenie w sprawie, w celu wyjaśnienia kwestii dopuszczalności złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i świadomości skarżącego, co do uchybienia terminu do wniesienia odwołania, z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd oceny prawnej. Dopiero na podstawie uzupełnionego i zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonaniu jego oceny organ odwoławczy wyda stosowne rozstrzygnięcie, które zawierać musi wyczerpujące uzasadnienie (art. 125 § 3 K.p.a.). Na marginesie podkreślić trzeba, iż na podstawie art. 58 § 1 K.p.a., organ administracji publicznej przywraca termin na prośbę osoby zainteresowanej jeśli uprawdopodobni ona, iż uchybienie to nastąpiło bez jej winy. Brzmienie przywołanej regulacji nie pozostawia zatem wątpliwości, że istotą wniosku o przywrócenie terminu jest wyrażenie żądania o rozpatrzenie środka odwoławczego pomimo braku zachowania terminu przewidzianego do jego wniesienia. Natomiast warunkiem uwzględnienia takiego wniosku jest wskazanie okoliczności uprawdopodabniających brak winy strony w tej kwestii, a nadto jednoczesne dopełnienie czynności dla której termin był określony (art. 58 § 2 K.p.a.). Nadto, organ administracji ma obowiązek przywrócić termin na prośbę osoby zainteresowanej, jeżeli łącznie zachodzą cztery przesłanki, o których mowa w art. 58 K.p.a., a mianowicie: - uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, - wniesienie prośby o przywrócenie terminu, - dochowanie terminu do wniesienia prośby o przywrócenie terminu, - dopełnienie wraz z prośbą o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony termin. W tym stanie rzeczy skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na cytowane na wstępie uregulowania ustawy p.p.s.a. oraz powołane przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. Z uwagi na charakter zaskarżonego aktu, jakim jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, Sąd odstąpił od orzeczenia w przedmiocie jego wykonania na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.