I OSK 1134/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) Sędziowie Anna Lech NSA Grażyna Radzicka Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt IV SA/Gl 117/06 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Decyzją z dnia [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R. Ś. odmówiono przyznania D. M. prawa do zasiłku rodzinnego dla dzieci P. i A. M. oraz dodatków do tego zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Organ ustalił, iż rodzice dzieci – D. M. i S. M. – mimo uzyskania w grudniu 2004 r. sądowego wyroku orzekającego separację – wspólnie mieszkają, prowadzą jedno gospodarstwo domowe a ojciec dzieci czynnie uczestniczy w ich wychowaniu i łoży na ich utrzymanie. D. M. i S. M. złożyli też wspólnie zeznanie podatkowe za rok 2004. Przemawia to za uznaniem, iż tworzą oni rodzinę, a ich miesięczny dochód stanowi suma dochodów uzyskiwanych przez wszystkich domowników. Tak ustalony miesięczny dochód małż. M. wynosi 2 884,48 zł i jest wyższy od kwoty 2 332 zł uprawniającej czteroosobową rodzinę do świadczeń rodzinnych. Mając to na względzie organ wymienioną na wstępie decyzją odmówił przyznania żądanych przez D. M. świadczeń. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], które uznało za nieuzasadnione odwołanie wniesione przez D. M. W skardze wniesionej na decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona podniosła, że rozstrzygnięcia obu organów zostały oparte na niewiarygodnych i nieprecyzyjnych ustaleniach dokonanych nadto na podstawie danych z notatek służbowych niestanowiących formalnych dowodów. Ponownie stwierdziła, że do kilku lat nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze S. M. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 22 marca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. Ś. z dnia [...]. Sąd stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) uzależnia przyznanie przewidzianych w niej świadczeń od kryterium dochodowego rodziny określonego w art. 5 ust. 1 i 2. Przez dochód rodziny na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy rozumie się przeciętny, miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Jednocześnie, zgodnie z art. 3 pkt 16 powołanej ustawy, za rodzinę uważa się małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do 25 lat, a także – w szczególnych sytuacjach wskazanych tym przepisem – dziecko starsze. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że z brzmienia ostatnio powołanego przepisu wynika, iż ustalając pojęcie "rodziny" ustawodawca uwzględnił status prawny, a nie stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Skoro więc skarżąca pozostaje z mężem w prawnej separacji, który to stan zgodnie z art. 614 § 1 K.r.io.p. ma skutki prawne zrównane z orzeczeniem rozwodu, to niezależnie od wzajemnych relacji osobistych i majątkowych pomiędzy małżonkami S. M. przestał być członkiem rodziny D. M. w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd wskazał też, że skoro organ administracji bierze pod uwagę stan faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji, to skład osobowy rodziny D. M. należało określić według stanu istniejącego w październiku 2005 r. W tym czasie S. M. nie można było uznać za członka rodziny D. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził następnie, że dla powyższych ustaleń nie ma znaczenia fakt wspólnego opodatkowania małż. M. z 2004 r. Zgodnie ze wskazaniem Sądu w toku dalszego postępowania organy nie powinny uznawać S. M. za członka rodziny D. M. i nie uwzględniać jego dochodów w dochodach tej rodziny. Wymieniony wyrok zaskarżyło w całości Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., zarzucając mu naruszenie przepisu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, iż "małżonek osoby wnoszącej o świadczenie rodzinne pozostający w prawomocnie orzeczonej separacji nie jest członkiem jej rodziny", mimo iż zamieszkuje w jednym mieszkaniu i zajmuje się wychowywaniem wspólnych dzieci. Skarżące Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz skarżącego od strony przeciwnej kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Nie można bowiem zgodzić się ze stwierdzeniem Sądu I instancji, iż fakt orzeczenia wobec małżonków separacji czyni – z punktu widzenia zasadności ich żądań przyznania prawa do świadczeń rodzinnych – zbędnym ustalanie ich wzajemnych, rzeczywistych związków oraz związków z ich dziećmi. Świadczenia rodzinne z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) zależą od wysokości dochodu rodziny zdefiniowanego przepisem art. 3 pkt 2 tej ustawy jako przeciętny, miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Pojęcie "rodziny" w rozumieniu omawianej ustawy definiuje natomiast przepis art. 3 pkt 16 ustawy. Zgodnie z nim, za rodzinę uznaje się małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka, oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także w szczególnych sytuacjach wskazanych tym przepisem dziecko po ukończeniu 25 roku życia. Z przepisu tego wynika więc, że rodzice dzieci i pozostające na ich utrzymaniu dzieci stanowią w rozumieniu tego przepisu rodzinę bez względu na to czy rodzice są małżeństwem lub czy uzyskali rozwód, albo czy orzeczona została wobec nich separacja. Dochody rodziców nie są natomiast sumowane wówczas, gdy dziecko jest pod opieką rodzica samotnie go wychowującego w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy. Przepis ten stanowi, że za osobę samotnie wychowującą dziecko uznaje się pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Fakt wychowywania dziecka lub dzieci wspólnie przez rodziców po rozwodzie lub po orzeczonej sądownie ich separacji nie pozwala więc na uznanie, że osoba wychowująca dziecko jest osobą "samotnie wychowującą dziecko" w rozumieniu omawianego przepisu. W takiej też sytuacji dochody rodziców zlicza się przy ustalaniu dochodu rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach dokonał więc wadliwej wykładni art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skutkiem tego było też pozostawienie poza rozważaniami tego Sądu spornej kwestii czy D. M. i S. M. wspólnie wychowują swoje dzieci, co ma istotne znaczenie dla wyniku postępowania. Dlatego na mocy art. 185 § 1 P.p.s.a. i 207 § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.