IV SA/Gl 332/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2007r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...]r. Nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 30 ust. 1, 7, 8 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 22 ze zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił A. S. umorzenia w całości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalonych ostateczną decyzją z dnia [...]r. nr [...] w wysokości [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, które umożliwiałyby uwzględnienie wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Dochód rodziny wynikający z pracy zarobkowej T. S. przekracza kryterium dochodowe przewidziane ustawą o pomocy społecznej, a rodzina nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Odwołanie od tej decyzji wniosła A. S., która wyraziła swoje niezadowolenie z niej i wystąpiła o jej uchylenie. W odwołaniu tym podniosła, że sytuacja dochodowa rodziny ulega pogorszeniu, ponieważ dochody męża ulegają obniżaniu, nadto organ nie odniósł się do wydatków, jakie rodzina będzie ponosiła począwszy od stycznia [...]r. w związku ze zwiększonymi opłatami za energię elektryczną. Zaznaczyła, że postępowaniem tym organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia zasady zaufania obywatela do organów Państwa, a postępowanie prowadzone było w sposób bezduszny i arogancki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ ten wpierw przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, jak również przytoczył przepisy mające zastosowanie w sprawie. Odnosząc się do zarzutów strony sformułowanych w odwołaniu, organ odwoławczy odniósł się do przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji rozliczenia wydatków rodziny stosownie do reguł obowiązujących na terenie miasta K., a ustalonych w polityce świadczeń, przy czym zaznaczył, że nie zostały uwzględnione wydatki związane z dojazdem do pracy męża strony, jak również wydatki szkolne. W konsekwencji organ ten doszedł do przekonania, że wydatki rodziny wynoszą [...] zł, a dochód rodziny [...] zł i jest wyższy od tego kryterium. Nadto organ ten nie podzielił zarzutów strony kierowanych pod adresem organu pierwszej instancji w zakresie nieprawidłowości dotyczących przebiegu postępowania, jak również zaznaczył, że nie mógł uwzględnić wydatków, które pojawiły się od stycznia [...]r., ponieważ badał jej aktualną sytuację bytową. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. S., która wyraziła swoje z niej niezadowolenie. W motywach skargi podniosła, że brak odpowiedzi ze strony organu pierwszej instancji, po złożeniu wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, odczytała za pozytywne rozstrzygnięcie ze strony tego organu. Nadto zaznaczyła, że w sytuacji, gdy przedmiotowa decyzja organu pierwszej instancji nie była decyzją ostateczną, tenże organ wydał kolejną decyzję mocą, której nakazał zwrócić jej nienależnie pobrane świadczenie. Zarzuciła organowi odwoławczemu wadliwe ustalenie wysokości dochodu, ponieważ jej zdaniem wynosi on [...]zł a nie [...] zł, jak również podała, że aktualnie dochody jej męża są niższe niż wynika to z dokumentów stanowiących podstawę wydania decyzji, a dodatkowo ponosi wydatki na dojazd do pracy wynoszące około [...] zł, które nie zostały uwzględnione, podobnie jak wydatki na edukację dzieci. Zarzuciła również organom administracji obu instancji naruszenie zasady informacji sformułowanej w art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, w zakresie niedoinformowania jej o tym, że w przypadku likwidacji zakładu pracy nie posiadała prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego. Przed wydaniem decyzji organ pierwszej instancji uniemożliwił jej wypowiedzenia się, co do zgromadzonego materiału dowodowego, jak również naruszył zasadę zaufania strony do organów Państwa. Zaznaczyła również, że pieniądze pobrane w ramach dodatku przeznaczyła na niezbędne potrzeby dzieci i zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację do tej jaką zamieścił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do postanowień art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji w toku postępowania winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie, a po myśli art. 77 tegoż Kodeksu obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Nadto zgodnie z brzmieniem art. 9 wskazanego Kodeksu organ administracji jest obowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ administracji czuwa nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i udziela jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Uchybienie wskazanym przepisom wyczerpuje przesłankę uwzględnienia skargi do sądu administracyjnego przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czyli inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd zetknął się z sytuacją, w której organ pierwszej instancji prowadząc postępowanie dowodowe dopuścił się naruszenia wskazanych powyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W aktach sprawy znajdują się trzy dokumenty zawierające podpis skarżącej z dnia [...]r. Każdy z tych dokumentów zawiera inną treść, zatem ustalenia organu odwoławczego dotyczące sytuacji dochodowej rodziny skarżącej oraz o ponoszonych wydatkach, zamieszczone w uzasadnieniu decyzji nie mają umocowania w zgromadzonym materiale dowodowym. Powyższe ustalenia stały się podstawą uznania, że w przypadku rodziny skarżącej nie występuje szczególny przypadek uzasadniający uwzględnienie wniosku skarżącej o umorzenie kwoty nienależnie pobranego dodatku do świadczenia rodzinnego. Okoliczność ta wyczerpuje wskazane powyżej przesłanki uwzględnienia skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Podnoszone przez skarżącą zarzuty dotyczące nieprawidłowości dotyczących prowadzenia postępowania administracyjnego w zakresie dotyczącym jego wszczęcia i zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu nie znajdują umocowania w materiale dowodowym. Wszczęcie postępowania administracyjnego następuje na wniosek lub z urzędu w niniejszej sprawie postępowanie zostało uruchomione na wniosek skarżącej z dnia [...]r. i w dniu tym zobowiązała się ona, że w terminie dwóch tygodni dostarczy niezbędne dokumenty pozwalające ustalić sytuację dochodową rodziny. We wskazanym terminie skarżąca z tego zobowiązania nie wywiązała się, czego potwierdzeniem jest wezwanie skarżącej z dnia [...]r. do stawienia się w siedzibie organu. Zatem zarzuty skarżącej, że organ pierwszej instancji w tej sprawie był bezczynny i nie podejmował prawem przewidzianych działań nie znajdują potwierdzenia, gdyż to skarżąca w wyznaczonym terminie nie dostarczyła stosownych dokumentów. Także zarzut braku możliwości wypowiedzenia się, co do zgromadzonego materiału dowodowego nie może zostać uwzględniony, ponieważ organ pierwszej instancji a następnie organ odwoławczy podejmowały rozstrzygnięcia w oparciu o materiał przez nią przedłożony. W analogiczny sposób należy odnieść się do zarzutu dotyczącego naruszenia zasady informacji sformułowanej w art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzut ten kierowany jest pod adresem organów administracji, jednakże argumentacja, która służy jego uzasadnieniu odnosi się do innego postępowania, a mianowicie postępowania związanego z ustaleniem pobrania nienależnego świadczenia. W ramach tego postępowania zarzut ten jest chybiony i nie może zostać uwzględniony. Odmiennie należy widzieć zarzut związany z naruszeniem art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zawierający zasadę pogłębiania zaufania obywatela do organów Państwa. Zarzut skarżącej sprowadzający się do tego, że poprzez naruszenie przedstawionych powyżej zasad, organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia tejże zasady jest nieuzasadniony. Natomiast wskazane uchybienie, a sprowadzające się do tego, że zobowiązanie skarżącej do dostarczenia niezbędnych dokumentów z dnia [...] r. złożone na stosownym dokumencie przygotowanym przez organ pierwszej instancji posłużyło temu organowi do sporządzenia trzech różnych jego wersji, wyczerpuje znamiona naruszenia wskazanej zasady. Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy do organu pierwszej instancji, który winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w sprawie z aktywnym udziałem skarżącej, a następnie podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Przy podejmowaniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji winien wziąć pod uwagę nie tylko sytuację dochodową strony, ale także wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, a w szczególności zasadność wszystkich wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżącej, a w szczególności związanych z pobytem dzieci w przedszkolu w sytuacji, gdy skarżąca nie pracowała. Uwadze organu nie powinny ujść wydatki na dojazd do pracy, ponieważ zdaniem Sądu jest to wydatek obiektywny i jeżeli rodzina go ponosi, to winien on być brany pod uwagę przy ich ustalaniu. Sąd po myśli art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określił, że uchylona decyzja nie może być wykonywana. Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.