IV SA/Wa 150/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie asesor WSA Marian Wolanin (spr.), asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Dorota Kozub, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2007 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Dyrektora (...) Oddziału ARIMR w W. z dnia (...) listopada 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych - uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia (...) czerwca 2006 r. Zaskarżoną decyzją z dnia (...) listopada 2006 r. Nr (...) Dyrektor Oddziału Regionalnego w W. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia (...) czerwca 2006 r. o odmowie przyznania B. J. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 naliczonych na podstawie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005, złożonego przez W. J.. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że w dniu (...) maja 2005 r. W. J. - ojciec skarżącej - złożył wniosek do Powiatowego Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005. We wniosku wskazano działki położone w granicach działek ewidencyjnych o numerach: (...), (...), (...), (...) i (...). Następnie, w dniu 23 grudnia 2005 r. B. J. złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta, w celu przejęcia płatności naliczonych na podstawie wniosku o przyznanie płatności złożonego przez W. J.. Organ pierwszej instancji, decyzją z dnia (...) grudnia 2005 r. odmówił B. J. przyznania płatności z wniosku transferowego wskazując na przejęcie przez B. J. tylko części działek wnioskowanych przez W. J.. Dyrektor Oddziału Regionalnego w W. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z dnia (...) lutego 2006 r. uchylił powołaną decyzję organu pierwszej instancji ze wskazaniem, że B. J. udowodniła prawo posiadania wszystkich działek, na które W. J. wnioskował o przyznanie płatności. Ponownie rozpatrując sprawę, organ pierwszej instancji, decyzją z dnia (...) czerwca 2006 r, ponownie odmówił przyznania B. J. płatności z wniosku W. J., uznając, iż B. J. okazała się posiadaczem wszystkich użytków rolnych, na które przekazujący W. J. wnioskował o przyznanie płatności bezpośrednich, nie została jednak spełniona przesłanka z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6poz.40 ze zm.). Utrzymując w mocy powołaną decyzję z dnia (...) czerwca 2006 r., Dyrektor Oddziału Regionalnego w W. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazał w zaskarżonej decyzji, że warunkiem przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych nabywcy jest przejęcie przez niego posiadania całego gospodarstwa. Sygn. akt IV SA/Wa 150/07 Przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego może nastąpić wskutek umowy cywilnoprawnej zawartej pomiędzy dwoma producentami rolnymi, z których jeden jest przekazującym posiadanie gospodarstwa rolnego a drugi jest przejmującym posiadanie tego gospodarstwa, co nie miało miejsca w rozpatrywanej sprawie. B. J. uzyskała umową darowizny z dnia (...) grudnia 2005 r., od W. i J. J., działki o nr ewid. (...), (...), (...), (...) i (...).. Natomiast działki o nr ewid. (...) i (...) oraz (...), B. J. uzyskała w drodze umów dzierżawy, zawartych w dniu (...) grudnia 2005 r. odpowiednio z K. S. i L. S.. Powołane trzy działki nie zostały zatem przeniesione bezpośrednio z przekazującego gospodarstwo rolne W. J. na przejmującą B. J.. Nie został więc spełniony ustawowy wymóg przeniesienia posiadania przez przekazującego całości gospodarstwa, którego dotyczył pierwszy wniosek, na rzecz przejmującego. W skardze na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego w W. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) listopada 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, B. J. przedstawiła stan faktyczny sprawy, wskazując w szczególności na przejęcie po swoim ojcu W. J., umową darowizny z dnia (...) grudnia 2005 r., praw i obowiązków związanych z prowadzoną przez niego działalnością rolniczą zarówno na gruntach własnych, jak i dzierżawionych. W. J. ponosił koszty produkcji oraz czerpał pożytki zarówno z gruntów własnych, jak i dzierżawionych, i to wszystko przekazał skarżącej w dniu 22 grudnia 2005 r., przechodząc na rentę strukturalną. Skarżąca podniosła również, że jej ojciec był posiadaczem wszystkich, wykazanych we wniosku, działek gruntu, które następnie przejęła skarżąca. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Oddziału Regionalnego w W. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazano, że organ orzekający nie kwestionuje przejęcia posiadania przez skarżącą gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku przekazującego W. J.. Przekazanie to nie nastąpiło jednak w całości przez przekazującego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. Nr 6, poz. 40, ze zm.), w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji o jej przyznaniu, nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi, jeżeli spełnia on warunki do jej przyznania i w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania Sygn. akt IV SA/Wa 150/07 gospodarstwa rolnego złoży wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek. Stosownie zaś do §2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004 r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności (Dz.U. Nr 52, poz. 523, ze zm.), warunkiem przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych producentowi rolnemu, w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji o przyznaniu płatności nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na tego producenta rolnego, jest dołączenie do wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej, umowy sprzedaży, umowy dzierżawy lub innej umowy potwierdzającej przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego. Płatność bezpośrednia do gruntów rolnych przysługuje zatem następcy producenta rolnego, o ile dotychczasowy producent przeniesienie na rzecz następcy posiadanie gospodarstwa rolnego w drodze umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, obejmującej wszystkie działki, wnioskowane przez dotychczasowego producenta o przyznanie płatności bezpośredniej, i umowy te zostaną przez następcę dołączone do składanego przez niego wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej. Organ odwoławczy uznał, iż W. J. nie przeniósł na rzecz B. J. prawa posiadania wszystkich działek objętych wnioskiem W. J.. o przyznanie płatności bezpośredniej. Ustalenie to poparte zostało stwierdzeniem, że umową darowizny z dnia (...) grudnia 2005 r. W. J. przeniósł na rzecz B. J. prawo posiadania tylko części działek z gospodarstwa rolnego W. J.. Prawo posiadania dalszych działek ujętych we wniosku W. J., jako dotychczasowego producenta rolnego, B. J. uzyskała w drodze umów dzierżawy zawartych w dniu (...) grudnia 2005 r., ale nie z W. J., lecz z innymi osobami, skutkiem czego prawo posiadania tych działek nie zostało przeniesione na rzecz B. J. przez W. J., jako dotychczasowego posiadacza gospodarstwa rolnego obejmującego także działki dzierżawione. Ocena organu odwoławczego zawartych przez B. J. umów skutkujących uzyskaniem tytułów prawnych do działek wchodzących w skład dotychczasowego gospodarstwa rolnego W. J. nie jest zgodna z art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, przez co narusza także art. 7 i art. 77 §1 kpa w sposób mogący mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Organy orzekające w sprawie nie dostrzegły, iż według art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, przedmiotem ustaleń ma być stwierdzenie, czy dotychczasowy producent rolny przeniósł na rzecz następcy posiadanie wszystkich działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, objętych wnioskiem dotychczasowego producenta rolnego o Sygn. akt IV SA/Wa 150/07 przyznanie płatności bezpośredniej. Także w §2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności wskazano, że do wniosku powinny być dołączone umowy sprzedaży, dzierżawy lub inne umowy świadczące o przeniesieniu posiadania, nie zaś umowy mające świadczyć wyłącznie o przeniesieniu prawa do posiadania działek gruntu tworzących gospodarstwo rolne. Faktem jest, że posiadanie powinno być zgodne ze stanem prawnym, a więc powinno wynikać z przysługującego wnioskodawcy tytułu prawnego. Nie oznacza to jednak, że posiadanie nie może być przeniesione bez przeniesienia tytułu prawnego do gospodarstwa rolnego. Przeniesienie posiadania, zgodnie z art. 348 kc, następuje przez wydanie rzeczy. W dalszej części powołanego art. 348 kc oraz w art. 349 - 351 kc, wskazano na inne jeszcze sposoby przeniesienia posiadania. Dla przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego nie jest wymagana szczególna forma prawna. Z art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, oraz z §2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności wynika jedynie, że przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego musi być potwierdzone umową sprzedaży, umową dzierżawy lub inną umową. Ustawodawca dopuścił zatem potwierdzenie przeniesienia posiadania, nie tylko umową sprzedaży lub dzierżawy, ale każdą inną formą umowy, której treść będzie wystarczająca do ustalenia, że doszło do przeniesienia posiadania. Obowiązujące prawo nie wyklucza przeniesienia posiadania także w drodze ustnej umowy, lecz ze względów dowodowych, wynikających z §2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności, zawarcie takiej umowy powinno być stwierdzone na piśmie, skoro umowa taka ma być dołączona do wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej. Powyższemu nie stoi na przeszkodzie także treść art. 74 rozporządzenia Komisji Wspólnoty Europejskiej nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U. UE L z 2004 r. Nr 141, poz. 18), na które powołał się organ drugiej instancji, skoro z powołanego przepisu wynika m.in., że przejmujący gospodarstwo rolne poinformuje właściwe władze o przekazaniu i zwróci się o wypłacenie pomocy oraz przedstawi wszystkie dowody przekazania wymagane przez właściwe władze. Organy orzekające w sprawie nie wyjaśniły zatem, czy W. J. przeniósł na rzecz B. J. posiadanie wszystkich działek objętych wnioskiem W. J. z dnia 11 maja 2005 r, skupiając się na ustaleniu, czy Sygn. akt IV SA/Wa 150/07 W. J. przeniósł na rzecz B. J. prawo do posiadania tych działek, tj. tytuły prawne do tych działek, z których wynika możliwość posiadania, lecz które nie muszą dokumentować przeniesienia samego posiadania. W. J. mógł bowiem przenieść na rzecz B. J. tytuły prawne tylko do tych działek gruntu, do których jemu przysługiwało prawo uprawniające do rozporządzania nimi w sferze prawnej. Bezsporne jest, że B. J. uzyskała z umów dzierżawy - zawartych w dniu (...) grudnia 2005 r. - prawo dzierżawy do działek o nr ewid. (...), (...) i (...). Treść tych umów nie wskazuje jednak, czy ich skutkiem było także wydanie powołanych działek w posiadanie B. J. przez wydzierżawiających. Działki te wchodziły natomiast w skład gospodarstwa rolnego W. J., który uprawiał je wraz z pozostałymi gruntami, stanowiącymi jego własność (współwłasność z J. J.). Istotną zatem okolicznością jest ustalenie, czy W. J., zaprzestając prowadzenia działalności rolniczej, wyzbył się posiadania zależnego z tytułu dzierżawy działek o nr ewid. (...), (...) i (...), na rzecz wydzierżawiających, a następnie ci wydzierżawiający, zawierając umowy dzierżawy z B. J. w dniu (...) grudnia 2005r., przenieśli na jej rzecz posiadanie tych działek, czy też posiadanie tych działek zostało przeniesione przez W. J. bezpośrednio na rzecz B. J., a umowy dzierżawy z dnia (...) grudnia 205 r. miały na celu prawne usankcjonowanie nowego stanu posiadania poprzez ustanowienie na rzecz B. J., jako nowego posiadacza, tytułu prawnego dzierżawy do wykonywania tego posiadania. Organy orzekające powinny były zatem ustalić, od kogo B. J. uzyskała posiadanie działek o nr ewid. (...), (...) i (...), czy od ich dotychczasowego posiadacza zależnego, tj. W. J., czy też od wydzierżawiających, tj. odpowiednio od K. S. i L. S.. Wszak umowy przenoszące posiadanie gospodarstwa rolnego powinny być dołączone do wniosku złożonego przez B. J., to jednak z akt nie wynika, aby organy orzekające wyjaśniły skarżącej, stosownie do art. 9 kpa, co powinno być i w jakiej formie, przedmiotem dowodzenia dla uzyskania płatności bezpośredniej. Co więcej, w decyzji organu drugiej instancji z dnia (...) lutego 2006 r., uchylającej pierwszą decyzję o odmowie przyznania skarżącej płatności bezpośredniej, wskazano, iż przesłanka z art. 4 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru została przez wnioskodawczynię spełniona. Dopiero w kolejnej decyzji, będącej przedmiotem rozpatrywanej obecnie skargi organ drugiej instancji uznał, iż skarżąca nie spełnia jednak warunków wynikających z powołanego art. 4 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru. Sygn. akt IV SA/Wa 150/07 Jeżeli dołączone do wniosku B. J. umowy, nie były w ocenie organów orzekających wystarczające do udowodnienia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego przez W. J., to mając na uwadze art. 7, art. 9 i art. 77 §1 kpa, należało przed wydaniem rozstrzygnięcia wezwać wnioskodawczynię do wskazania i stosownego udokumentowania, czy zawarła z dotychczasowym producentem rolnym umowę przenoszącą posiadanie całego gospodarstwa rolnego, czy tylko umowę przenoszącą prawa do posiadania gospodarstwa rolnego, a więc prawa do tych działek wchodzących w skład gospodarstwa, które uprawniały W. J. do rozporządzania nimi w sferze prawnej (tj. prawo własności). Płatność bezpośrednia do gruntów rolnych, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, przyznawana jest w drodze decyzji administracyjnej, skutkiem czego, stosownie do art. 1 pkt 2 kpa, postępowanie o przyznanie płatności bezpośredniej do gruntów rolnych jest postępowaniem administracyjnym, w tym przypadku wszczynanym na wniosek. Wnioskowy sposób wszczęcia postępowania nie zwalnia jednak organu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, prowadzącego to postępowanie, z obowiązków określonych w art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 §1 kpa. Fakt normowania problematyki przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych nie tylko aktami prawa krajowego, ale także aktami prawa Unii Europejskiej, obliguje organy Agencji do szczególnego przestrzegania art. 9 kpa przy rozstrzyganiu wniosków składanych przez producentów rolnych, których wiedza i świadomość prawna okoliczności wskazywanych i dokumentowanych w postępowaniu administracyjnym o przyznanie płatności bezpośredniej, nie musi obejmować wszystkich zawiłości powstających w konkretnej sprawie przy ich ocenie prawnej. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, wobec braku wniosku w tym względzie. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ orzekający ustali okoliczności wskazane w uzasadnieniu orzeczenia, w szczególności ustali i stosownie to udokumentuje, czy doszło do zawarcia umowy przeniesienia posiadania wszystkich działek gruntu przez W. J., objętych jego wnioskiem z dnia 11 maja 2005 r. na rzecz B. J., przed złożeniem wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej przez B. J., jako następcę W. J..