V SA/Wa 440/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia NSA - Marzenna Zielińska, Asesor sądowy WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2007 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. W dniu 14 lutego 2005 r. H. K. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wskazała na trudną sytuację materialną związaną z niepowodzeniami w prowadzeniu działalności gospodarczej. Podniosła, iż ma zadłużenie względem hurtowni oraz z tytułu najmu lokalu. Podkreśliła, iż aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów. Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, określany dalej jako: "Zakład", odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W treści uzasadnienia decyzji wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zakład wskazał przypadki, kiedy zachodzi całkowita nieściągalność oraz podał, że stosownie do cytowanego ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania zaś, o których mowa wyżej określają przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), powoływanego dalej jako: "rozporządzenie o umarzaniu składek", zgodnie z którymi Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zakład stwierdził, iż ustalona przez organ sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie wyczerpuje całości kryteriów jakie niezbędne są do pozytywnej oceny wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ skonstatował, iż istnieje możliwość dochodzenia należności przez Zakład, dlatego wydanie decyzji o umorzeniu byłoby przedwczesne. Nadto istnieje możliwość przerzucenia odpowiedzialności za powstałe długi na wspólniczkę wnioskodawczyni. Zakład ma nadto możliwość dochodzenia składek przez okres 10 lat od ich powstania, a sytuacja wnioskodawczyni może w tym czasie ulec poprawie. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż H. K. w dniu 2 września 2002 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, tym samym doszło do likwidacji spółki cywilnej W. W związku z powyższym, na dzień rozpatrywania podania o umorzenie zobowiązań wnioskodawczyni nie mogła stanowić strony postępowania w sprawie. Powyższą decyzję H. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 6 marca 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2768/05 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Sąd wskazał Ministra Polityki Społecznej jako organ właściwy do ponownego rozpatrzenia sprawy umorzenia należności z tytułu składek. Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z [...] czerwca 2006 r. przekazał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] uchylił w całości zaskarżona decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. oraz umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy umorzenia należności finansowanych przez ubezpieczonych za okres od maja 1999 r. do sierpnia 2002 r. w kwocie 2.430,09 zł jako bezprzedmiotowe, a w pozostałej części odmówił umorzenia należności finansowanych przez płatnika w łącznej kwocie 55.853,84 zł. W uzasadnieniu, w części dotyczącej umorzenia postępowania, wskazano, iż w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Natomiast w części odmawiającej umorzenia należności zauważono, iż sytuacja materialna skarżącej należy do trudnych, z uwagi na konieczność ponoszenia kosztów leczenia oprócz wydatków bieżących, jednakże powstała zaległość była wynikiem działania samej wnioskodawczyni, która winna być świadoma konieczności ponoszenia ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. W ocenie Prezesa Zakładu, prowadzona obecnie skuteczna egzekucja administracyjna ze świadczenia emerytalnego skutkuje brakiem podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. W skardze na powyższą decyzję H. K. wniosła o jej uchylenie, zarzucając Prezesowi Zakładu naruszenia art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mogących mieć wpływ na treść zaskarżonej decyzji oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez niezastosowanie możliwości umorzenia należności pomimo, że w stosunku do skarżącej zachodzi uzasadniony przypadek powodujący umorzenie postępowania także w przypadku braku warunku całkowitej nieściągalności, a także naruszenie § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek przez nieuwzględnienie sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej, w sytuacji gdy dotychczas prowadzona egzekucja ze świadczenia rentowego pozbawia ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie skarżącej, przedstawiona przez nią bardzo trudna sytuacja finansowa wyczerpuje dyspozycję § 3 pkt 1 rozporządzenia o umarzaniu składek. Na marginesie skarżąca dodała, iż jej obecna sytuacja materialna jest na pograniczu ubóstwa, zaś stanowiący miejsce jej zamieszkania B. jest miastem zagrożonym bardzo wysokim stopniem bezrobocia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które nie zostały w niej podniesione. Należy zauważyć, iż stosownie do art. 31 u.s.u.s. do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio m.in. art. 107 § 1, art. 108 § 1 oraz art. 115 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), powoływanej dalej jako: "O.p.". Zgodnie z art. 107 § 1 O.p. w przypadkach i w zakresie przewidzianym w rozdziale 15 działu III O.p. za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania z tytułu składek obejmuje wymienionych w art. 115 § 1 O.p. wspólników spółki cywilnej. Odpowiedzialność ta dotyczy również byłego wspólnika. Podkreślenia wymaga jednak w tym kontekście, iż odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania z tytułu składek ma jedynie akcesoryjny charakter. O odpowiedzialności osoby trzeciej Zakład orzeka w drodze decyzji, wydawanej na podstawie stosowanego odpowiednio art. 108 O.p., która - co istotne w rozpatrywanej sprawie - ma charakter konstytutywny, gdyż tworzy nowe stosunki prawne, zarówno gdy chodzi o ich podmioty jak i przedmiot. Podmiotami tych stosunków są bowiem osoby trzecie, zaś przedmiotem odpowiedzialność, która odnosi się nie do obowiązku świadczenia dłużnika, lecz pokrycia długu (por.: R. Mastalski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, UNIMEX Wrocław 2003 r., str. 404). Decyzja o odpowiedzialności wspólnika wydana na podstawie art. 108 § 1 w związku z art. 115 § 1 O.p. zawiera zatem rozstrzygnięcie w zakresie odpowiedzialności wspólnika lub byłego wspólnika spółki cywilnej. Określenie wysokości zobowiązania następuje przy tym, stosownie do art. 115 § 4 O.p., w jednej decyzji łącznie z orzeczeniem o odpowiedzialności wspólnika za zobowiązania spółki. Powyższe regulacje przesądzają, iż obciążenie wspólnika składkami, które ciążyły na spółce, jest możliwe dopiero w wyniku wydania i doręczenia decyzji na podstawie art. 108 § 1 O.p. w związku z art. 115 § 1 O.p. W konsekwencji dopiero po powstaniu zobowiązania wspólnika do zapłaty składek istnieje możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 u.s.u.s. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2005 r., III SA/Wa 263/05, LEX nr 166514). W rozpatrywanej sprawie decyzja orzekająca o odpowiedzialności H. K. za zaległości spółki cywilnej W. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych została wydana [...] lipca 2005 r. i doręczona skarżącej w dniu 26 lipca 2005 r. (k. 61 akt adm.). Dopiero z tą datą skarżąca uzyskała uprawnienie do występowania z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Należy zatem uznać, iż decyzja Zakładu z [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych narusza art. 28 u.s.u.s. w związku z art. 108 § 1 i art. 115 O.p. Z kolei późniejsze wydanie decyzji określającej wysokość zobowiązania H. K. nie może sanować wadliwości materialnoprawnej rozstrzygnięcia organu I instancji, który nie posiadał uprawnień do orzekania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek przed dniem doręczenia skarżącej decyzji orzekającej o jej odpowiedzialności za zaległości spółki cywilnej W. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. W myśl natomiast dyspozycji art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ze względu na wskazane wyżej naruszenia prawa uchyleniu musiała podlegać także decyzja wydana w pierwszej instancji. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.