II SA/Rz 859/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie NSA Ryszard Bryk WSA Zbigniew Czarnik Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 8 marca 2007 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2005 r. Nr [...]. II SA/Rz 859/05 U z a s a d n i e n i e Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].06.2005 r. /[...]/, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 90b i 90d ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /j.t. Dz.U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 ze zm./ po rozpatrzeniu odwołania W. B. /matki R. B./, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...].05.2005 r. /[...]/ w sprawie odmowy udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów – stypendium szkolnego dla R. B. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Prezydent Miasta wspomnianą wyżej decyzją z dnia [...].05.2005 r. odmówił R. B. udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów – stypendium szkolnego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, wynoszącego 316 zł. Natomiast miesięczny dochód rodziny wynosi 939,52 zł, co daje dochód na jednego członka rodziny na miesiąc w wysokości 469,76 zł. W złożonym przez W. B. – Matkę R. B. odwołaniu kwestionowany jest podpis Z-cy Prezydenta na decyzji, który winien jest W. B. "wypłatę zaległych roszczeń gdy pozostawał na stanowisku wojewody w Tbg". Podniesiono w nim, że R. B. kończy maturę, chce pójść na studia, a jej matkę pozbawiono "praw na jej edukację". Analizując niniejszą sprawę organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 90b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm./ również przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Pomoc ta jest udzielona uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. Jedną z form pomocy materialnej uczniom jest stypendium szkolne /art. 90d cyt. ustawy/. Zgodnie z art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593/. Obecnie kryterium to wynosi 316 zł, natomiast dochód w rodzinie pani B. wynosi 469,76 zł i przekracza wskazane kryterium. Zarówno zapis ustawowy, jak i zapis w regulaminie pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta T. przyjęty przez Radę Miasta T. uchwałę Nr [...] z dnia [...].04.2005 r. nie pozwala organowi na ustalenie innego kryterium dochodowego ani na czynienie odstępstw i przyznanie stypendium pomimo przekroczenia kryterium w oparciu o nie względy społeczne. Zarzuty odwołania dotyczące niewypłaceni odszkodowań nie dotyczą sprawy odmowy przyznania stypendium szkolnego i nie mogą być przedmiotem rozpoznania przez Kolegium. Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie przez W. B. Skarżąca stwierdziła, że nie zgadza się z decyzją Kolegium odmawiającą przyznania córce R. stypendium socjalnego. Córka dostała się na studia do P., przez co zwiększyły się jej wydatki, a dochody wystarczają na "suchy chleb i sól". W odpowiedzi na skargę organ II instancji wnosił o jej odrzucenie, bowiem z pism dołączonych przez W. B. do wezwania WSA w Rzeszowie z dnia 15.05.2006 r. sygn. akt II SA/Rz 859/05 nie wynika, że kwestionuje decyzję z dnia [...].06.2005 r. /[...]/. Wobec tego skarga nie spełnia wymogów z art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ - nie wskazuje w jaki sposób decyzja ta narusza prawo, bądź interes prawny. W konkluzji organ II instancji stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi i wnosi o jej odrzucenie bądź oddalenie. W piśmie procesowym z dnia [...].11.2006 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].06.2005 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...].05.2005 r., /[...]/, zarzucając rażące naruszenie prawa poprzez błędne zastosowanie ustawowych kryteriów dochodowych dla oceny uprawnień do pomocy materialnej, wynikłe także z braku dostatecznie wnikliwych ustaleń faktycznych dotyczących osoby wnioskującej o tę pomoc, oraz /z ostrożności procesowej/ nieważność postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że z akt sprawy wynika, iż R. B. zamieszkuje w T. przy ul. [...], natomiast W. B. – w S. przy ul. [...]. Wobec tego nie istnieje zjawisko wspólnego gospodarowania, wymagane do uznania w/w osób za rodzinę w myśl definicji zawartej w art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm./. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 pkt 10 powyższej ustawy wobec R. B. należałoby zastosować kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. 416 zł miesięcznie, a ponadto wnikliwie zbadać poziom rzeczywiście osiąganych przez nią dochód /świadczenie alimentacyjne ze strony matki/. Stwierdzono również, że niejasny jest status W. B. w niniejszej sprawie /w dacie złożenia wniosku R. B. była pełnoletnia/ - czy występuje jako strona czy jako pełnomocnik – co skłania do podniesienia zarzutu nieważności całego postępowania w sprawie, szczególnie w kontekście zasady zapewnienia stronie udziału w postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Skarga nie jest pozbawiona podstaw prawnych do jej uwzględnienia i dlatego też należało uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].06.2005 r. /[...]/ oraz decyzję organu I instancji z dnia [...].05.2005 r. /[...]/ odmawiającą R. B. udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów – stypendium szkolnego. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Przede wszystkim należy zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącej, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie przeprowadziły dostatecznie wnikliwych ustaleń faktycznych, co w ocenie Sądu poczytane im być musi za zaniedbanie obowiązkom wynikającym z art. 7 i 77 § 1 K.p.a. i w rezultacie powoduje, że nie jest możliwa /byłaby przedwczesną/ ocena zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego. Otóż celem pomocy materialnej dla uczniów, uregulowanej rozdziałem 8a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. z 2004 r. Nr 216, poz. 2570 ze zm./ jest – jak stanowi art. 90b ust. 2 – zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji, umożliwienie pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspieranie edukacji uczniów zdolnych. W związku z tym ma ona charakter socjalny albo motywacyjny /art. 90c ust. 1/. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są stypendium szkolne i zasiłek szkolny /art. 90c ust. 2/, a uczniami może być przyznana jednocześnie pomoc materialna o charakterze socjalnym i motywacyjnym /art. 90c ust. 4/. Stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej /art. 90d ust. 1/ i jest tą właściwą pomocą mającą spełniać cel, o którym mowa w art. 90b ust. 2 cytowanym wyżej, czyli zmniejszać różnice w dostępie do edukacji. Stypendium to, jak wynika z art. 90d ust. 2, może być udzielone w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także z zajęciach edukacyjnych realizowanych przez szkołę /pkt 1/ lub pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników. Ust. 5 art. 90d przewiduje też, że stypendium szkolne może być udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w w/w formach nie jest celowe. Z kolei zgodnie z ust. 7 art. 90d cyt. ustawy miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm./. W dacie wydania zaskarżonej decyzji kwota ta wynosiła 316 zł. W zgodnej ocenie organów orzekających w niniejszej sprawie dochód na osobę w rodzinie R. B. /w konkretnym przypadku rodzinę stanowi R. B. i jej matka W. B./ wynosi 469,76 zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe określone cytowanym wyżej przepisem i w konsekwencji stanowi przyczynę odmowy przyznania stypendium szkolnego. Tymczasem z wniosku o przyznanie stypendium szkolnego wynika, że R. B. zamieszkuje w T. przy ul. [...], zaś jej matka W. B. w S. przy ul. [...], co w świetle art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej nie wypełnia zawartej w tym przepisie definicji rodziny. Wobec powyższego – wg twierdzeń pełnomocnika skarżącej zawartych w jego piśmie z dnia [...].11.2006 r. – wobec R. B. należałoby stosować kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej /461 zł/. Gdyby rzeczywiście okazało się, że R. B. i W. B. miały wówczas /w dacie złożenia wniosku/ inne miejsca zamieszkania – co wymaga wyjaśnienia, a przede wszystkim udokumentowania – to należałoby ocenić, czy R. B. mogłaby być traktowana jako osoba samotnie gospodarująca w myśl art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej, konieczne też będzie ustalenie wysokości jej dochodów /otrzymywanej od matki pomocy o charakterze alimentacyjnym/ i w szczególności rozważenie na nowo możliwości ubiegania się i skorzystania przez nią z pomocy materialnej dla uczniów w postaci stypendium szkolnego. Trafnie zauważono w piśmie procesowym z dnia [...].11.2006 r., że niejasny jest status W. B. w niniejszej sprawie – "czy występuje ona jako strona czy jako pełnomocnik". Bezsporne jest, że składając w dniu [...].02.2005 r. wniosek o przyznanie stypendium szkolnego na okres od [...].01.2005 r. do [...].06.2005 r. R. B. była osobą pełnoletnią. Wydana przez organ I instancji w dniu [...].05.2005 r. decyzja została prawidłowo do niej skierowana i jej doręczona. W terminie przewidzianym do wniesienia odwołania, jak wynika z akt sprawy, odwołanie od powyższej decyzji złożyła W. B. /matka R. B./ i skutkowało ono rozpatrzeniem sprawy przez organ II instancji, a następnie wydaniem w dniu [...].06.2005 r. decyzji, będącej przedmiotem zaskarżenia również przez W. B. Z treści ostatecznej decyzji z dnia [...].06.2006 r. Ne wynika jednakże, czy organ II instancji traktował W. B. jako pełnomocnika R. B. /córki/ - w aktach administracyjnych brak jest stosownego pełnomocnictwa – czy też jako stronę w sprawie /na podstawie art. 28 K.p.a./. Decyzję tę bowiem skierował zarówno do R. B., jak i do W. B. Kwestia ta, jako istotna, wymagała wyjaśnienia i jednoznacznej oceny organu II instancji, stąd też brak jednoznaczności w tym zakresie w wydanej przez ten organ decyzji, czyni ją wadliwą. Należy też bowiem przy tym zaznaczyć, że ze skierowaniem decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie wiąże się określone skutki procesowe /art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a./, a zaś konsekwencje procesowe w przypadku nieprzestrzegania przez organ zasady określonej w art. 10 § 1 K.p.a. /co ewentualnie dotyczyć może R. B./ przewiduje w swej treści przepis art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Podsumowując należy stwierdzić, że z powodu naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji musiały podlegać usunięciu z obrotu prawnego. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych wywodów Sądu. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.