IV SA/Po 516/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Paweł Miładowski As. sąd. Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 marca 2007 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...]r. nr [...] /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ P. Miładowski Decyzją Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] r., nr [...] w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na podstawie art. 4 ust.2, art.6 ust.1, art. 8, art. 12, art. 26, art.47, art. 49 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), oraz § 2, § 4 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 z późn. zm.), a także art. 104 i 130 § 4, art. 155 KPA w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego Nr [...] z dnia [...] r. uchylając decyzję Nr [...] z dnia [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy: 1. przyznano dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, przyznając na B. S. kwotę 300,00 zł (słownie trzysta złotych) miesięcznie, w okresie od 01-01-2006 do 31-08-2006. 2. uchylono dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, przyznany na E. S., w okresie od 01-01-2006 do 31-08-2006. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie przedłożonych dokumentów stwierdzono, że B. S. spełnia kryterium dochodowe 583 zł na osobę w rodzinie do przyznania zasiłku rodzinnego oraz ustawowe przesłanki do przyznanych dodatków zgodnie z art. 5, 6 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zmiana decyzji nastąpiła w związku ze złożeniem w dniu 09.01.2006r. wniosku o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka B., w związku z czym nastąpiło uchylenie tego dodatku na córkę E. Nawiązując do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Nr [...] z dnia [...] r. z akt sprawy wynika, że w przedmiotowej sprawie brak było zgody na zmianę lub uchylenie decyzji a wniosek powyższej zgody nie zastępuje, dlatego postanowiono j.w. B. S. odwołała się od powyższej decyzji wnosząc o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego od 1 września 2005 r. do grudnia 2005 r. Wypełniając wniosek B. S. wpisała tylko dwójkę młodszych dzieci pomimo, że poinformowała pracownika, że ma dziecko niepełnosprawne. Nikt jej wówczas nie udzielił stosownych informacji. Dopiero przy zmianie decyzji z [...] r. poprosiła Kierownika MGOPS o spłatę od września 2005 r., ale uzyskała odpowiedź odmowną. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art.1, 17 ust. 1, art.18 ust.1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art.17 pkt.1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa zaskarżoną decyzję utrzymano w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz.2255 z późn. zm.) określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Zgodnie z tymi przepisami prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków przysługuje osobom jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł miesięcznie lub 583,00 zł w przypadku gdy członkiem rodziny jest osoba niepełnosprawna. Z akt wynika, że w niniejszym przypadku kryterium dochodowe jest spełnione i dlatego rodzinie zostały przyznane zasiłki i dodatki na wniosek strony złożony w dniu 18.07.2005r. Z dokumentów wynika, że strona wnioskowała o przyznanie zasiłków rodzinnych na synów B. i H. oraz córkę E. oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego oraz kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna B. oraz dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na syna H. i córkę E., a także wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na córkę E. Wniosek został w całości uwzględniony przez organ I instancji. W dniu 9 stycznia 2006 r. strona złożyła nowy wniosek wnosząc o dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka na syna B., który także został uwzględniony, jak wynika z decyzji Nr [...]. Wypłatę tego dodatku ustalono na styczeń 2006 r. czyli zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych, który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jak wynika z powyższego decyzja podjęta przez organ I instancji jest zgodna z przepisami, a organ odwoławczy nie ma podstaw do jej zmiany i wypłaty dodatku za miesiące poprzednie. B. S. wniosła skargę na powyższą decyzję prosząc o spłatę dodatku za poprzednie miesiące. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną . W ocenie Sądu analizowana pod tym względem skarga B. S. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja naruszyła prawo. Przedmiotowa decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] r. narusza normy postępowania administracyjnego wskazane w przepisie art. 9 kpa. Zgodnie z art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skarżąca w dniu 18 lipca 2005 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. W rubryce o dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka Skarżąca wpisała dwoje dzieci: córkę E. i syna H. Skarżąca twierdzi, że nie została poinformowana o tym, że przedmiotowy dodatek przysługuje Jej także na syna B. Pracownik nie udzielił Jej koniecznych informacji, pomimo że sugerowała, że ma dziecko niepełnosprawne. Jak wynika z pisma E. K. z dnia 9 stycznia 2006 r. (K.11 akt administracyjnych) składając wniosek o zasiłek rodzinny w lipcu 2005 r. Skarżąca wpisała dwoje dzieci i tak został przyznany dodatek. Po zmianie pracownika w dniu 9 stycznia 2006 r. skontaktowano się ze Skarżącą w celu złożenia nowego wniosku o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na syna B., ponieważ posiada on orzeczenie o niepełnosprawności, co wiąże się z wyższym dodatkiem. Z treści tego pisma wynika, że Skarżącą o przysługujących jej uprawnieniach poinformowano dopiero w styczniu 2006 r. Natomiast w lipcu 2005 r., pomimo wiedzy związanej z niepełnosprawnością syna B. nikt nie udzielił jej stosownych wyjaśnień. W świetle powyższych okoliczności bezsporne jest, że w sprawie doszło do naruszenia zasady udzielenia pomocy prawnej stronom postępowania. Pouczeń na podstawie art. 9 obowiązany jest udzielać organ administracji publicznej w zakresie danego postępowania administracyjnego, tak by strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody (art..9 zd.1 in fine i zd.2 kpa). Waga zasady zawartej w art. 9 kpa została wyrażona w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23. 07.1992, III A RN 40/92. W myśl tezy do tego wyroku, obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie administracyjne całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej sprawy, powinien być rozumiany tak szeroko, jak to jest tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca postawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko, wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny, odpowiadający zasadzie art. 1 Konstytucji sposób rozumienia art. 9 kpa. Z utrwalonej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego zasady ochrony zaufania obywatela do prawidłowości działań organów administracji i sądów wynika, że nie powinien być narażony na uszczerbek obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się doń działania ( m.in. informacje ) organów państwa są prawidłowe i odpowiadające prawu. Wśród zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, zasada wyrażona w art. 9 należy do grupy zasad, za których naruszenie kodeks nie przewiduje odrębnej sankcji i których kształt z punktu widzenia organów administracyjnych jest na tyle płynny, że można ryzykować ich nieprzestrzeganie. W literaturze konsekwentnie twierdzi się, że nie wolno dla rzekomych korzyści państwa wykorzystywać nieznajomości prawa przez laików, gdy stoją oni- twarzą w twarz z administracją (W. Dawidowicz– Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu. Warszawa 1983, s.91). Obowiązek wynikający z art.9 kpa, wyklucza zajmowanie przez organ prowadzący postępowanie pozycji- przeciwnika- strony, który wyczekuje na popełnienie przez stronę błędu w ocenie wpływu pewnych okoliczności na rozstrzygnięcie sprawy i wykorzystuje ten błąd, jako uzasadnienie wydania niekorzystnej dla strony decyzji. Zauważa się, że art.9 kpa "uchyla (...) w ogóle w stosunku do stron (...) zasadę ignorantia iuris nocet w zakresie spraw rozpatrywanych w postępowaniu administracyjnym" i jego nieprzestrzeganie pociąga taka samą sankcję, "jaką przewiduje k.p.a. w przypadku błędnego pouczenia co do prawa odwołania, zażalenia" (Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa- Poznań 1992 s.70 in.) Teza cytowanego wyżej orzeczenia SN wyraża dwa istotne aspekty zasady sformułowanej w art. 9 kpa. W aspekcie pozytywnym zasada ta oznacza obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych oraz czuwania nad tym, by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W aspekcie negatywnym, który został specjalnie wydobyty w omawianym orzeczeniu, zasada ta oznacza, że skutki błędnego poinformowania strony nie mają jej w żaden sposób obciążać. Taka błędna informacja rzutuje na wartość decyzji wydanej w sprawie, w której tej informacji udzielono. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sadu Administracyjnego i w doktrynie trafnie zwraca się uwagę, że stopień szczegółowości pouczenia ( art.9 kpa) oraz jego zakres uzależnione być powinno od okoliczności sprawy, a zwłaszcza stopnia doświadczenia życiowego adresata, jego przygotowania do obrony swych praw, sprawności intelektualnej etc. (wyrok NSA z 28.11.2002 – II SA/Po 577/01; wyrok SN z 9.06.1999- III RN 12/99-O SNAP 10/00/375). Z omawianej zasady wynika bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Obowiązek informowania stron ciąży na organach administracji zwłaszcza w sprawach, w których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi nie mając przygotowania pozwalającego na ich rozeznanie (wyrok NSA z 7.12.1984, III SA 729/84, ONSA 1984 nr 2 poz.1179). W związku z tym na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.) sąd orzekł jak w sentencji. /-/ I. Kucznerowicz /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski M.K./