II SA/Gd 472/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wanda Antończyk Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. i J. K. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku dotyczącego aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu uchyla zaskarżone postanowienie. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 77 ust. 3 i art. 78 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. Nr 46 z 2000r. poz. 543 z późniejszymi zmianami), wypowiedział J. K. i J. K. wysokość obowiązującej dotychczas opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntu położonego w G. przy ul. T.,,,, nr działki [...], o powierzchni [...] m2 , w udziale [...] w kwocie [...] zł. Jednocześnie Prezydent Miasta przedłożył ofertę nowej wysokości opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste w kwocie [...] zł. Wartość w/w działki gruntu ustalił rzeczoznawca majątkowy w operacie szacunkowym z maja 2004 r. na kwotę [...] zł. Organ wskazał, iż nowa wysokość opłaty obowiązuje od [...] stycznia 2005 r., a termin płatności upływa [...] marca 2005 r. Wysokość opłaty organ I instancji ustalił w sposób następujący: wartość gruntu w/g operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego z maja 2004 r. wynosi [...] zł/m2; wartość działki [...] zł/m2 x [...] m2 ≈ [...] zł; opłata roczna za użytkowanie wieczyste gruntu przeznaczonego na cele lokalu użytkowego wynosi 12 % wartości działki co przy istniejącym udziale stanowi kwotę: 12 % x [...] x [...] = [...] zł. J. i J. K. S. wnioskiem z dnia [...] października 2005 r. zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o ustalenie, że podwyższenie opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntu jest nieuzasadnione. W uzasadnieniu podnieśli, iż sprzecznie z ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ustalono wartość działki przy ul T. [...] nr działki [...] o powierzchni [...]m2 na kwotę [...] zł. Wskazali, iż na wolnym rynku, ceny nie osiągały tak znacznej kwoty. Tym bardziej, że lokal przedmiotowa nieruchomość została całkowicie zniszczony w wyniku powodzi, jaka miała miejsce w lipcu 2001 r. Podali również, iż w wypowiedzeniu warunków opłaty rocznej za poprzedni rok była ustalona kwota [...] zł a za rok 2005 r wynosi ona [...] zł co stanowi podwyżkę o prawie [...]% co w ocenie wnioskodawców nie jest dopuszczalne w żadnym systemie prawnym. Ponadto podnieśli, iż dotyczy to oferty nowej wysokości opłaty rocznej, gdy tym czasem zmienia się charakter tej opłaty i stanowi ona opłatę już rzeczywistą a nie oferowaną. Ich zdaniem taki stan rzeczy jest sprzeczny z Konstytucją, ustawą o gospodarce nieruchomościami i Kodeksem Cywilnym, ponieważ oferta zamieniana jest na opłatę obowiązującą zaś operat szacunkowy który został przygotowany – zdaniem skarżących, niedbale i niedokładnie. Ponadto dokonaną wycenę kwestionuje większość mieszkańców Oruni. Tym samym zachodzi potrzeba ustalenia przez Kolegium że podwyższenie opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste było całkowicie nieuzasadnione. W przypadku gdyby Kolegium uznało, że podwyższenie opłaty było uzasadnione wnieśli o ustalenie rzeczywistej opłaty, która zdaniem wnioskodawców corocznie nie powinna zwiększać się powyżej poziomu inflacji która wynosi od 3-5%. W ocenie wnioskodawców, mając na uwadze to, iż w latach 2002 do 2004 opłata była w tej samej wysokości [...]zł rocznie, niezrozumiałe jest to, iż nagle w roku 2005 opłata zostaje podwyższona tak drastycznie. Kolejnym pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. J. i J. K. S. podnieśli zarzut nie przedstawienia przez organ podstawy prawnej i faktycznej w oparci o która nastąpił tak wysoki wzrost opłaty za użytkowanie wieczyste przedmiotowego gruntu, tym samym nie wiadomo w oparci o jakie kryteria podniesiono wymienioną opłatę z [...] zł na ponad [...] zł. Wskazali, iż przedmiotowy grunt nie może być wykorzystywany na cele mieszkalne. Ponadto istniejąca kiedyś [...] została całkowicie zniszczona w wyniku powodzi, jaka miała miejsce w dniach 9 i 10 lipca 2001 r. i od tego czasu jest to wyłącznie ruina, na której nie można prowadzić żadnej działalności. Rzeczoznawcy wycenili te grunty ponad ich rzeczywistą wartość. Są to tereny po powodziowe i nie mogą być traktowane jak tereny budowlane przeznaczone dla deweloperów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzeczeniem z dnia [...] maja 2006 r. Nr [...], wydanym na podstawie art. 78, art. 79 ust. 3 i art. 80 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oddaliło wniosek strony. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, iż J. i J. K. S. są użytkownikami wieczystymi [...] części gruntu o powierzchni [...] m2, położonego w G. przy ulicy T. [...], oznaczonej jako działka nr ew. [...]. Prezydent Miasta G. pismem z [...] grudnia 2004 r. nr, [...] dokonał wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu i przedstawił propozycję opłaty od [...] stycznia 2005 r. w wysokości 1[...] zł. Wypowiedzenie zostało doręczone stronie w dniu [...] grudnia 2004 r. Strona w dniu [...] października 2005 r. złożyła wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona. W tym stanie sprawy Kolegium uznało, że nie jest możliwe jej merytoryczne rozpoznanie, bowiem wniosek został złożony po upływie terminu przewidzianego przepisami art. 78 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tym przepisem użytkownik wieczysty może złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości, w terminie [...] dni od dnia otrzymania wypowiedzenia. W niniejszej sprawie termin przewidziany na złożenie wniosku upłynął [...] stycznia 2005 r. W otrzymanym wypowiedzeniu strona została prawidłowo pouczona o prawie złożenia wniosku oraz o terminie przewidzianym na dokonanie tej czynności. Kolegium podniosło, iż strona nie składała wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Natomiast złożenie wniosku z uchybieniem ustawowego terminu uzasadnia jego oddalenie. J. i J. K. S. złożyli wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej w postaci odwołania od wypowiedzenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. W uzasadnieniu podali, iż byli ciężko chorzy. J. K. S. leczy się u psychiatry z powodu depresji, która uległa pogłębieniu. W ocenie wnioskodawców są to nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiły złożenie środka odwoławczego. W czasie silnej depresji nie jest w stanie podejmować żadnych czynności przed urzędami, a tym bardziej składać odwołań, zażaleń i innych wniosków natomiast dopiero w czasie remisji może podejmować jakiekolwiek czynności. Dlatego też okres remisji nastąpił dopiero od [...] października 2005 r. i z tych powodów dwa dni później złożył środek odwoławczy. Również J. K. S. jest ciężko chora na serce i na nadciśnienie tętnicze. Schorzenia te powodują, iż też nie mogła podjąć czynności w przedmiotowej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r. Nr 2182/06, wydanym na podstawie art. 58 i art. 59 k.p.a. w zw. z art. 79 ust. 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( t. j. Dz. U. 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) odmówiło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego gruntu jest nieuzasadniona W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż Prezydent Miasta pismem z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] dokonał wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tyt. użytkowania wieczystego gruntu położonego w G. przy ulicy T. [...] , oznaczonej jako działka nr ew. [...], którego użytkownikami wieczystymi [...] są J. i J. K. S. Wypowiedzenie zostało doręczone stronom w dniu [...] grudnia 2004 r. Termin przewidziany na złożenie wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości wynosi 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia (art. 78 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami). W niniejszej sprawie termin przewidziany na złożenie wniosku upłynął [...] stycznia 2005 r. Użytkownicy złożyli wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona [...] października 2005 r. Orzeczeniem z dnia [...] maja 2006 r. Kolegium oddaliło wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona wskazując na uchybienie wyżej wskazanego terminu. Użytkownicy wieczyści wnieśli o przywrócenie terminu przewidzianego na złożenie wniosku [...] maja 2006 r. Mając na uwadze powyższe Kolegium wskazało, iż skarżący złożyli wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona, albo jest uzasadniona w innej wysokości z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia, a przy tym składając przedmiotowy wniosek w dniu [...] października 2005 r. nie wnosili o przywrócenie terminu na dokonanie tej czynności. Przesłanki przywrócenia terminu określa przepis art. 58 k.p.a., który stanowi, iż w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobniono, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wniosek o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem wniosku należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Dla przywrócenia terminu muszą zatem wystąpić łącznie cztery przesłanki: uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy; wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu; dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu; dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony termin. Użytkownicy składając wniosek o przywrócenie terminu zdaniem Kolegium nie spełnili wskazanych wyżej przesłanek. Przyczyny uchybienia terminu ustały najdalej w dniu złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona ([...] października 2005 r.) to należy uznać, że termin siedmiu dni przewidziany na złożenie wniosku o przywrócenie terminu upłynął [...] października 2005 r. Oznacza to, że wniosek o przywrócenie terminu, który wpłynął do Kolegium [...] maja 2006 r. został złożony po upływie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Złożenie wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona z uchybieniem terminu do jego wniesienia, bez wniosku o przywrócenie terminu, nie pozbawiało jeszcze stron prawa do jego złożenia w późniejszym terminie, ale wniosek ten winien był być złożony nie później niż w terminie siedmiu dni, liczonym od dnia złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona. J. i J. K. S. wnieśli na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi podtrzymali dotychczasową argumentację. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Strona skarżąca, wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości nie zachowała terminu przewidzianego na dokonanie tej czynności, wynikającego z art. 58 § 2 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie będąc stosownie do powołanego powyżej przepisu związany zarzutami skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny może ją uwzględnić z przyczyn innych aniżeli w niej wskazane. Tak też było w rozpoznawanej sprawie. Na wstępie rozważań wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2004 r., Nr 261, poz. 2603) użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego, właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. W przypadku skarżących termin 30 dniowy został uchybiony, a wyżej wymienionym wnioskiem skarżący nie wnieśli jednocześnie o jego przywrócenie. W takiej sytuacji przyjmuje się, że zakończenie postępowania przed kolegium powinno nastąpić w formie orzeczenia (zgodnie z treścią art. 104 § 2 k.p.a. w zw. z art. 79 ust. 3 omawianej ustawy) oddalającego wniosek, a w uzasadnieniu tego orzeczenia należy podkreślić, że oddalenie żądania nastąpiło z przyczyn formalnych (por. J.P. Tarno, A. Wrzesińska-Nowacka – Postępowanie w sprawach opłaty za użytkowanie wieczyste – Samorząd Terytorialny 1995/7-8/109). W związku ze zmianą stanu prawnego z dniem 5 grudnia 1990 r. ustanowienie użytkowania wieczystego nie następuje już w drodze decyzji administracyjnej. Użytkowanie wieczyste jest instytucją prawa cywilnego i wynika ono z umowy, która rodzi stosunek cywilno-prawny. Wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo uzasadniona w innej wysokości nie można traktować jako "odwołania" od aktualizacji (por. Wyrok NSA z dnia 17 marca 2000 r. I SA 202/99, Lex Nr 54199). Oddalenie wniosku przez Kolegium kończy rozpoznanie typowo cywilno-prawnego sporu w jego "formie" administracyjnej, a strona może w terminie 14 dni, od dnia doręczenia orzeczenia wnieść sprzeciw do sądu. Wniesienie sprzeciwu jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Wówczas rozstrzygnięcie podjęte przed organem administracji traci moc, a wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości zastępuje pozew (art. 80 omawianej ustawy). Należy nadmienić, iż sąd powszechny nie będzie związany postępowaniem prowadzonym przez organ administracji. W tej sytuacji prawnej, na co zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 października 2005 r. (w sprawie sygn. akt II SA/Gd 896/04 – nie publ.), użytkownik wieczysty będzie miał zapewnioną ochronę w zakresie poddania ocenie sądu powszechnego również konsekwencji uchybienia terminu w złożeniu wniosku od dokonanego przez właściciela nieruchomości wypowiedzenia dotychczasowej opłaty rocznej. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy to stwierdzić należy, iż orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] maja 2006 r. Nr [...] w uzasadnieniu wskazuje, że oddalenie wniosku nastąpiło z przyczyn formalnych, a także zawiera prawidłowe pouczenie o przysługującym sprzeciwie do sądu powszechnego. Jak wynika z prezentaty w dniu [...] maja 2006 r. wpłynął do Kolegium wniosek skarżących, w którym w imieniu własnym wnoszą "o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej w postaci odwołania od wypowiedzenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego(...)". Zważywszy na treść, zarówno uzasadnienia orzeczenia Kolegium jak i uzasadnienia "wniosku", oczywistym się staje, że J. i J. K. S. sprzeciwiają się tej części orzeczenia, które było przesłanką oddalenia wniosku, co oznacza, iż orzeczenie upada - stosowanie do treści art. 80 ust. 3 omawianej ustawy, w razie wniesienia sprzeciwu w terminie. Orzeczenie traci moc, nawet gdy sprzeciw odnosi się tylko do części orzeczenia. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz. 1270) orzekł jak w sentencji wydanego orzeczenia. W wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie może być wykonany. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżony akt lub czynność nadaje się z istoty swej do wykonania. Ponieważ zaskarżone i uchylone postanowienie nie podlegała wykonaniu, orzekanie o możliwości jej wykonania było bezprzedmiotowe.