II OSK 401/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Borkowska Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Protokolant Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2007r., na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 listopada 2005 r. sygn. akt 3/II SA/Po 1141/03 w sprawie ze skargi B. A. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2003r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę kasacyjną 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu adwokatowi M. B. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) oraz 26,40 zł ( dwadzieścia sześć złotych czterdzieści groszy) stanowiącą 22% podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w instancji kasacyjnej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] lutego 2003 r. o wymeldowaniu B. A. z pobytu stałego w miejscowości P., gm. B. Zakończone tymi decyzjami postępowanie zostało wszczęte na wniosek właściciela gospodarstwa rolnego, którego dotyczył wniosek, R. K. W toku postępowania organy ustaliły, iż mimo zameldowania od 1984 r. w miejscowości P. B. A. w miejscowości tej nie zamieszkuje, przebywa na terenie K. i tam jest jego miejsce zamieszkania a od 16 maja 2002 r. do 3 marca 2003 r. przebywał w Zakładzie Karnym w K. Powodem odmowy wymeldowania się są niezaspokojone roszczenia cywilnoprawne B. A., gdyż wymeldowany uznaje, że przysługuje mu prawo współwłasności gospodarstwa rolnego, którego dotyczy postępowanie. Wymienione decyzje B. A. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, kwestionując fakt dobrowolnego opuszczenia spornego miejsca zamieszkania. Twierdził, iż dopiero w czasie pobytu w zakładzie karnym R. K. usunął jego rzeczy z domu w miejscowości P. Zakwestionował też prawdziwość zeznań świadków, którzy stwierdzili, że również przed aresztowaniem go nie zamieszkiwał pod adresem, którego dotyczy postępowanie. Organ odwoławczy wnosił o oddalenie tej skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu właściwy po dniu 31 grudnia 2003 r. do rozpoznania tej sprawy skargę oddalił. Sąd wskazał w uzasadnieniu wyroku, że prawną podstawą zaskarżonej decyzji był przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu bez dokonania obowiązku wymeldowania. O takim opuszczeniu można mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w sytuacji niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem przewidzianych prawem środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia w postępowaniu administracyjnym tego przepisu. Z jednoznacznego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że B. A. od wielu lat nie zamieszkuje w miejscu, w którym jest zameldowany. Ze względu na konflikt rodzinny z osobami zamieszkującymi w gospodarstwie rolnym we wsi P. do momentu aresztowania go w 2002 r. przebywał tam sporadycznie a od tego czasu w ogóle. Skarżący twierdził wprawdzie, że przyczyną tej sytuacji były konflikty rodzinne, lecz nie podjął on żadnych przewidzianych prawem środków zmierzających do umożliwienia mu powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania, co mogłoby stanowić podstawę do przyjęcia, iż nie opuścił on tego miejsca dobrowolnie. Sąd I instancji uznał też, że pomimo prowadzenia postępowania przez organ I instancji w czasie, gdy skarżący przebywał w areszcie śledczym, organy administracyjne nie naruszyły przepisów proceduralnych, w szczególności wynikającego z art. 10 k.p.a. obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i umożliwienia jej zgłaszania wniosków dowodowych oraz składania wyjaśnień. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zaskarżył skargą kasacyjną B. A. reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. Zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegające na przyjęciu, że "opuszczenie miejsca stałego pobytu" oznacza zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Skarżący podniósł, iż dopuszczalna jest także inna interpretacja tego przepisu, zgodnie z którą nie następuje opuszczenie stałego miejsca pobytu – w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy – przez niedobrowolne wyprowadzenie się z lokalu, także w sytuacji niepodjęcia przewidzianych prawem środków zmierzających do powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Wobec tego zarzutu wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Przede wszystkim należy stwierdzić, iż Sąd I instancji nie naruszył przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędną jego wykładnię. Trafne jest stwierdzenie, iż podstawowym warunkiem wymeldowania z pobytu stałego jest dobrowolne opuszczenie miejsca zamieszkania przez osobę wymeldowywaną, bez spełnienia obowiązku meldunkowego. Niedobrowolne usunięcie tej osoby, na przykład w drodze niedozwolonej przemocy, nie stanowi w zasadzie podstawy do wymeldowania, chyba że z okoliczności sprawy wynika, iż powstały w taki sposób stan uzyskał cechy trwałości. Może to mieć miejsce w sytuacji, gdy usunięty z miejsca pobytu zaakceptował tę sytuację gdy został eksmitowany przez uprawniony organ w ramach prawnej egzekucji, albo gdy utracił już prawne możliwości przywrócenia stanu wcześniej istniejącego (na przykład na skutek upływu terminu do wniesienia powództwa o przywrócenie posiadania). Dlatego podjęcie przez taką osobę uzasadnionych, prawnych środków prowadzących do powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania wskazuje, że nie akceptuje ona zaistniałej sytuacji a jej opuszczenie tego miejsca było niedobrowolne. Dokonana przez Sąd I instancji wykładnia omawianego przepisu nie była więc błędna. Należy przy tym zauważyć, iż o niedobrowolnym opuszczeniu dotychczasowego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy osoba ta została usunięta wbrew swojej woli. Inna jest natomiast sytuacja, gdy sama opuszcza ona takie miejsce uznając, iż ze względu na różne okoliczności, na przykład złe, konfliktowe stosunki w rodzinie, powinna ona zmienić miejsce zamieszkania. W takiej sytuacji w ogóle nie można mówić o niedobrowolnym opuszczeniu miejsca zamieszkania. Z okoliczności sprawy wynika, iż ostatnio wymieniona sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Skarżący uznał, iż konfliktowa sytuacja w rodzinie nie pozwala mu na wspólne zamieszkiwanie, dobrowolnie opuścił miejsce zamieszkania gdzie był zameldowany, nie podjął żadnych prób powrotu i jest to stan ustabilizowany od wielu lat. W takiej sytuacji istniały pełne podstawy do wydania zaskarżonej decyzji a wyrok utrzymujący tę decyzję jest zgodny z prawem. Skarga kasacyjna nie przedstawiła żadnych, uzasadnionych zarzutów i podlega ona oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Na podstawie art. 250 p.p.s.a. Sąd przyznał pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenie za prowadzenie sprawy w postępowaniu kasacyjnym.