II SA/Gl 644/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędzia WSA Włodzimierz Kubik Protokolant referent Anna Trzuskowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2007 r. sprawy ze skargi A. S., H. W.-D., I. W. oraz J. W.-M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...]r. Aktem notarialnym z dnia [...]r. zawartym w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18 z 1961 r. poz. 94) S. S. i M. W. sprzedali Skarbowi Państwa – [...] w S. działkę Nr A o powierzchni [...] m2 położoną przy ulicy A w D. z przeznaczeniem pod budowę osiedla przy ulicy B w D.. We wniosku z dnia [...]r. skierowanym do Urzędu Rejonowego w B. A. S. i D. B. jako następcy prawni S. S. i M. W. domagali się zwrotu na ich rzecz części objętej w/w aktem nieruchomości nie wykorzystanej dotychczas zgodnie z celem wykupu. Uzasadniając żądanie podali, że sprzedana nieruchomość wchodziła w skład gospodarstwa rolnego ich poprzedników prawnych o powierzchni [...] m2, objętego aktem własności ziemi z dnia [...]r. Nr [...] . Dotychczas została wykorzystana jedynie w niewielkiej części pod budowę osiedla mieszkaniowego. Znaczna część leży odłogiem a na pozostałej części zostały urządzone niezgodnie z celem przejęcia ogródki działkowe. Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta D. przedmiotowe żądanie uwzględnił w części orzekając o zwrocie na rzecz Z. S., A. S., J. W.-M. i H. W.-D., części w/w nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym B karta mapy [...] o pow. [...] m2 położonej w D. przy ul. A, stanowiącej własność Gminy D., stojąc na stanowisku, że nie została ona wykorzystana zgodnie z celem jej wykupu. W decyzji tej stwierdził również, że żądanie zwrotu dotyczące działki oznaczonej obecnie numerem geodezyjnym C zostanie rozpoznane odrębnym orzeczeniem. Postanowieniem z dnia [...]r. do rozpoznania żądania w tej części Wojewoda [...] wyznaczył Prezydenta Miasta S., który decyzją z dnia [...]r. nr [...]umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości usytuowanej w D. przy ul. C, stanowiącej działkę nr C o pow. [...]m2. Jako podstawę tej decyzji wskazał art. 136, 137 i 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., zwanej dalej ustawą o gospodarce nieruchomościami) oraz art. 104, 107 i 268 kpa. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że objęta orzeczeniem działka nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia tzn. pod budowę osiedla przy ul. B w D., gdyż została zajęta pod ogródki działkowe i przebiegają nad nią [...] odrębne linie wysokiego napięcia. W sprawie ma zatem zastosowanie treść art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym (w zw. z treścią art. 229 ustawy) roszczenie o zwrot nie przysługuje jeżeli na nieruchomości został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Taka sytuacja zachodzi zdaniem Prezydenta S. odnośnie działki nr C. W dacie jej przejęcia obowiązywała bowiem ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm., zwana dalej ustawą z 12.03.1958 r.), a jak wynikało z jej art. 3 ust. 1 wywłaszczenie było dopuszczalne m.in. jeżeli nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej. Z kolei zaś obowiązująca w tym czasie ustawa z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 18, poz. 1171, zwana dalej ustawą o pracowniczych ogrodach działkowych) zaliczała pracownicze ogrody działkowe do urządzeń użyteczności publicznej. Przeznaczenie przedmiotowej działki pod ogród działkowy mogło stanowić zatem podstawę jej wywłaszczenia. W odwołaniu od tej decyzji A. S. i Z. S.-B. zarzuciły, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany a przeznaczenie nieruchomości pod pracownicze ogrody działkowe nie stanowiło realizacji celu użyteczności publicznej, gdyż ogródki te nie są dostępne dla ogółu a służą zaspokojeniu potrzeb jedynie określonej grypy ludzi. Wojewoda [...] odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 136, 137 i 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podzielił ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną dokonaną przez Prezydenta Miasta S.. Dodatkowo powołał się na treść art. 4, art. 5 i art. 7 ust. 3 ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody A. S., I. W., J. W.-M. i H. W.-D. wniosły o jej uchylenie jako wydanej ich zdaniem z naruszeniem art. 105 § 1 kpa oraz art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Uzasadniając to żądanie powtórzyły zarzuty i twierdzenia sformułowane wcześniej w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko i w ogólnym zarysie uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Decyzje organów obu instancji ostać się nie mogą albowiem zostały wydane zdaniem Sądu bez dostatecznego rozważenia sprawy, które to uchybienie proceduralne mogło mieć istotny wpływ na jej wynik w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). W takiej sytuacji nie można odeprzeć też sformułowanego w skardze zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem treści art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wobec bezsporności między stronami ustalonego przez organy stanu faktycznego, które to ustalenia znajdują pełne potwierdzenie w przedstawionych Sądowi aktach administracyjnych, rozstrzygnięcie sprawy i skargi sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy istotnie zachodziły w sprawie przesłanki do zastosowania treści art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym względzie należy stwierdzić, iż uszło uwadze organów orzekających, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli nieruchomość była niezbędna na cele użyteczności publicznej. Nie wystarczyło zatem stwierdzenie, że na ten cel się nadawała. Nie negując zatem stanowiska organów orzekających (wbrew twierdzeniom skarżących), że przeznaczenie terenu pod pracowniczy ogród działkowy mogło stanowić co do zasady cel wywłaszczenia, to należało jeszcze wykazać, że konkretna działka, a w rozpatrywanej sprawie działka nr C była na ten cel niezbędna. Do tego kryterium nawiązywała też zdaniem Sądu treść art. 7 ust. 3 ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych. W konsekwencji należało odpowiedzieć na pytanie czy mogła być istotnie na ten cel wywłaszczona tj. była na ten cel niezbędna oraz odpowiednia. Przy ustaleniach w tym względzie organy orzekające powinny mieć na uwadze, że działka ta wchodziła w skład stosunkowo dużego gospodarstwa rolnego, bo o powierzchni ponad [...]ha, co wynika m.in. z zalegającego w aktach administracyjnych (w kserokopii) aktu własności ziemi (karta [...]akt administracyjnych), które to gospodarstwo podlegało konstytucyjnej ochronie zgodnie z art. 10 ust. 1 Konstytucji PRL z dnia 22 lipca 1952 r. Istnieje zatem zasadnicza wątpliwość, że istotnie doszłoby do jej wywłaszczenia pod ogródki działkowe, zwłaszcza w sytuacji gdy z uwagi na niską rentowność gospodarstw rolnych w tym czasie, na ten cel mogło być wykorzystanych w pierwszej kolejności wiele nieużytków czy też gruntów rolnych nieużytkowanych. Na kwestie te zwrócono też uwagę w orzecznictwie, które uwzględnią organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy (zobacz m.in. wyrok NSA z dnia 27 października 1998 r. sygn. IV SA 2077/98 – LEX nr 45888 oraz Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 1999 r. sygn. III RN 77/99 – OSN/2002/4/82). W konsekwencji organy orzekające muszą ustalić czy istotnie doszłoby do wywłaszczenia objętej postępowaniem działki pod ogródki działkowe. Tylko bowiem wówczas w sprawie znalazłby zastosowanie art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z powyższych względów decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c oraz art. 135 w zw. z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd nie orzekł na mocy art. 152 tej ustawy stojąc na stanowisku, że z uwagi na treść orzeczenia zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w rozumieniu tego przepisu.