VI SA/Wa 181/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi A. P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2006 r. nr bez numeru w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącej A. P. kwotę 362 (trzysta sześćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] marca 2006 r. do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]wpłynął wniosek z dnia [...] marca 2006 r. Pani A. P. o wpis jej osoby na listę adwokatów nie wykonujących zawodu. W uzasadnieniu wniosku Pani P. podała, że w 2005 r. ukończyła odbywaną przy Sądzie Okręgowym w [...] aplikację sądową, zdając w dniach [...],[...] i [...] września 2005 r. przed Komisją Egzaminacyjną powołaną przez Ministra Sprawiedliwości w Sądzie Apelacyjnym w [...] egzamin sędziowski. Wcześniej, w dniu [...] marca 2001 r. ukończyła wyższe studia magisterskie na kierunku prawo, uzyskując tytuł magistra. Posiada pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych. Jest osobą niekaraną ani sądownie, ani dyscyplinarnie, dlatego też spełnia pozostałe przesłanki warunkujące wpis tzn. jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W tym stanie rzeczy, zdaniem Pani A. P., skoro spełnia ona wszystkie określone przepisami art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) warunki do wpisania na listę adwokatów, niniejszy wniosek w tym przedmiocie jest zasadny. Do wniosku Pani A. P. dołączyła kwestionariusz osobowy, życiorys, dyplom ukończenia studiów, odpis dokumentu dotyczący odbycia aplikacji sądowej i złożenia egzaminu sędziowskiego, zapytanie o karalności oraz opinie dotyczące jej osoby. Z informacji przekazanych przez Panią A. P. wynika, że pracowała ona w kancelarii radcy prawnego w [...], w Sądzie Okręgowym w [...] na stanowisku referenta a od marca 2006 r. pracuje w Sądzie Apelacyjnym w [...] w charakterze asystenta sędziego. Pismem z dnia [...] maja 2006 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] zwrócił się do Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z prośbą o zajęcie stanowiska odnośnie złożonego przez Panią A. P. wniosku o wpis na listę adwokatów, a w szczególności o podanie, czy nie istnieje kolizja pomiędzy wpisem na listę adwokatów a wykonywaniem obowiązków asystenta sędziego. W odpowiedzi na powyższe wystąpienie Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] pismem z dnia 12 maja 2006 r. poinformował Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], iż w jego ocenie brak jest przeszkód prawnych do wpisania asystentów sędziego na listę adwokatów. Nie jest natomiast dopuszczalne jednoczesne pełnienie obowiązków asystenta sędziego oraz wykonywanie zawodu adwokata. Można zatem przyjąć, że osoby zatrudnione w charakterze asystenta sędziego mogą być wpisane na listę adwokatów, ale dopóki są zatrudnieni na stanowisku asystenta sędziego nie mogą jednocześnie wykonywać (rozpocząć wykonywania) zawodu adwokata. Następnie Okręgowa Rada Adwokacka w [...] po uzyskaniu stanowiska wnioskodawcy, iż nadal popiera swój wniosek o wpis na listę adwokatów w dniu [...] czerwca 2006 r. podjęła jednogłośnie uchwałę odmawiającą Pani A. P. dokonania wpisu na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej. W uzasadnieniu uchwały podane zostało, iż w dniu 4 maja 2006 r. w Dz. U. Nr 75, poz. 529 został opublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie sygn. akt K 6/06. W punkcie 5 cytowanego orzeczenia Trybunał uznał art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Powołany przepis Prawa o adwokaturze stracił zatem moc obowiązującą z dniem 4 maja 2006 r. W tym stanie rzeczy, zdaniem Rady, skoro Trybunał Konstytucyjny uznał cały wskazany przepis za niekonstytucyjny po dniu 4 maja 2006 r., nie może on stanowić podstawy do wpisania na listę adwokatów osób, które nie odbyły aplikacji adwokackiej i nie złożyły egzaminu adwokackiego, w tym również tych osób, które złożyły egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski czy notarialny, legitymują się praktyką w zawodzie prawniczym. Z powyższą uchwałą nie zgodziła się pani A. P., która złożyła od niej odwołanie z dnia 1 września 2006 r. (wpłynęło do Rady Adwokackiej w [...] w dniu [...] września 2006 r.) do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W., domagając się wpisania jej na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej w oparciu o przepisy art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) oraz wniosła o zwrot kwoty 3000 zł bezpodstawnie pobranej przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] tytułem opłaty za rozpatrzenie wniosku o wpis. W ocenie odwołującej się, uzasadnienie zaskarżonej uchwały jest nader ogólnikowe, sprowadza się zasadniczo do przytoczenia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., a do konkretnej sytuacji wnioskodawcy odnosi się lakonicznie. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] powołuje się na wspomniany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, dokonuje jego błędnej wykładni, albowiem uznaje, że uznał on przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze za niekonstytucyjny w całości, podczas gdy Trybunał Konstytucyjny uznał powołany przepis za niezgodny z Konstytucją jedynie w tym zakresie, w jakim stwarza możliwość do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Natomiast odnośnie kwestii czy wnioskodawczyni ma praktykę w zawodzie prawniczym, Okręgowa Rada Adwokacka nie wypowiedziała się i nie przeprowadziła żadnego postępowania dowodowego. Odnosząc się do istoty podważanego rozstrzygnięcia, wnioskodawczyni zwróciła uwagę na to, że postępowanie w sprawie wpisania jej na listę adwokatów zostało wszczęte w dniu [...] marca 2006 r., a więc przed wydaniem i opublikowaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie K 6/06. Wynika stąd, iż w chwili wszczęcia postępowania odwołująca się spełniała wszystkie, określone w przepisach art. 65 pkt 1, 2, 3 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, przesłanki warunkujące wpisania jej na listę adwokatów. Według oceny odwołującej się stan prawny obowiązujący na datę złożenia wniosku winien być brany pod uwagę przy podjęciu uchwały w przedmiocie wpisu bez względu na okoliczność, iż w toku postępowania przepisy prawne uległy zmianie. W razie niepodzielenia tego poglądu, iż w odniesieniu do wnioskodawczyni winien znaleźć zastosowanie przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze, nieograniczony dodatkową przesłanką, jaką jest w istocie wymóg wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, wynikającą z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zdaniem A. P. podkreślić należy, że również to dodatkowe kryterium zostało przez nią spełnione, albowiem od dnia [...] marca 2006 r. zatrudniona ona jest na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Apelacyjnym w [...]. Uzasadniając drugie ze zgłoszonych żądań tj. o zwrot kwoty 3000 zł bezpodstawnie pobranej przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] wnioskodawczyni wskazała, że zasadnym i dopuszczalnym byłoby pobranie tej opłaty dopiero w momencie, w którym zostałaby ona na tę listę wpisana, przez co stałaby się członkiem korporacji zawodowej od udziałów. W razie odmowy wpisu opłata ta została pobrana od niej bezpodstawnie. Okręgowa Rada Adwokacka w [...], ustalając opłatę wpisową na kwotę 3000 zł postąpiła jednocześnie wbrew stanowisku Naczelnej Rady Adwokackiej, która uznała, że opłata ta nie powinna przekraczać minimalnej pensji, czyli 849 zł. Po rozpoznaniu odwołania Pani A. P. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na posiedzeniu w dniu [...] października 2006 r. postanowiło jednomyślnie utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., powtarzając argumentację prawną w niej zawartą. Zgodnie z pouczeniem zawartym w uchwale Pani A. P. złożyła odwołanie od tej uchwały do Ministra Sprawiedliwości oraz skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r., znak [...] Minister Sprawiedliwości stwierdził niedopuszczalność odwołania. W skardze na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] października 2006 r., złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Pani A. P. domagała się jej uchylenia wraz z utrzymaną nią w mocy uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. oraz zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania w sprawie. Zaskarżonej uchwale skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy w przedmiocie wpisu na listę adwokatów, zawartych w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, w szczególności art. 68 ust. 5 powołanej ustawy, poprzez przewlekłość postępowania i podejmowanie w jego toku dodatkowych czynności nie mających uzasadnienia w przepisach ustawy; 2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego, w szczególności jego art. 7, art. 12 § 1 i § 2, art. 35 § 2 i art. 77 § 1 , poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niezałatwienie sprawy niezwłocznie, pomimo, iż mogła być ona rozpatrzona w oparciu o dowody przedstawione przez stronę wraz z wnioskiem o wpis na listę adwokatów. 3. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, poprzez odmowę wpisania skarżącej na listę adwokatów, pomimo spełnienia przez niego ustawowych przesłanek. W uzasadnieniu skargi Pani A. P. powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu od uchwały organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. wniosło o jej oddalenie z przyczyn omówionych w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie albo inny akt z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia lub innego aktu. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.). Kontrolując zaskarżoną uchwałę i utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. z punktu widzenia powyższych zasad Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podnoszone w niej zarzuty są zasadne. Przede wszystkim należy wskazać, że skarżąca złożyła wniosek o wpis na listę adwokatów w dniu 31 marca 2006 r. (data wpływu do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]) i według stanu prawnego obowiązującego na ten dzień jako osoba, która po odbytej aplikacji sędziowskiej złożyła egzamin sędziowski była zwolniona od odbycia aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego przy ubieganiu się o wpis na listę adwokatów (art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze – Dz. U. z 1982 r., poz. 124 ze zm.) Powoływany przez organy opisowe wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. K 6/06 OTK-A 2006/4/45, który opublikowany został w Dzienniku Ustaw Nr 75, poz. 529 z dnia 4 maja 2006 r. w pkt 5 stwierdzał, że art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Wobec takiej treści rozstrzygnięcia i jego odmiennej interpretacji przez strony niniejszego postępowania w pierwszej kolejności należało określić, w jakim zakresie nastąpiła utrata mocy obowiązywania art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Przedmiotem regulacji, zawartej w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) jest orzeczenie Trybunału. Wskazany przepis wymienia elementy, które powinno zawierać orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Najistotniejszy element orzeczenia został w art. 71 ust. 1 pkt 6 cyt. ustawy określony jako "rozstrzygnięcie Trybunału". Mówiąc najogólniej, chodzi tu o wypowiedź o tym, czy przepis stanowiący przedmiot kontroli jest zgodny z przepisem stanowiącym wzorzec kontroli. Art. 69 ww. ustawy stanowi, że "orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do jego poszczególnych przepisów". Wydanie orzeczenia rozstrzygającego jednolicie o całym akcie normatywnym jest uzasadnione wtedy, gdy zarzuty dotyczą naruszenia kompetencji do wydania aktu normatywnego lub niedochowanie wymaganego przepisami prawa trybu jego wydania. W praktyce przedmiotem orzeczenia są zawsze poszczególne przepisy. Przedmiotem orzeczenia, może być nie tylko cały przepis, ale i jego fragment obejmujący jedno lub kilka słów. Dopuszczalność wydania orzeczenia dotyczącego tylko części przepisu uwarunkowane jest tym, że pozostała część danego przepisu wyraża normę nadającą się do zastosowania. W niektórych wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynającą się zwrotem "w zakresie, w jakim ...", po którym następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczony za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych. W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm, która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Zatem wyrok taki (zwany wyrokiem "zakresowym") odnosi się w istocie do części aktu normatywnego, z tym że część ta nie została wyodrębniona w tekście przepisu poddanego kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku zakresie, a w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Dlatego po wydaniu takiego wyroku celowe jest dokonanie nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Działanie ustawodawcy nie jest w tym wypadku konieczne, ale pożądane ze względu na wartość, jaką przedstawia jednoznaczność i określoność przepisów prawnych (vide: Andrzej Mączyński, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Trybunał Konstytucyjny, Wydawnictwo Warszawa 2006 r., str. 79). Biorąc powyższe pod uwagę, pkt I 5 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych. A zatem, wbrew stanowiskom wyrażonym przez organy opisowe, z dniem publikacji tegoż orzeczenia art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze nie utracił mocy obowiązywania w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Art. 66 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy jest niekonstytucyjny jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Może on zatem stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów tych osób, które nie odbyły aplikacji adwokackiej i nie złożyły egzaminu adwokackiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski czy notarialny. Zgodnie natomiast z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego przed dokonaniem takiego wpisu należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego orzeczenia, w toku postępowania, zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze o wpis na listę adwokatów, samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy, szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. W rozpoznawanej sprawie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. nie tylko błędnie zinterpretowało (za Ministrem Sprawiedliwości), w jakim zakresie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze został uznany za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji, przez co przy wydawaniu uchwały naruszyło prawo materialne, co skutecznie wykazała skarżąca, ale również dopuściło się naruszenia szeregu przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Te same uwagi odnoszą się również do uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. Organy obu instancji nie oceniły, jak słusznie w skardze wywodzi skarżąca, całego materiału dowodowego w sprawie dla poczynienia ustaleń odnośnie spełnienia przez skarżącą przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata, przez co naruszyły art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. Organy samorządu adwokackiego z uwagi na spełniane funkcje nadzorcze mają zagwarantowany wpływ na dobór osób, które chcą wykonywać zawód adwokata. Jednakże dokonana przez nie ocena przydatności do zawodu powinna być wszechstronna i uwzględniać cały staż zawodowy kandydata. Odnosząc się do zarzutu 1) skargi Sąd stwierdza, że jest on o tyle uzasadniony, że przewlekłe postępowanie w sprawie nie ma żadnego wpływu na istotę rozstrzygnięcia, może natomiast być przedmiotem skargi na bezczynność organu. Z tych to względów Sąd uwzględniając skargę, uchylił uchwały organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) p.p.s.a., stwierdzając, że nie podlegają wykonaniu na mocy art. 152 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł w myśl art. 200 p.p.s.a.