IV SA/Po 443/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) As.sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2007r. ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, o d d a l a s k a r g ę /-/ I.Kucznerowicz /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski KB/ sygn. IV SA/Po 443/06 U Z A S A D N I E N I E A. Wnioskiem z dnia [...] marca 2005 r. (prezentata- [...] marca 2005 r.- k. 6 akt administracyjnych) M.K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Filii J. (dalej Ośrodek) o przyznanie [...] zł zasiłku celowego na zakup rezerwowej butli gazowej. Wnioskiem z dnia [...] marca 2005 r. (prezentata- [...]marca 2005 r.- k. 5) M.K. zwrócił się do Ośrodka o przyznanie dalszej pomocy w marcu 2005 r. w zakresie pomocy na: refundację leków (po dostarczeniu rachunków); refundację gazu (po dostarczeniu rachunków); uruchomienie prądu; zakup dodatkowej butli gazowej ([...] zł); czyszczenie kurtki ([...] zł). Pismem z dnia [...] marca 2005 r. M.K. poinformował Ośrodek, że w marcu na ogrzewanie wydał [...] zł i nie ma środków na zakup gazu- wniósł o przyznanie [...] zł zaliczki do rozliczenia na zakup gazu. Nie otrzymał zwrotu za rachunki za leki z lutego 2005 r. W lutym na gaz nie zapłacono [...] zł- wniósł o wyrównanie tej różnicy (k. 3). Wnioskiem z dnia [...] marca 2005 r. (prezentata- [...] marca 2005 r.- k. 4) M.K. wskazał, że zwracał się uprzednio o zaliczkę w kwocie [...] zł na gaz; podniósł, że dnia [...] marca 2005 r. pracownik Energetyki wskazywał na potrzebę uzyskania mapki geodezyjnej o wartości [...]-[...] zł; poinformowany o tym Pracownik Socjalny nie zainteresowała się sprawą. B. Kolejnymi ostatecznymi decyzjami- odpowiednio- z dnia [...] grudnia 2004 r. i [...] grudnia 2004 r. Kierownik Filii J. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. przyznał M.K.: 1. dodatek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie od grudnia 2004 r. do lutego 2005 r.; 2. [...] zł zasiłku celowego w grudniu 2004 r.- w tym [...] zł na zakup leków; [...] zł na gaz do butli; [...] zł na zakup bielizny osobistej; 3. [...] bonów obiadowych o wartości [...] zł każdy na okres od stycznia 2005 r. do lutego 2005 r.; 4. [...] zł zasiłku celowego na oświetlenie gazowe (k. 111- 117 akt administracyjnych, załączonych do akt IV SA/Po 620/05). M.K. wnioskiem z dnia [...] stycznia 2005 r. (prezentata- k. 60 akt administracyjnych, załączonych do akt IV SA/Po 620/05) zwrócił się do Ośrodka o przyznanie dalszej pomocy w styczniu 2005 r. na: refundację lekarstw; zakup gazu do ogrzewania i oświetlenia; zasiłku okresowego. Kierownik Filii J. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. ostateczną decyzją z dnia [...]stycznia 2005 r. przyznał M.K. [...] zł zasiłku celowego- w tym łącznie [...] zł na zakup leków w styczniu i lutym 2005 r. i [...] zł łącznie na napełnienie butli gazowej (k. 54 akt administracyjnych, załączonych do akt IV SA/Po 620/05). C. Ostateczną i prawomocną decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. 64/04/593 dalej ustawa) Kierownik Filii J. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. odmówił przyznania M.K. zasiłku celowego na pokrycie kosztów podłączenia prądu do domu jednorodzinnego przy ul. [...] - koszt usługi [...] zł. SKO decyzją z dnia [...] maja 2005 r.- nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...]. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] września 2006 r.- sygn. IV SA/Po 620/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M.K. na decyzję z dnia [...] maja 2005 r.- nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego. D. We wniosku z dnia [...] lutego 2005 r. M.K. wniósł o przyznanie dalszej pomocy w postaci: bony obiadowe na ciepłe posiłki; przydział pieniędzy na kąpiele; refundację gazu na ogrzewanie i oświetlenie po dostarczeniu rachunków; refundacja leków po dostarczeniu rachunków; pomoc dla uruchomienia prądu. Kierownik Filii J. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. przyznał M.K. decyzją z dnia: [...] marca 2005 r. 153 bonów obiadowych w wartości [...] zł każdy- na okres od [...] marca 2005 do [...] lipca 2005 r.; [...] marca 2005 r. [...] zł zasiłku celowego na gaz; [...] marca 2005 r. 135,34 zł zasiłku celowego na pokrycie kosztów leków (k. 11-12, 16-19). Dnia [...] marca 2005 r. Specjalista Pracy Socjalnej I.M. ustaliła w rozmowie z Kierownikiem Drukarni [...] w P. D.D., że M.K. wpłacił [...] maja 2004 r. kwotę [...] zł na "nakład książek" i poinformował, że sprzedał część książek- 100 egz.; drugi "nakład" został wydrukowany, a M.K. zobowiązał się do [...]marca 2005 r. wpłacić kwotę [...] zł. M.K. ma numer ISBN, upoważniający wydawcę do odliczeń podatku VAT (k. 11-12, 13-14, 16-19 akt administracyjnych, załączonych do akt IV SA/Po 620/05). E. Decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] Kierownik Filii J. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. 64/04/593 ze zm.) odmówił przyznania M.K. pomocy finansowej na: refundację leków za miesiąc marzec 2005 r., wykonanie mapek geodezyjnych posesji celem wykonania przyłącza energii elektrycznej w budynku przy ul. [...]na kwotę ok. [...] zł; dodatkową butlę gazową do ogrzewania pomieszczenia ( k. 52, 53). Kierownik Filii J. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. przyznał M.K. kolejnymi decyzjami z dnia [...] maja 2005 r.: a) nr [...][...] zł na zakup odzieży; b) nr [...][...] zł na inny cel (usługi pralnicze); c) nr [...][...] zł z przeznaczeniem na: środki czystości [...] zł, [...] zł na gaz, [...] zł na inny cel (bielizna osobista; k. 50-51, 54-57). W odwołaniu od decyzji z dnia [...] maja 2005 r. nr [...]M.K. podniósł, że w marcu złożył rachunki na [...] zł, a otrzymał jedynie [...] zł - różnica wynosi [...] zł. Odwołujący się wniósł o zmianę decyzji i przyznanie brakującej kwoty [...] zł. M.K. podniósł zarzut naruszenia art. 3 p.1, art. 6 p. 7,9, art. 7 p.1, 3, 5, 14, art. 39 p. 3 [ ustawy o pomocy społecznej]. SKO decyzją z dnia [...] lutego 2006 r.- nr [...] na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2005 r. nr [...]. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium po przeanalizowaniu całości akt i treści decyzji uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy nie mógł stwierdzić, jaką kwotę Zainteresowany otrzymał (brak takowego dowodu) ani też z jakiego powodu pobrał niecałą kwotę, przyznaną decyzją. Jeśli zaistniała różnica, M.K. winien zwrócić się do organu I instancji. Ośrodek wspiera Skarżącego udzielając pomocy odrębnymi decyzjami, w formie zasiłków celowych i okresowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.K. podniósł, że nie zgadza się na niepełne dofinansowanie. Podniósł, że zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy, przysługuje Mu zasiłek okresowy w wysokości [...] zł, którego nie otrzymuje jako osoba niepełnosprawna. W ocenie Skarżącego, do zaistniałej sytuacji doszło w wyniku złośliwości Pracownika Socjalnego, po wydaniu przez Zainteresowanego drugiego tomu poezji. Zgodnie z obowiązującym prawem, Skarżącemu przysługuje pełna rekompensata za leki i zakup gazu dla bezdomnego, będącego ofiarą przemocy i dla osoby, dającej wkład do kultury miasta, jako poeta uznany w środowisku (k. 2 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadną. 1. Sąd podziela ustalenia faktyczne organów obu instancji. Nadto na podstawie przywołanych w części historycznej uzasadnienia dokumentów, Sąd ustalił zakres i rozmiary świadczeń udzielanych M.K. z pomocy społecznej. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że Wnioskodawca spełnia wymogi art. 8 ustawy (ma [...] zł renty i od [...] marca 2005 r. do [...] kwietnia 2005 r. [...]zł zasiłku okresowego- łączny Jego dochód to [...] zł). Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej to 461 zł. M.K. jest osobą niepełnosprawną- inwalidą I grupy. Zainteresowany prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w niewykończonym, zaniedbanym, jednorodzinnym domu, należącym doń w części. Prawo do mieszkania w części ma była żona i małoletnie dzieci. Dom nie nadaje się do zamieszkania- nie ma prądu, wody, pomieszczenia są niewykończone. Wnioskodawca ma świadomość złych warunków, lecz Mu to odpowiada; polepsza swą sytuację ogrzewając się przy butli gazowej, korzysta wieczorami z lampy gazowej. Wnioskodawcę zawiadomiono o wszczęciu egzekucji z nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]. Zainteresowany wystąpił do [...] Okręgu Energetycznego ENEA w P. o odbiór przyłącza w miejscu zamieszkania. Dnia [...] stycznia 2005 r. M.K. przedstawił dokumenty, z których wynika, że istnieje możliwość podłączenia prądu ; "całość usługi" kosztować będzie [...] zł. Z uwagi na trudną sytuację Klienta, wysokie opłaty za gaz i leki, Ośrodek każdorazowo pomaga Wnioskodawcy w formie zwrotu pieniędzy- w oparciu o przedstawiane rachunki- orzekając odrębnymi decyzjami. Forma i rozmiar pomocy winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ( art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej winny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Udzielone Wnioskodawcy wsparcie jest odpowiednie do Jego sytuacji, zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej. Pomoc w formie zasiłków celowych nie ma charakteru obligatoryjnego a jej przyznanie każdorazowo zależy od uznania administracyjnego Kierownika Filii. M.K. zawarł z [...] Spółdzielnią Mieszkaniową [...] w P. ugodę, w myśl której spłacił część należności głównej z tytułu zadłużenia lokalu mieszkalnego nr [...] na [...] w P.; do spłaty pozostała należność główna w kwocie ok. [...] zł; Spółdzielnia zobowiązała się umorzyć odsetki po spłacie należności głównej. Na spłatę owego zadłużenia Skarżący przeznaczył [...] zł z nagrody literackiej, którą w całości przeznaczył na spłatę zadłużenia w Spółdzielni. Sąd powszechny wstrzymał egzekucję z nieruchomości położonej w P. przy [...]. Zainteresowany korzysta też z pomocy sponsora ( bezsporne- k. 14 akt IV SA/Po 620/05 w związku z k. 86-108 tomu IV akt administracyjnych załączonych do owych akt; art. 106 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa w zw. z art. 230 kpc).. 2. Samorządowe Kolegium błędnie przyjęło, że Odwołujący się wskazuje pobranie "niecałej kwoty", przyznanej decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...]. W istocie bowiem Skarżący kwestionuje nie to, że wypłacono Mu kwotę mniejszą niż przyznaną ową decyzją I instancji, lecz to, że organ I instancji oczekuje, że Zainteresowany będzie przeznaczał część środków ([...]zł) z zasiłku okresowego- przyznanego M.K. decyzją z dnia [...] lutego 2005 r.- w kwocie [...] zł miesięcznie w okresie od [...]marca 2005 do [...] kwietnia 2005 r., na częściowe pokrycie kosztów napełniania butli gazowych w tym okresie. W istocie, tej treści uzgodnienia z Klientem dokonano w trakcie aktualizacji wywiadu, dokonanej dnia [...] stycznia 2005 r., na co M.K. się zgodził (k. 2 akt administracyjnych I instancji i k. 4 akt administracyjnych odwoławczych). Mimo, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tej materii nie spełnia wymogów art. 107 § 3 kpa, uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). 3. Skarżący błędnie wyprowadza odmienne wnioski z przywołanych przepisów ustawy, niźli organy obu instancji, stosując ekstensywną metodę wykładni prawa i ograniczając się jedynie do tych sformułowań ustawowych, które uważa za korzystne dla siebie. Z definicji pomocy społecznej, zawartej w art. 2 ust. 1 ustawy nie sposób wyprowadzić wniosku, że każdy wniosek Zainteresowanego winien być uwzględniony. Pomoc społeczna, będąca instytucją polityki społecznej państwa, ma na celu umożliwienie (w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcie niniejszej sprawy) osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tak pomyślana pomoc społeczna opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U. 78/97/ 483, sprost. 28/01/319, zm. 200/06/1471). Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (art. 2 ust. 1 ustawy; W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/8; Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański "Komentarz do nowej ustawy o pomocy społecznej" Wyd. LEGES 2004 s. 10). W rozpatrywanej sprawie pomoc społeczna należycie wspiera Wnioskodawcę w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb w zakresie wyżywienia, ogrzewania, higieny, kosztów leków, zapewnienia bielizny, butów. Świadczy o tym rozmiar przyznanej w poszczególnych miesiącach pomocy. W tym zakresie udzielane Zainteresowanemu świadczenia z pomocy społecznej przyczyniają się do życia M.K. w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Nie ulega wątpliwości, że na trudną sytuację życiową Wnioskodawcy złożyło się szereg czynników, rozłożonych w czasie, których splot przyczynił się do stanu, w jakim znalazł się M.K.. Po złamaniu nogi w 1990 r., zaprzestaniu działalności gospodarczej w ramach firmy transportowej, rozpadu związku małżeńskiego, opuszczeniu przez Zainteresowanego mieszkania nr [...] na [...] w P., narastaniu zadłużenia z tytułu nie płacenia opłat eksploatacyjnych przez byłą żonę, która w tym mieszkaniu pozostała z małoletnimi dziećmi, skierowanie egzekucji do nieruchomości przy ul. [...]. Okoliczności te- w tym podnoszone przez Skarżącego zagadnienia związane z kwestią bycia "ofiarą przemocy domowej" bądź braku pomocy w ramach "Niebieskiej linii" wobec zdarzeń sprzed wielu lat, nie należą do istoty postępowania o przyznanie zasiłku celowego na zakup gazu w pełnej wysokości. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 7 punktów 1, 3, 5, 7 i 9 ustawy, skoro organy obu instancji trafnie ustaliły, że Zainteresowany dotknięty jest ubóstwem- art. 7 pkt 1 ( spełnia w szczególności kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy) i jest niepełnosprawny (art. 7 pkt 5 ustawy). Zainteresowany nie jest bezdomnym w rozumieniu art. 7 pkt 3 ustawy, skoro przysługuje Mu tytuł prawny do nieruchomości, zabudowanej jednorodzinnym domem mieszkaniowym, nawet jeśli dom ów pozbawiony jest energii elektrycznej i ogrzewania innego, niż ogrzewanie zasilane butlą gazową (Ł. Borkowski i in.- op. cit. s. 22 akapit 1 in fine). Zagadnienie przemocy w rodzinie w rozumieniu art. 7 pkt 7 ustawy nie dotyczy sytuacji konfliktu w rodzinie, w której przed wieloma laty nastąpił rozwód i od 1997 r. byli małżonkowie nie zamieszkują ze sobą w jednym lokalu (Ł. Borkowski i in.- op. cit. s. 24-25). Przepis art. 7 pkt 9 ustawy w ogóle nie dotyczy niniejszej sprawy. Zagadnieniem kluczowym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest to, czy organ pomocy społecznej może zaspokajać usprawiedliwione potrzeby Zainteresowanego w części zasiłkiem okresowym, a w części zasiłkiem celowym. Ustawodawca dał w tej materii swobodę organowi pomocowemu, wskazując, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Potrzeby osób korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4 ustawy; wyrok NSA z 12.1.1994- I SA 1649/93- ONSA 1/95/33). Przyznanie zasiłku okresowego (art. 38 ust. 1 ustawy) jest dla Zainteresowanego korzystniejszy, bowiem może On w dłuższej perspektywie operować przyznanym świadczeniem. Przyznanie go w części na zaspokojenie potrzeb w zakresie zakupu gazu, nie obliguje Ośrodka w tym samym okresie do przyznania zasiłków celowych (art. 39 ust. 1 ustawy) na zaspokojenie tych samych potrzeb w pełnej wysokości wydatków, skoro w tym samym okresie potrzeba ta w odpowiedniej części zaspokajana jest zasiłkiem okresowym. Przy znaczących rozmiarach pomocy, udzielanej regularnie Zainteresowanemu co miesiąc, brak jest podstaw do pokrycia na koszt podatnika wydatków w pełnej wysokości na ogrzewanie w formie zasiłków celowych, skoro w odpowiedniej części pokrywane są zasiłkiem okresowym. Udzielenie pomocy w takim wysokim rozmiarze prowadziłoby do uniemożliwienia udzielenia znaczącej pomocy innym uprawnionym- często znajdującym się w trudniejszej sytuacji życiowej i dochodowej, niż Zainteresowany ( przykładowo Sądowi z urzędu ze spraw: 4/II SA/Po 1235/02 wiadomym jest, że np. matce trzyletniego dziecka z dziecięcym porażeniem mózgowym udzielono zasiłku celowego specjalnego na leczenie w kwocie [...] zł; 4/II SA/Po 1514/03 organ odmówił przyznania zasiłku celowego Wnioskodawczyni, której mąż dotknięty był trwałą, głęboką niepełnosprawnością; miał przetokę z jelita cienkiego, sztuczny odbyt i leostemię, usuniętą jedną nerkę; Sąd w tych sprawach nie akceptował argumentów przytoczonych przez organ pomocowy dla odmowy przyznania zasiłku celowego bądź przyznania go w większej kwocie). W niniejszej sprawie Zainteresowany, mimo ukończenia (w dacie orzekania organu odwoławczego) [...] lat życia i inwalidztwa I grupy, własnymi staraniami pokonuje szereg trudności. Korzysta z pomocy sponsora, uzyskał [...] zł nagrody literackiej, uzyskuje dochody z publikacji dwu tomików wierszy. Skarżący regularnie korzysta z szeregu zasiłków celowych na zaspokajanie innych, usprawiedliwionych potrzeb. Od [...] października 2005 r. odzyskał możliwość korzystania z mieszkania nr [...] na [...] w P. ( k. 15 akt IV SA/Po 443/06). Organy obu instancji nie przekroczyły dopuszczalnych granic uznania administracyjnego ( art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1, 3 i 4 ustawy). W orzecznictwie i doktrynie jednoznacznie przyjmuje się, że uznanie administracyjne dotyczy przyszłości; przedmiotem uznania nie jest ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego ( M. Mincer "Uznanie administracyjne" Toruń 1983 s. 63). Uznanie administracyjne ograniczone jest art. 7 kpa ( wyrok NSA z: 28.6.1982- SA/Wr 245/82- ONSA 1/82/62; 11.6.1981- SA 820/81- ONSA 1/81/557, akceptowane przez J. Borkowskiego w: "Kpa- komentarz" CH BECK 2006 nb. 3 do art. 107). Decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia, niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania ( E. Iserzon w: "Kpa- komentarz" W-wa 1970 s.209), tym więcej, że organ administracji publicznej ograniczony jest w szczególności zasadą praworządności i zasadą uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli ( Z. Janowicz "Kpa- komentarz" WPr. PWN 1999 s. 304). W rozpatrywanej sprawie dostrzeżone uchybienia w zakresie uzasadnienia – mając na uwadze rozmiary rzeczywiście udzielonej Skarżącemu pomocy- nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. W świetle powyższego na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji. /-/ I.Kucznerowicz /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski KB/