V SA/Wa 1643/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Asesor WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę, 2. nakazuje Skarbowi Państwa - Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wypłatę na rzecz adwokat M. C. kwoty 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększonej o 22% podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. S. G. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu przewidzianego przez art. l ust. 2 pkt 3 Ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 2002r., Nr 42 poz. 371 ze zm. ). We wniosku zainteresowany podał, że w czasie wojny pełnił funkcję łącznika, informatora, przeprowadzał partyzantów. Zainteresowany wskazał również, że po zakończeniu wojny został wcielony do batalionów budowlanych organizacji [...]. Decyzją z dnia [...] października 2002r. Nr [...] Kierownik Urzędu umorzył postępowanie administracyjne wobec złożenia przez stronę wniosku po terminie określonym w obowiązującym wówczas art. 22 ust 3 Ustawy o kombatantach. S. G. w ustawowym terminie wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy. Kierownik Urzędu postanowieniem z dnia [...] stycznia 2003r. zawiesił postępowanie w sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny w przedmiocie zgodności z Konstytucją RP przepisu, który stanowił podstawę wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Zawieszone postępowanie zostało podjęte postanowieniem z dnia [...] lipca 2005r. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] lipca 2005r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] listopada 2005r. odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnień kombatanckich. Rozstrzygnięcia te zainteresowany zaskarżył do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2005r. ( sygn. akt V SA/Wa 2950/05 ) stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] listopada 2005r. i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] lipca 2005r. jako wydanych z naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § l pkt 2 kpa dostrzegając, że organ - mimo prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie wydał decyzję z dnia [...] lipca 2005r. jako decyzję pierwszoinstancyjną, czym naruszył art. 127 § 3 i art. 138 kpa. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...], powołując w podstawie prawnej art. 127 § 3 i art. 138 § l pkt 2 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 3, art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 1 Ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję własną z dnia [...] października 2002r. Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego oraz odmówił S. G. przyznania uprawnień kombatanckich . W uzasadnieniu decyzji Kierownik wskazał, iż poza własnym oświadczeniem S. G. nie przedstawił żadnych innych dowodów potwierdzających służbę w organizacji konspiracyjnej. Organ administracji przypomniał przy tym, iż pismem z dnia l sierpnia 2006r. poinformował stronę o możliwości przedstawienia oświadczeń świadków lub zgłoszenia wniosków dowodowych w tym zakresie. Ustosunkowując się do tego pisma wnioskodawca wskazał, że nie dostarczy żadnych dodatkowych dowodów, ani dokumentów. Wniósł o rozpoznanie sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy. Oceniając ten materiał organ wskazał, iż zgodnie z oświadczeniem strony w zabudowaniach gospodarstwa jego rodziców często przebywali partyzanci - on wówczas pełnił funkcję obserwatora przed ewentualnym przybyciem wojsk lub żandarmerii niemieckiej. Ponadto donosił partyzantom broń i niewielkie ilości jedzenia, a także - ze względu na dobrą znajomość terenu -służył im za przewodnika. Z kolei po zakończeniu wojny partyzanci przychodzili do jego rodziców po żywność. W ocenie Kierownika tego rodzaju czynności nie można uznać za wyczerpujących znamiona określone w art. 1 ust. 2 pkt 3 Ustawy o kombatantach. W pierwszym rzędzie Kierownik wskazał na wiek wnioskodawcy - w chwili zakończenia wojny miał on niespełna 13 lat. Kierownik powołał się na Instrukcję gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r. ,, która w pkt 5a stanowiła, iż: członkiem ZWZ-AK może być każdy Polak (każda Polka) nieposzlakowanej czci, poczynając od lat 17-tu, który cele organizacji przyjmie za swoje, poda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi oraz złoży przepisana przysięgę . W późniejszym okresie granicę wieku obniżono do 16 lat. Organ wskazał, iż należy rozgraniczyć współpracę i pomoc z organizacjami konspiracyjnymi przez ludność miejscową i faktyczną służbę w szeregach ZWZ-AK. Ponadto, w ocenie Kierownika Urzędu, niezależnie od wieku zainteresowany nie wchodził w skład Armii Krajowej, ani żadnej innej organizacji podziemnej i nie pełnił w niej służby, lecz z nią co najwyżej współpracował. Zdaniem organu świadczy o tym przede wszystkim relacja strony (opis wykonywanej przez nią czynności) oraz także to, że S. G. w żadnym miejscu nie podał do jakiej organizacji miał przynależeć, kiedy (jeżeli w ogóle) złożył przysięgę, jaki otrzymał pseudonim, kto był jego dowódcą. Zdaniem Kierownika można przyjąć tylko tyle, że strona w zakresie adekwatnym do wieku i stopnia rozwoju psychofizycznego wykonywała pewne czynności pomocnicze na rzecz działającej w pobliżu miejsca zamieszkania organizacji stawiającej sobie za cel walkę z okupantem. Od powyższego rozstrzygnięcia S. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniósł, iż przeszedł w oddziale partyzanckim szkolenie, umiał władać krótką bronią, posługiwać się granatem i bagnetem, nie wie czy składał przysięgę czy przyrzeczenie grupowo na polanie w lesie, otrzymał pseudonim "[...]". Podał też , że nie pełnił tylko funkcji pomocniczych, ale brał też udział w akcjach zbrojnych i wielu przypadkach był bardziej przydatny jak stary doświadczony partyzant. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zauważyć należy, że w myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście - oceniając wniesiony środek zaskarżenia oraz decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych - wskazać należy, co następuje: W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371) , kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Za działalność kombatancką, zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest wypełnienie przez S. G., ubiegającego się o uprawnienia kombatanckie, przesłanek wymienionych w w/w przepisie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, stanowiącego podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych zakwestionował twierdzenia skarżącego, dotyczące wykonywania przez niego funkcji łącznika w oddziale partyzanckim stojąc na stanowisku, iż dorywcze wykonywanie czynności pomocniczych na rzecz oddziałów partyzanckich nie stanowi tytułu przyznania uprawnień kombatanckich. W ocenie Sądu to stanowisko należy uznać za słuszne. Sąd także nie neguje, że S. G. jako dziecko, mógł wykonywać pewne czynności stanowiące pomoc dla partyzantów, jednakże ze względu na wiek, nie mógł pełnić służby w oddziałach partyzanckich. Wprawdzie w powołanym wyżej przepisie ustawy o kombatantach.... ustawodawca nie wprowadził granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień kombatanckich, jednakże konieczność wykazania, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji powoduje, że możliwość pełnienia takiej służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Zgodnie z powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Instrukcją Komendanta Głównego na Kraj gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 4.12.1939 r. dolna granica wieku wynosiła 17 lat (w późniejszym okresie 16 lat). Współpraca z oddziałem partyzanckim nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Dostarczanie informacji, przenoszenie korespondencji, donoszenie żywności stanowią czynności wykonywane na rzecz ugrupowań zbrojnych, nie stanowią jednak służby w tych ugrupowaniach (vide: orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego - wyroki w sprawach o sygn. akt V SA 796/94, V SA 2157/01, OSK 557/04). Przepisy art. 1 ust. 2 cytowanej ustawy o kombatantach akcentują, że warunkiem uznania za działalność kombatancką było pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych lub związanych ze zbieraniem informacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności (vide: wyrok NSA z dnia 12.08.1993 r., sygn. akt: SA/Wr 243/93). Pomaganie partyzantom było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem ruchu oporu a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim wypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań organizacyjnych. Zdaniem Sądu dokonana przez organ ocena materiału dowodowego jest zgodna z zasadami swobodnej oceny dowodów i nie nosi cech dowolności (art. 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071). Wobec powyższego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji wyroku.