I OSK 783/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie Małgorzata Stahl NSA Marek Stojanowski (spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2379/05 w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę pokrzywdzoną oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2379/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę pokrzywdzoną. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy. Postanowieniem Naczelnika Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...] odmówiono wydania K. K. zaświadczenia potwierdzającego, że J. K. (brat K. K.) jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016, zwanej dalej "ustawa o IPN"). Po rozpoznaniu wniosku K. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...], utrzymano w mocy postanowienie z dnia [...] Prezes IPN stwierdził, iż przyznanie bądź odmowa przyznania statusu pokrzywdzonego następuje w formie zaświadczenia – zgodnie z treścią art. 218 § 1 k.p.a. i w postępowaniu o wydanie takiego zaświadczenia nie przeprowadza się postępowania dowodowego właściwego dla wydania decyzji administracyjnych, co oznacza, iż Prezes IPN nie mógł przesłuchać jako świadka wskazanego przez wnioskodawcę prokuratora. W ocenie Prezesa IPN przeprowadzono w sprawie J. K. szczegółową kwerendę archiwalną, która przyniosła wynik negatywny, również w posiadanych przez IPN materiałach archiwalnych nie odnaleziono żadnych dokumentów, które wskazywałyby że organy bezpieczeństwa państwa zbierały na temat J. K. informacje na podstawie celowo gromadzonych danych. Na powyższą decyzję Prezesa IPN, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. K. Skarżący podniósł, iż wraz ze swoim bratem wysłał do Wojciecha Jaruzelskiego dwa raporty, w których podniesione zostały wątki ludobójstwa, które nie ulegają przedawnieniu. W związku z powyższym zwrócił się do Sądu o wskazanie instytucji, która rozpatrzy te kwestie. W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie. Uwzględniając skargę K. K. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, iż zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające podlegają uchyleniu. W ocenie Sądu, wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany w sprawie K 31/2004 otworzył możliwość uzyskania informacji o materiałach pozostających w zasobach IPN dla wszystkich zainteresowanych i to niezależnie od tego, czy zostaną uznane za pokrzywdzonych w rozumieniu przepisów ustawy o IPN, czy też nie. Ponadto informacja o braku materiałów uzyskana z IPN nie uzasadnia automatycznej odmowy przyznania statusu pokrzywdzonego. Sąd stwierdził, iż nie jest dopuszczalne, aby postępowanie w sprawie o nadanie statusu osoby pokrzywdzonej toczyło się według norm w dziale VII k.p.a. Według Sądu zastosowanie procedury uproszczonej do rozpoznania takich spraw godzi w konstytucyjne i przyjęte zasady, obowiązujące w państwie prawa, takie jak prawo do obrony i prawo do wysłuchania. W związku z powyższym przyjęcie przez Prezesa IPN, że zaświadczenie jest dostateczną formą prawną gwarantującą prawo jednostki do przysługującej jej obrony jest bezpodstawne. Sąd uznał, iż postępowanie toczące się w następstwie złożenia wniosku o nadanie statusu osoby pokrzywdzonej musi zakończyć się wydaniem decyzji, którą wnioskodawca będzie mógł zaskarżyć do sądu. Od powyższego wyroku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie przepisów prawa procesowego, polegające na niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób naruszający ten przepis, przez co skarżący został pozbawiony informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, a w konsekwencji możliwości poddania w sposób prawidłowy wyroku kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przez błędne zastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. pomimo, iż przy wydaniu postanowienia Prezesa IPN, jak i postanowienia je poprzedzającego nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną naruszenie wskazanego przepisu winno skutkować zatem oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej podniesiono, iż rozpatrzenie wniosku osoby, złożonego zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o IPN, w trybie przepisów zawartych w dziale VII k.p.a., regulującym wydawanie zaświadczeń, jest w pełni uzasadnione. Wniosek taki nie wszczyna bowiem postępowania administracyjnego. Ponadto w skardze wskazano, iż nawet przy kwestionowanym przez stronę uznaniu, że doszło do naruszenia prawa materialnego brak jest podstaw do przyjęcia, że naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną skutkiem naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania nie będzie inna konstatacja niż ta, że strona przeciwna nie może być uznana za pokrzywdzoną. W archiwum IPN brak jest bowiem dokumentów świadczących, że organy bezpieczeństwa państwa zbierały informacje o stronie przeciwnej na podstawie celowo gromadzonych danych. Dlatego w ocenie Prezesa IPN brak przesłanek do uwzględnienia skargi K. K. skutkować winno oddaleniem skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, co jednak nie nastąpiło. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2006 r. o którym wyżej mowa Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie w skardze kasacyjnej wskazano na naruszenie prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) polegające na niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób naruszający ten przepis, przez co skarżący został pozbawiony informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, a w konsekwencji możliwości poddania w sposób prawidłowy wyroku kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przez błędne zastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. co powinno skutkować oddaleniem skargi (art.151p.p.s.a.). Zarzuty skargi kasacyjnej nie mają usprawiedliwionej podstawy. W myśl art. 6 ustawy o IPN pokrzywdzonym jest osoba, o której organy bezpieczeństwa państwa zbierały informacje na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny. Przywołany przepis art. 6 powiązany jest z unormowaniami art. 30 ust. 2 ustawy o IPN, iż każdy ma prawo wystąpić z pytaniem do Instytutu Pamięci Narodowej czy jest pokrzywdzonym w rozumieniu ustawy. Zatem każdemu przysługuje prawo do wystąpienia z żądaniem rozpatrzenia jego statusu jako pokrzywdzonego. Natomiast na Instytucie Pamięci Narodowej spoczywa obowiązek rozpoznania wniosku zgodnie z postanowieniami sformułowanymi w preambule ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w wyroku z dnia 23 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1185/04 głoszący, że art. 6 ustawy o IPN stanowi normę materialnoprawną wymagającą konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej, w trybie unormowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Z art. 6 cyt. ustawy nie wynika w jakiej formie organ powinien rozstrzygnąć zgłoszony wniosek (żądanie). Sprzeczne jednakże z zasadami konstytucyjnymi jest takie działanie organów wykonujących administrację publiczną w których wnioski obywateli załatwiane są poza procedurą. W przypadku więc gdy norma prawa materialnego wymaga konkretyzacji to formą dokonania tej konkretyzacji jest decyzja administracyjna. Zastosowanie przepisów działu VII Kodeksu postępowania administracyjnego (wydawanie zaświadczeń) w przedmiocie wniosków o uznanie za pokrzywdzonego godzi w podstawowe prawa konstytucyjne i przyjęte standardy prawa europejskiego. Zaświadczenie potwierdza jedynie fakt ustalony, a nie wynik prowadzonego rozpoznania i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Z uwagi na powyższe rozważania, chybionym jest zarzut naruszenia prawa procesowego a w szczególności przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji wprawdzie w uzasadnieniu własnego orzeczenia nie zawarł zbyt obszernych rozważań dotyczących omawianych w nim zagadnień, nie mniej jednak, pozostaje to bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy. W świetle bowiem szeregu wcześniejszych orzeczeń wydawanych przez sądownictwo administracyjne w zbliżonych stanach faktycznych i prawnych, znanych organom administracji, powyższe kwestie były już przedmiotem ocen i rozważań składów orzekających, w tym i Naczelnego Sądu Administracyjnego ( przykładowo I OSK 509/06, I OSK 823/06 ). Oznacza to, iż i przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, były brane pod rozwagę wyrażone wcześniej poglądy. Sąd I instancji uwzględniając skargę prawidłowo wskazał, iż Instytut Pamięci Narodowej nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego co do rzeczywistego spełnienia się przesłanek materialno-prawnych o których mowa w art. 6 ustawy o IPN. Zatem wbrew stanowisku skarżącego, Sąd I instancji przy rozpoznawaniu sprawy, nie naruszył prawa, a podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieuzasadnione. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.