II GSK 338/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Anna Stec Marzenna Zielińska Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Z.-K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 kwietnia 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 247/07 w sprawie ze skargi M. Z.-K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania 2. zasadza od ministra Sprawiedliwości na rzecz M. Z.-K. kwotę 280 złotych (dwieście osiemdziesiąt zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 247/07, oddalił skargę M. Z.-K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. W uzasadnieniu wyroku sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Dnia [...] lipca 2006 r. M. Z. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką zorganizowanego przez Komisję Egzaminacyjną przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Okręgowej Rady Adwokackiej w R. (zwanej dalej Komisją). Następnie Komisja działając na podstawie art. 75j oraz 75i ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. − Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.), dalej: Prawo o adwokaturze, uchwałą nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. ustaliła, że kandydatka uzyskała w egzaminie konkursowym na aplikację adwokacką łącznie 189 punktów, otrzymując tym samym wynik negatywny. W wyniku odwołania, wniesionego przez M. Z.-K. (zmiana nazwiska nastąpiła z uwagi na zawarcie związku małżeńskiego dnia [...] lipca 2006 r.) pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r., Minister Sprawiedliwości, stosownie do art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. − Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, decyzją z dnia [...] września 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Oddalając skargę M. Z.-K., wniesioną pismem z dnia [...] października 2006 r., Sąd I instancji wskazał, że nie można zarzucić, iż przy załatwianiu sprawy przez Ministra Sprawiedliwości doszło do naruszenia prawa. Wydając zaskarżoną decyzję organ ustosunkował się bowiem do wszystkich zarzutów skarżącej, obszernie i szczegółowo uzasadniając przy tym swoje stanowisko i ostatecznie stwierdził, że nie doszło do uchybień, które mogłyby zaważyć na indywidualnym wyniku konkursu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. za nieuzasadniony uznał również zarzut, iż pytanie nr 64 w brzmieniu: "Według Kodeksu postępowania cywilnego, niewłaściwość miejscową sąd bierze pod rozwagę: A. z urzędu w każdym stanie sprawy; B. tylko na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy; C. na zarzut pozwanego zgłoszony po wdaniu się w spór co do istoty sprawy aż do zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji" nie spełniało ustawowych wymogów określonych w art. 75i ustawy Prawo o adwokaturze, w myśl którego pytanie testowe na egzaminie konkursowym powinno zawierać trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, a kandydat może wybrać tylko jedną z nich. Sąd ocenił, że Minister Sprawiedliwości wyczerpująco uzasadnił twierdzenie, iż prawidłowość odpowiedzi B na wskazane pytanie wynika wprost z treści przepisu art. 202 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. − Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.), dalej: k.p.c. Sąd podkreślił, iż "w myśl pierwszego zdania tego przepisu niewłaściwość miejscową sądu bierze się pod rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. W świetle jednoznacznej w treści regulacji prawnej, organ miał prawo uznać, że skarżąca na poparcie swego stanowiska odsyła do szczegółowych przypadków". Sąd uznał, iż zasadnie organ podkreślił, że skoro obowiązuje w prawie jakaś zasada ogólna i pytanie jej dotyczy, nie ma potrzeby sięgać do wyjątków. M. Z.-K. skargą kasacyjną zaskarżyła powyższy wyrok w całości oraz wniosła o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez podwyższenie osiągniętego przez skarżącą wyniku punktowego i ustalenie, iż osiągnęła ona pozytywny wynik z egzaminu konkursowego z dnia [...] lipca 2006 r., ewentualnie o anulowanie pytania nr 64 jako błędnego i ustalenie, że 189 punktów jest wynikiem pozytywnym z egzaminu konkursowego, a tym samym ustalenie, że skarżąca osiągnęła pozytywny wynik z tegoż egzaminu. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, o których mowa w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., tj. art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez uznanie, iż sformułowanie w teście konkursowym pytania nr 64 było dokonane w sposób poprawny, zawierający trzy odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, w związku z naruszeniem art. 202 zd. 1 k.p.c. (w brzmieniu na dzień [...] lipca 2006 r.) poprzez pominięcie przy ocenie prawidłowości pytania nr 64, zawartego w art. 202 zd. 1 k.p.c. sformułowania "dającą się usunąć za pomocą umowy stron", co doprowadziło do przyjęcia przez WSA w pytaniu nr 64 dodatkowego założenia polegającego na uznaniu, iż pytanie to nie odnosi się do niewłaściwości miejscowej wyłącznej, a tym samym ostatecznie do oceny pytania nr 64 sprzecznej z art. 202 zd. 1 k.p.c. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej M. Z.-K. podniosła, że stanowisko przyjęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. i Ministra Sprawiedliwości jest stanowiskiem contra legem, bowiem uznaje, wbrew prawidłowemu, literalnemu brzmieniu art. 202 k.p.c. (obowiązującemu na dzień egzaminu, tj. 8 lipca 2006 r.), iż prawidłowość odpowiedzi B wynika wprost z treści tego artykułu. Tymczasem, w opinii skarżącej, żadna z odpowiedzi na pytanie nr 64 podanych w arkuszu egzaminacyjnym nie była prawidłowa, w związku z czym kandydaci mogli jedynie udzielić na nie odpowiedzi bardziej prawdopodobnej, co z kolei czyni je niezgodnym z art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie w całości skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu organ II instancji podniósł, że w ramach przedmiotowego postępowania Sąd nie miał uprawnień do oceny prawidłowości dokonanej przez organ interpretacji odpowiedzi na pytanie testowe udzielonej przez osobę odwołującą się od uchwały komisji egzaminacyjnej, gdyż w przeciwnym wypadku stawałby się niejako organem III instancji. Minister Sprawiedliwości podał, iż w granicach uprawnień Sądu mieści się jedynie sprawdzanie, czy organ w ramach całości procedury egzaminacyjnej nie naruszył przepisów, co nie oznacza, że może on zastąpić organ administracji w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego. Ustosunkowując się do odpowiedzi organu, skarżąca w piśmie z dnia [...] sierpnia 2007 r. podtrzymała podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty i stwierdziła, że kwestionowanie sformułowania pytania nr 64 służy jedynie wykazaniu naruszenia prawa materialnego (art. 75i ustawy Prawo o adwokaturze). Odnosząc się do problemu braku kompetencji Sądu do zbadania poprawności sformułowania pytań egzaminacyjnych, M. Z.-K. podniosła, iż przyjęcie takiego poglądu prowadziłoby do zamknięcia drogi sądowej do korekty wyniku egzaminu konkursowego w przypadku wadliwego skonstruowania pytania egzaminacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, zasadny jest bowiem zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, tj. art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podzielił stanowisko organu, zgodnie z którym prawidłowość odpowiedzi "B" w pytaniu nr 64 testu egzaminacyjnego wynika bezpośrednio z przepisu art. 202 k.p.c. Uzasadniając swoje stanowisko, Sąd I instancji stwierdził, iż "w myśl pierwszego zdania tego przepisu niewłaściwość miejscową sądu bierze się pod rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy". Rację ma skarżąca, że treść pytania różniła się od literalnego brzmienia przepisu i mogła wprowadzać w błąd, zaś Sąd I instancji niesłusznie przyjął tożsamość treści pytania egzaminacyjnego z treścią art. 202 k.p.c., pomimo iż pominięte zostały w pytaniu wyrazy "dającą się usunąć za pomocą umowy stron". Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że Sąd pierwszej instancji powtórzył za organem rozważania dotyczące treści pytania nr 64, nie odnosząc się do stanowiska skarżącej, która przedstawiła obszerne zarzuty wskazujące na to, że pytanie to nie zostało sformułowane w taki sposób, jak tego wymagał art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Rozpoznanie skargi nie może polegać na jednostronnym akceptowaniu stanowiska organu, zwłaszcza gdy wcześniej organ również nie odniósł się w pełni do tej argumentacji. Zarzuty skarżącej sprowadzały się do tego, że jej zdaniem sposób sformułowania pytania nr 64 nie był na tyle jednoznaczny, iż pozwalał na wybór tylko jednej spośród trzech odpowiedzi jako prawidłowej. Na uzasadnienie swojego stanowiska skarżąca przedstawiła obszerne rozważania, do których powinien się ustosunkować najpierw organ, a następnie dopiero sąd administracyjny. W tej sprawie miało to szczególnie doniosłe znaczenie, skoro skarżąca uzyskała z egzaminu 189 punktów, a do uzyskania pozytywnego wyniku wymagane jest 190 punktów (art. 75i ust. 3 p.o a.). Ocena legalności zaskarżonej decyzji obejmuje także ocenę czy pytania w teście egzaminacyjnym zostały sformułowane zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 75i ust. 1 p.o a. Wadliwe sformułowanie pytania z naruszeniem art. 75i ust. 1 p.o a. może pociągać za sobą konieczność dokonania przez organy oceny czy odpowiedź wybrana przez osobę zdającą egzamin powinna być uznana za odpowiedź prawidłową. Taka ocena organu powinna być poprzedzona analizą pytania oraz odpowiedziami jakie mogą być udzielone na takie pytanie. W takim przypadku może wchodzić w rachubę uznanie udzielonej odpowiedzi za prawidłową, mimo że rozwiązanie testu przyjmowało inną odpowiedź jako prawidłową. W tym stanie rzeczy sprawa wymaga ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., ponieważ konieczne jest odniesienie się do zarzutów podniesionych przez skarżącą wskazujących na wadliwości w sformułowaniu pytania nr 64, do których Minister Sprawiedliwości się nie ustosunkował. Treść pytania nr 64 brzmiała: "Według kodeksu postępowania cywilnego niewłaściwość miejscową sąd bierze pod rozwagę: A − z urzędu w każdym stanie sprawy; B − tylko na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy; C − na zarzut pozwanego zgłoszony po wdaniu się w spór co do istoty sprawy, aż do zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji". Tymczasem art. 202 k.p.c. brzmi "Niewłaściwość sądu dającą się usunąć za pomocą umowy stron sąd bierze pod rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (...)". Nie można się zatem zgodzić z poglądem Sądu I instancji, że treść pytania jednoznacznie odpowiadała treści art. 202 k.p.c. Słusznie zauważa skarżąca, że w sytuacji gdyby prawidłową odpowiedzią miałaby być wyłącznie odpowiedź "B", pytanie powinno brzmieć "Według kodeksu postępowania cywilnego niewłaściwość sądu dającą się usunąć za pomocą umowy stron sąd bierze pod rozwagę: (...)". Nieprawidłowe jest też stwierdzenie Sądu, że udzielenie prawidłowej odpowiedzi na przedmiotowe pytanie nie wymagało dodatkowego założenia. Należy bowiem zauważyć, że wskazana w treści pytania niewłaściwość miejscowa jest pojęciem szerszym od zawartego w treści art. 202 k.p.c. sformułowania "niewłaściwość sądu dająca się usunąć za pomocą umowy stron". W konsekwencji udzielenie prawidłowej odpowiedzi wymagało przyjęcia, że autorowi pytania nie chodziło ogólnie o niewłaściwość miejscową (w tym o niewłaściwość miejscową wyłączną, której nie można usunąć za pomocą umowy stron i którą sąd bierze pod uwagę z urzędu), a jedynie o taką niewłaściwość miejscową, którą strony mogą usunąć za pomocą umowy. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. W przedmiocie kosztów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.