V SA/Wa 217/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Asesor WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wnioskiem z dnia 27 marca 2006r., K. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż popyt na oferowane przez niego usługi ogólnoelektryczne był niski, dochody firmy oscylowały na granicy rentowności, a zawieszając działalność gospodarczą w okresie, w którym nie było zleceń działał w dobrej wierze za zgodą pracowników ZUS. Dodatkowo przedstawiając chorobę swojej żony oraz pogarszający się stan zdrowia córki wskazał, iż koszty leczenia uniemożliwiają mu spłatę zaległych składek wraz z odsetkami. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006r., o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 08/2000r., do 03/2006 jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 3, art. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż K. S. znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ale nie może ona stanowić wyłącznej podstawy do umorzenia zaległych należności. Wskazał, iż przedstawiona sytuacja dłużnika nie stanowi okoliczności wyjątkowych, czy szczególnych, które uzasadniałyby udzielenie wnioskowanej ulgi. Dodał również, iż K. S. prowadząc działalność gospodarczą uzyskuje stałe dochody, a więc udzielenie ulgi w postaci umorzenia powstałej zaległości byłoby nieuzasadnione oraz stanowiłoby nadużycie instytucji umorzenia. Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na warunkach określonych w przepisach Rozporządzenia ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365). Rozpatrując ponownie sprawę, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r., o nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2, 3 i 3a, oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż z wszechstronnej oceny materiału dowodowego wynika, iż spłata zaległości wobec Zakładu nie grozi egzystencji wnioskodawcy oraz jego rodziny, a choroba córki oraz żony nie stanowi przesłanki przemawiającej za uwzględnieniem wniosku w sprawie umorzenia ciążącego zobowiązania wobec ZUS. Powołując orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1998r., wyjaśnił, że w sytuacji wystąpienia okoliczności gospodarczo i społecznie uzasadnionych tj. gdy mogłoby to zagrozić egzystencji zobowiązanego, organ rozstrzygający sprawę nie jest bezwzględnie zobowiązany zaniechać poboru należności czy też zastosować innego typu ulg. Prezes Zakładu wskazał ponadto, że w razie wątpliwości podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym wnioskodawcy przysługiwało na mocy art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, z czego uprawniony nie skorzystał. W skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2006r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący K. S. wskazał, iż cyt. "argumentacja przytoczona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest w całej rozciągłości niesprawiedliwa, a przytoczone argumenty nie odzwierciedlają istoty sprawy". W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej – p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 19 czerwca 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, który nie został podpisany przez wnoszącego. Wymagania formalne, jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa – podanie - spowodowało skutek prawny, reguluje art. 63 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego, w zakresie formy i treści podania, przyjmuje co prawda zasadę ograniczonego formalizmu, jednakże zasada ta nie oznacza całkowitego odstąpienia od wymagań formalnych co do formy. Przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych i ustalenie przez organ administracji publicznej, czy czynność procesowa – np. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wypełnia je, ma podstawowe znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony. Zgodnie z treścią przepisu art. 63 § 3 k.p.a. "podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego (...)". Spełnienie wymagań formalnych wynikających z cytowanego przepisu, tzn. podpisanie pisma przez wnoszącego gwarantuje, że czynność procesowa została dokonana przez osobę określoną jako wnosząca podanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Brak podpisu osoby wnoszącej podanie, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych wniesionego podania, tj. w przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje niemożność jego rozpoznania przez organ administracji. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został podpisany przez wnoszącego. Organ odwoławczy nie wezwał wnoszącego, pod rygorem z art. 64 § 2 k.p.a. (pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia) do usunięcia braku i wniosek rozpoznał, mimo, że nie wywołał on skutków prawnych. Powyższa okoliczność powoduje, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Oczywiste i rażące naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Wykazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek uznano za zasadny. Kwestia ta może jednak stać się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Zakładu, dopiero w przypadku spełnienia wymagań formalnych wynikających z treści art. 63 § 3 k.p.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.