II SA/Wa 36/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spraw.), Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] października 2006 r. 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] listopada 2006 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] października 2006 r. nr [...], którą to decyzją odmówił J. M. przyznania świadczenia w drodze wyjątku – tj. świadczenia, o którym mowa w art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, iż wnioskodawca pobiera z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek stały wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie, w związku z tym nie można przyjąć, że nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ stwierdził, iż fakt ten (otrzymywanie zasiłku w kwocie [...] zł miesięcznie) wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...). Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł w niej, iż jest całkowicie niezdolny do pracy i wymaga pomocy osób drugich z uwagi na przebyte [...], w wyniku których ma [...]. Twierdził, że przyznany mu zasiłek nie pozwala na wykupienie niezbędnych leków, nie wystarcza na podstawowe życiowe potrzeby. Podnosił, nadto, iż w okresie od [...] stycznia 2003 r. do [...] maja 2003 r. miał przyznane przez Prezesa ZUS świadczenie w drodze wyjątku. Wyjaśnił, iż ma [...] lat, jest osobą samotną. Nadto twierdził, iż przez ponad [...] lata opłacał składki na ubezpieczenie społeczne. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analizując niniejszą sprawę pod tym kątem, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył bowiem przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach, co miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z powołanym przepisem, ubezpieczonym i pozostałych po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Użyty przez ustawodawcę zwrot "może przyznać" jednoznacznie wskazuje, że decyzja w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia pozostawiona została uznaniu organu administracji publicznej. W przypadku tego rodzaju decyzji administracyjnych, kontrola sądowa zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Badając spełnienie ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że w przypadku J. M. nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, bowiem otrzymuje on zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ błędnie ustalił, że w sprawie niniejszej nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena niezbędności, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, powinna być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji skarżącego (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2000 r. sygn. akt II SA 815/00, Lex nr 55028). Organ nie tytko nie dokonał w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji ustaleń w tym zakresie, pomijając konieczność ponoszenia stałych wydatków na leczenie w związku ze stanem zdrowia skarżącego, ale również nieprawidłowo uznał, iż kwota [...] zł miesięcznie dla osoby samotnej i schorowanej, skoro najniższa renta, emerytura wynosi 594 zł miesięcznie, jest kwotą niezbędną do utrzymania. Organ pominął, iż przyznany skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek ten przyznaje się osobom wymagającym rzeczywistej pielęgnacji, po spełnieniu warunku dodatkowego, jakim jest określony dochód na osobę w rodzinie, nieprzekraczający kwoty, o której mowa w art. 17 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto organ pominął i nie odniósł się do pozostałych przesłanek, o których mowa w art. 83 cyt. wyżej ustawy o emeryturach i rentach (...). Nie ustalił i nie wskazał, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki, o których mowa w art. 83 cyt. ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę, organ dokona oceny, czy środki utrzymania (zasiłek) w przypadku skarżącego można uznać za niezbędne. Badanie niezbędności środków utrzymania należy przeprowadzić z uwzględnieniem stanu zdrowia skarżącego i koniecznych stałych wydatków w tym zakresie. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 ustawy.