II GZ 69/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 133/06 w zakresie odmowy ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 7 grudnia 2005 r., Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 26 lutego 2007 r. odmówił T. B. ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 7 grudnia 2005 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że sytuacja majątkowa skarżącej nie daje podstaw do skorzystania przez nią z pomocy państwa. Skarżąca prowadzi bowiem działalność gospodarczą, która z natury rzeczy nastawiona jest na zysk. W taką działalność wpisane jest wprawdzie także ryzyko powstania strat, lecz w ogólnym rozrachunku powinna ona przynosić korzyści, bo w przeciwnym razie odpada cel i sens jej prowadzenia. Skarżąca wnosząc o przyznanie prawa pomocy podała, że saldo z prowadzonej działalności przez nią jest ujemne z powodu ponoszonych nakładów na zakup towarów. Zdaniem Sądu, mimo iż wynik tego rozrachunku jest ujemny, to jednak nie jest to równoznaczne z brakiem środków majątkowych. Fakt zakupu towarów nie wpływa bowiem na obniżenie wysokości uzyskiwanego dochodu. Nie ma on wprawdzie charakteru czysto pieniężnego, lecz jego wartość będzie przeliczalna i będzie wpływała na wysokość posiadanego majątku. Również zaprzeczeniem braku środków finansowych są przedłożone przez skarżącą wyciągi z rachunków bankowych. Skarżąca posiada zatem źródło utrzymania, którym jest dochód z prowadzonej działalności (z którą wiąże się prowadzone postępowanie), w kosztach utrzymania syna w jakimś stopniu pomaga ojciec dziecka, jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej i posiada wolne środki na koncie. To wszystko wskazuje, że skarżąca posiada możliwości płatnicze, a zatem nie ma podstaw do przyjęcia, że uiszczenie przez nią kosztów postępowania oraz kosztów związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niej oraz jej syna. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca T.B. domagała się jego zmiany i ustanowienia adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Zarzuciła, iż postanowienie to narusza "akpt 3 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej", gdyż jej trudna sytuacja majątkowa uniemożliwia ustanowienie adwokata z wyboru. Skarżąca powołała się na to, iż saldo z prowadzonej działalności jest ujemne z uwagi na poniesione nakłady na zakup towarów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., wnioskowane przez skarżącą prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje obok zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie adwokata lub radcy prawnego i następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez Sąd prawa pomocy w przewidzianej w tym przepisie formie jest obligatoryjne. Dodatkowo nadmienić należy, że prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika finansowane jest ze środków budżetu państwa i powinno ograniczać się do przypadków, w których ustanowienie pełnomocnika z wyboru w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższych regulacji nie można uznać za przekonywująco uzasadnione stanowisko Sądu I instancji sprowadzające się do odniesienia się do sytuacji materialnej skarżącej w ten sposób, że mimo iż saldo z tytułu jej działalności gospodarczej jest ujemne, to nie jest to równoznaczne z brakiem środków majątkowych. Twierdzenie Sądu, że w kosztach utrzymania syna skarżącej pomaga w jakimś stopniu ojciec, oparte jest wyłącznie o "dodatkowe oświadczenie" skarżącej, w którym podała, że ojciec dziecka kupuje mu przybory szkolne, ubrania i drobne upominki, przy czym skarżącej nie jest znana wysokość tych wydatków. Z kolei, jeżeli chodzi o podaną przez Sąd okoliczność, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej, to stwierdzić należy, iż Sąd nie poczynił żadnych ustaleń, czy i w jakiej wysokości skarżąca z tego tytułu osiąga dochody. Posiadane przez skarżącą wolne środki na koncie wynoszą – według stanu konta na dzień 16 stycznia 2007 r. – kwotę 111,13 zł. Trudno zatem uznać, iż te środki są wystarczające na opłacenie kosztów związanych z opłaceniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W każdym razie Sąd I instancji w tym zakresie nie odniósł się do stawek przewidzianych dla czynności adwokatów lub radców prawnych przed sądami administracyjnymi. Ta ostatnia okoliczność wymagała zaś rozważenia również dlatego, że Sąd I instancji uznał za zasadne zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia wpisu sadowego. Stąd należało podać, z jakich przyczyn skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego w określonej wysokości, a może – z uwagi na posiadaną sytuację materialną – ponieść koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu na mocy art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.