I GSK 893/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska Sędziowie NSA Cezary Pryca Janusz Zajda (spr.) Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. P. Spółki z o.o. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt I SA/Go 1554/06 w sprawie ze skargi R. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] września 2006 r. nr [...]; [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt I SA/Go 1554/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. odrzucił skargę R. P. - spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z [...] września 2006 r. nr [...], [...] w przedmiocie klasyfikacji taryfowej, wskazując jako podstawę prawną art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniósł, że skarżąca uiściła wpis stały w kwocie 500 zł, gdyż, jak stwierdziła, brak było wartości przedmiotu zaskarżenia. Zarządzeniem Przewodniczącego z [...] stycznia 2007 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi przez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Skarżąca nie wskazała wartości przedmiotu zaskarżenia w wyznaczonym terminie i wyjaśniła, że Dyrektor Urzędu Celnego w R. ustalił wartość celną importowanych przez nią samochodów i określił kwotę długu celnego z zastosowaniem stawki 20%. W związku z tym, że skarżąca w dokumencie SAD wskazała stawkę celną 25%, nastąpiła nadpłata należności celnych w wysokości 5%. W konsekwencji, zdaniem skarżącej, wartość przedmiotu zaskarżenia jest ujemna, a zatem nie została podana. Nie zmienia to jednak faktu, że stanowisko organów celnych w zakresie zmiany taryfikacji celnej jest nieprawidłowe i wywołało konieczność złożenia skargi. Wobec powyższego stanowiska skarżącej Sąd stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 215 § 1 p.p.s.a. w każdym piśmie wszczynającym postępowanie sądowe w danej instancji należy podać wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty. Takim pismem, zgodnie z treścią art. 230 § 2 p.p.s.a., jest skarga. W tej sytuacji niewskazanie przez skarżącą w skardze, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, wartości przedmiotu zaskarżenia stanowi brak formalny skargi, który strona jest zobowiązana usunąć w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że w rozpatrywanej sprawie przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna, gdyż wartość przedmiotu zaskarżenia jest ujemna z powodu wystąpienia nadpłaty w wysokości 5%. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem postępowania celnego była weryfikacja zgłoszenia celnego w zakresie zastosowanej procedury celnej, opisu towaru, klasyfikacji importowanego towaru, a to spowodowało zmianę wartości celnej towaru i kwoty długu celnego, co wynika z decyzji organu I instancji. Wartość celna towaru nie może być uznana za należność pieniężną w rozumieniu art. 216 p.p.s.a., gdyż dopiero jej ustalenie jest tylko podstawą do ustalenia należności celnych. Należności celne stanowią należność pieniężną. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, należało przyjąć, że skarżąca, składając skargę na decyzję organu odwoławczego, przedmiotem zaskarżenia objęła również rozstrzygnięcie dotyczące należności pieniężnej, przy czym nie ma żadnego znaczenia fakt, iż wynikająca z kwestionowanej decyzji należność jest niższa niż deklarowana przez skarżącą w dokumencie SAD. Na podstawie art. 173 § 1 w związku z art. 174 i art. 177 § 1 p.p.s.a. skarżąca Spółka wniosła skargę kasacyjną od powyższego postanowienia i zaskarżając je w całości zarzuciła, że zostało wydane z: 1. naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.): - art. 221 p.p.s.a. w związku z art. 230 p.p.s.a. i art. 231 p.p.s.a. oraz § 1 pkt 1 i § 2 ust. 3 pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez ustalenie charakteru i wysokości wpisu na podstawie niewłaściwych przepisów, a w efekcie poprzez odrzucenie skargi przy mylnym założeniu, iż mają do niej zastosowanie przepisy o wpisie stałym, - art. 218 p.p.s.a. w związku z art. 215 § 1 i art. 216 p.p.s.a., poprzez uznanie, z uchybieniem procedury sprawdzenia podanej w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia, iż wartość ta została podana w sposób nieprawidłowy; 2. naruszeniem przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj.: - art. 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady zaufania obywatela do organów państwa, tj. orzeczenie w sposób sprzeczny z innymi wydanymi wobec Spółki – w identycznym stanie faktycznym i prawnym – postanowieniami, - art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie konstytucyjnych praw i wolności spółki w zakresie jej uprawnień do zaskarżenia niezgodnego z prawem orzeczenia, sądowego dochodzenia naruszonych wolności i praw oraz sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wniosła o uchylenie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. W., o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, iż jej zdaniem, co wykazano w piśmie procesowym z [...] stycznia 2007 r., wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie jest ujemna, a więc nie tylko nie przewyższa 0 zł, ale kształtuje się wręcz poniżej tej wartości. Oznacza to, iż nie mieści się w zakresie wskazanym w § 1 pkt 1 rozporządzenia RM z 16 grudnia 2003 r. Zdaniem skarżącej, Sąd naruszył przepis art. 218 p.p.s.a., ponieważ mimo powzięcia wątpliwości co do prawidłowości podanej w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia, nie zarządził wnikliwego sprawdzenia tej wartości. Sąd faktycznie wezwał skarżącą do określenia wartości przedmiotu zaskarżenia, a skarżąca złożyła w tym zakresie stosowne i wyczerpujące wyjaśnienia. Skoro wyjaśnienia te nie zostały przez Sąd uznane za wystarczające, to powinien był ponownie wezwać skarżącą wskazując przyczyny, dla których konieczne jest dodatkowe złożenie wyjaśnień. Skarżąca wskazała, że niezrozumiałym pozostaje działanie Sądu, który w sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym raz odrzuca jej skargę z powodu nieuiszczenia wpisu stałego, w innych natomiast przypadkach skargę odrzuca twierdząc, że skarżąca nie określiła wartości przedmiotu zaskarżenia i nienależnie uiściła wpis stały. Takie działanie Sądu stanowi obrazę art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącej, wydając zaskarżone postanowienie Sąd naruszył jej konstytucyjne prawa i wolności, bowiem odrzucił skargę, na podstawie błędnie zinterpretowanych przepisów prawa nie mających zastosowania w sprawie. Postanowienie to skutkuje w efekcie pozbawieniem Spółki, określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Sąd, naruszając przepisy prawa powszechnie obowiązującego oraz bezpodstawnie odrzucając skargę, pozbawił spółkę prawa do skutecznego uruchomienia procedury przed sądem, a przez to pozbawił ją dostępu do sądu oraz naruszył art. 45 ust 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ocena podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów wymaga w pierwszym rzędzie podkreślenia, że w rozpoznawanej sprawie została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzja, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części, w której organ ten uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe (art. 65 par. 4 pkt 2 Kodeksu celnego) w zakresie zastosowanej procedury celnej, opisu towaru, klasyfikacji towaru, jego wartości celnej oraz określenia kwoty wynikającej z długu celnego. W konsekwencji uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe wartość celna importowanych przez skarżącą pojazdów została obniżona w stosunku do wartości celnej zadeklarowanej w zgłoszeniu celnym, co spowodowało nadpłatę cła w łącznej kwocie 161,30 zł. Skarżąca zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. w całości, a więc także w zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie wymiaru cła w nowej niższej wysokości. Stosownie do art. 230 p.p.s.a. od skargi pobiera się wpis stosunkowy lub stały, a według art. 231 p.p.s.a. wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały. Przepisy te pozostają w związku z przepisami art. 215−218 p.p.s.a., traktującymi o wartości przedmiotu zaskarżenia. Z analizy tych przepisów wynika, że obowiązek podania w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia dotyczy tylko spraw, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, ponieważ tylko wówczas od tej wartości zależy wysokość wpisu. Zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegają akty lub czynności organu, które w konkretnej sprawie mają określoną treść merytoryczną, a gdy chodzi o decyzje − zawierają określone rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach. Decyzja rozstrzyga daną sprawę co do jej istoty albo kończy ją w inny sposób w danej instancji (art. 207 § 2 Ordynacji podatkowej, czy art. 104 § 2 k.p.a.). Jeżeli zatem treść rozstrzygnięcia zawartego w decyzji dotyczy należności pieniężnych, np. cła, to powinno być oczywiste, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja określająca tę należność (cło), jej wysokość (cła), lecz także, że przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna określona w tej decyzji (art. 210 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej). W takim przypadku nie chodzi o wartość zaskarżonej decyzji jako takiej, lecz o wartość zaskarżonego określonego w niej przedmiotu rozstrzygnięcia, jeśli oczywiście ten przedmiot ma wartość materialną wyrażoną w pieniądzu. Sama decyzja jako akt administracyjny nie ma wartości materialnej (pieniężnej). Wartość taką może mieć tylko określony w niej przedmiot. W przepisach art. 215, 216 i 231 p.p.s.a. chodzi zatem o zaskarżenie decyzji w przedmiocie należności pieniężnej, o kontrolę legalności decyzji, która określa, ustala, dotyczy, orzeka, rozstrzyga o należności pieniężnej. Z powyższego wynika, że jeżeli strona skarży decyzję określającą wysokość cła, to przedmiotem zaskarżenia jest cło, a więc należność pieniężna objęta wpisem stosunkowym. Jeżeli natomiast decyzja w sprawie celnej dotyczy tylko określenia wartości celnej towarów, bez określenia kwoty należności celnych, to skarga na decyzję w tym przedmiocie podlega wpisowi stałemu, gdyż nie występuje tu należność pieniężna w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o wpisach. Wartość celna nie jest należnością pieniężną, stanowi jedynie podstawę do określenia wysokości należności pieniężnych − cła i podatku. W przypadku wykazania w zgłoszeniu celnym niższych lub wyższych od należnych kwot cła, decyzja określająca, w wyniku weryfikacji zgłoszenia celnego, kwoty cła w prawidłowej wysokości dotyczy należności pieniężnych. Od skargi wniesionej na taką decyzję pobiera się wpis stosunkowy, którego wysokość zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia. Tą wartością jest należność pieniężna w postaci kwoty cła. Wyłania się przy tym kwestia, czy w takiej sprawie wartością przedmiotu zaskarżenia jest określona w zaskarżonej decyzji pełna wysokość cła, czy tylko ta jej część, która jest kwestionowana w skardze do sądu. Przesądzać o tym powinna zasada zaskarżalności decyzji przez stronę. Zasadą jest, że zakres zaskarżenia decyzji (w całości lub w części) określa wola strony wyrażona wprost w skardze lub wynikająca z jej treści, niezależnie od późniejszych − po nadaniu biegu sprawie, już w toku postępowania − uprawnień sądu administracyjnego do rozszerzenia granic rozpoznania skargi w danej sprawie na podstawie art. 134 i 135 p.p.s.a. Sąd administracyjny uwzględniając skargę, może wzruszyć zaskarżoną decyzję w całości lub w części − art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. W przepisach art. 215−218 i 231 p.p.s.a. chodzi o przedmiot zaskarżenia, o zaskarżoną należność pieniężną, co oznacza, jak to wyżej zostało podniesione, zaskarżenie decyzji rozstrzygającej co do należności pieniężnej. Skoro strona może zaskarżyć decyzję w całości lub w części, to wartością przedmiotu zaskarżenia (zaskarżoną należnością pieniężną) może być, w zależności od okoliczności sprawy, pełna wysokość należności pieniężnej określonej w zaskarżonej decyzji lub taka jej część, która jest kwestionowana w skardze. Zawarte w omawianych przepisach określenie: wartość przedmiotu zaskarżenia, a tym samym wysokość należności pieniężnej (art. 215 § 1 i art. 216 p.p.s.a.) wskazuje, że akcent należy położyć na element zaskarżenia − to co zostało przez wnoszącego skargę zaskarżone. Z uwagi na istotę wpisu sądowego, którego uiszczenie jest warunkiem nadania biegu skardze, w przepisach tych chodzi zatem o wartość tego co w ramach przedmiotu zaskarżonej decyzji jest w skardze kwestionowane wprost lub wynika z treści skargi i jej uzasadnienia, albo co wynika z istoty, charakteru i okoliczności sprawy. W przypadku decyzji określającej kwotę cła, przedmiotem zaskarżenia może być cała kwota cła lub tylko jej część. Należy zatem przyjąć, że w sprawie celnej wartością przedmiotu zaskarżenia jest wartość tego, co w ramach przedmiotu zaskarżonej decyzji jest przez stronę kwestionowane. Jeżeli skarga nie dotyczy pełnej wysokości cła określonego w decyzji, a tylko jej części, to wartością przedmiotu zaskarżenia dla potrzeb wpisu sądowego jest wysokość tej kwestionowanej części cła, bez względu na to, czy jest ona wartością dodatnią czy ujemną. Akcent położony jest tu na wolę strony skarżącej, tj. na zakres zaskarżenia decyzji określającej wysokość cła − w całości czy w części. Tak też należy rozumieć część wstępną przepisu § 1 rozporządzenia RM w sprawie wpisu, gdzie mowa jest o wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem. Nie powinno to być rozumiane w ten sposób, że chodzi o zależność wpisu stosunkowego od całej kwoty cła określonej w zaskarżonej decyzji bez względu na zakres zaskarżenia tej decyzji (w całości czy w części). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, w której decyzja określająca wysokość cła, wydana na skutek zweryfikowania wartości celnej towaru, została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości, wartością przedmiotu zaskarżenia jest różnica między kwotą cła określoną w zgłoszeniu celnym a kwotą cła określoną w zaskarżonej decyzji. Skoro bowiem strona w skardze kwestionuje obniżenie wartości celnej importowanego towaru w stosunku do jego wartości określonej w zgłoszeniu celnym, zaś od tej wartości zależy wysokość cła, to zaskarżając decyzję w całości kwestionuje tym samym obniżenie kwoty cła w stosunku do kwoty wykazanej w zgłoszeniu celnym. Strona skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie podała wartości przedmiotu zaskarżenia objętego decyzją i nie uczyniła tego na wezwanie przewodniczącego do uzupełnienia braku formalnego skargi w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia. Zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 218 p.p.s.a., polegającego na tym, że w powyższej sytuacji przewodniczący nie dokonał sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia, nie ma usprawiedliwionych podstaw. Niewskazanie w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia, na wezwanie przewodniczącego wydziału sądu administracyjnego o uzupełnienie braku formalnego skargi w terminie określonym w art. 49 § 1 p.p.s.a., jest obwarowane rygorem odrzucenia skargi określonym w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Rygor ten jest skuteczny jeżeli strona nie zastosowała się do tego wezwania. Należy przy tym zaznaczyć, że wymóg wskazania przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia zawarty w art. 215 § 1 p.p.s.a. jest spełniony nie tylko przez wyraźne określenie kwoty tej wartości przy wnoszeniu skargi lub w odpowiedzi na wezwanie przewodniczącego do wskazania wartości, lecz także wówczas, gdy wartość wynika z treści skargi lub z treści odpowiedzi na powyższe wezwanie. Wbrew poglądowi prezentowanemu w skardze kasacyjnej, pismo procesowe strony złożone wskutek otrzymania powyższego wezwania, prezentującemu stanowisko, co do braku należności pieniężnej w sprawie, nie może być uznane za wykonanie wezwania do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia − przeciwnie, musi być potraktowane jako odmowa zastosowania się do tego wezwania, niezależnie od przyczyn tej odmowy. W tej sytuacji nie ma zastosowania art. 218 p.p.s.a., który jednoznacznie stanowi, że przewodniczący może sprawdzić wartość przedmiotu zaskarżenia oznaczoną w piśmie i zarządzić w tym celu dochodzenie. Wykonanie wezwania do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia (chociażby z tzw. ostrożności procesowej) chroni stronę przed odrzuceniem skargi (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Umożliwia też wniesienie zażalenia na zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu do uiszczenia kwoty wpisu stosunkowego, w którym strona będzie mogła kwestionować zasadność tego wezwania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 218 p.p.s.a. nie ma zastosowania w przypadku, gdy strona nie wskazała wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze również na wezwanie przewodniczącego, bez względu na przyczyny niewskazania tej wartości. Niewskazanie, mimo wezwania, wartości przedmiotu zaskarżenia powoduje odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 i w zw. z art. 215 p.p.s.a. W takiej bowiem sytuacji nie można określić wysokości należnego wpisu stosunkowego i podjąć czynności, o których mowa w art. 220 § 1 w zw. z art. 230 i 231 p.p.s.a., tj. wezwać stronę skarżącą do uiszczenia określonej kwoty wpisu stosunkowego, a tym samym nadać sprawie dalszego biegu. Z tych też przyczyn nie ma usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia wymienionych w podstawie skargi kasacyjnej przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarzuty naruszenia art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP nie mogą zostać uwzględnione z tych samych przyczyn, z powodu których nie mogły być uwzględnione zarzuty naruszenia art. 218 i art. 221 w związku z art. 230 i art. 231 p.p.s.a. w związku z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wpisu. W powyższym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a. z powodu braku usprawiedliwionych podstaw.