I FSK 1101/07

P O S T A N O W I E N E Dnia 7 grudnia 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Juliusz Antosik Sędziowie Sędzia NSA Artur Mudrecki Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (spr.) Protokolant Karol Olton po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 kwietnia 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 445/07 w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 16 stycznia 2006 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. umorzyć postępowanie kasacyjne, 2. zwrócić Dyrektorowi Izby Celnej w K. połowę wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 113 (słownie: sto trzynaście) złotych, 3. oddalić wniosek D. P. o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Dyrektor Izby Celnej w K. pismem z dnia 6 czerwca 2007 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 kwietnia 2007 r. sygn. akt III SA/Gl 445/07. W orzeczeniu tym Sąd uchylił decyzję wymienionego wyżej organu podatkowego z dnia 16 stycznia 2006 r. w przedmiocie odmowy D. P. stwierdzenia nadpłaty podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego marki Opel Corsa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną z dnia 12 lipca 2007 r., pełnomocnik strony przeciwnej – doradca podatkowy wniósł o jej odrzucenie lub oddalenie oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Celnej w K. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych. Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 6 listopada 2007 r. wyznaczył termin rozprawy na dzień 7 grudnia 2007 r., o czym zawiadomiono strony. W dniu 5 grudnia 2007 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo pełnomocnika Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 3 grudnia 2007 r., w którym powołując się na art. 60 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", cofnął skargę kasacyjną. W dniu 6 grudnia 2007 r., przed wywołaniem sprawy, do Sądu wpłynął wniosek z dnia 5 grudnia 2007 r. pełnomocnika M. M. o odrzucenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od Dyrektora Izby Celnej w K. kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego doradcy podatkowego. Pełnomocnik wniósł o nieuwzględnienie wniosku strony przeciwnej, z uwagi na okoliczność, że nie można uznać skargi kasacyjnej z dnia 6 czerwca 2007 r. za złożoną skutecznie, ponieważ jego zdaniem nie spełniała ona wymagań wynikających z art. 176 P.p.s.a. Powołał się przy tym na stanowisko wyrażone w piśmiennictwie, z którego wynika, że cofnięcie skargi wywołuje skutek w postaci jej umorzenia jedynie w przypadku gdy nastąpi wszczęcie postępowania, a skarga poddana kontroli przewodniczącego nie zawiera braków formalnych (B. Dauter w komentarzu do art. 161 P.p.s.a., w pracy zbiorowej "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Zakamycze 2006 r.) Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszym rzędzie należało ustosunkować się do podniesionego w odpowiedzi na wniosek Dyrektora Izby Celnej w K. stanowiska strony przeciwnej o konieczności odrzucenia skargi kasacyjnej z uwagi na jej braki formalne, nawiązującego do takiego poglądu wyrażonego w odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska, aby skarga kasacyjna w świetle art. 176 P.p.s.a zawierała takie braki formalne, które nakazywałyby jej odrzucenie. Do takiego wniosku nie doszedł również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który na podstawie art. 178 P.p.s.a. dokonał wstępnej oceny tej skargi z punktu widzenia spełnienia wymagań formalnych. Podstawowe elementy konstrukcyjne, o których mowa w tym przepisie zostały w skardze kasacyjnej zawarte, natomiast ocena jej zasadności, a także prawidłowości sformułowania tych elementów, wobec cofnięcia skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Zgodnie z art. 60 P.p.s.a. skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Przepis ten, poprzez art. 193 P.p.s.a., ma zastosowanie również do skargi kasacyjnej, z tą wszakże różnicą, że w przypadku cofnięcia takiej skargi brak jest podstaw do oceny dopuszczalności takiego działania z punktu widzenia przesłanek wymienionych w zdaniu trzecim art. 60 tej ustawy. Zgodnie z art. 183 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. NSA związany jest bowiem treścią skargi kasacyjnej, a więc również wnioskiem o jej cofnięciu (zob. B. Dauter w: pracy zbiorowej Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, komentarz, wydanie II, Wolters Kluwer, Kantor Wydawniczy Zakamycze 2006 r. s. 156). W związku z tym w rozpatrywanej sprawie wniosek Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 3 grudnia 2007 r. wiąże Naczelny Sąd Administracyjny. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 P.p.s.a. postanowił postępowanie kasacyjne umorzyć. Z uwagi na okoliczność, że skarga kasacyjna została cofnięta przed dniem 7 grudnia 2007 r. tj. przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana, a po wysłaniu jej odpisu stronie przeciwnej, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 232 § 1 pkt 2 P.p.s.a. z urzędu postanowił o zwrocie organowi połowy wpisu od skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł natomiast podstaw prawnych w P.p.s.a. do uwzględnienia wniosku strony przeciwnej o obciążenie kosztami procesu – zastępstwa procesowego doradcy podatkowego Dyrektora Izby Celnej w K. w przypadku umorzenia postępowania na skutek cofnięcia skargi kasacyjnej. Na marginesie należy dodać, że takich podstaw prawnych nie byłoby również w przypadku odrzucenia skargi, gdyby wniosek pełnomocnika strony przeciwnej został uwzględniony. Podstawową zasadą dotyczącą kosztów postępowania, która wynika z art. 199 P.p.s.a. jest reguła, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z przepisu tego należy wysnuć wniosek, że odstąpienie od tej zasady możliwe jest jedynie w takich przypadkach gdy istnieje przepis, który pozwala na obciążenie kosztami postępowania danej strony, związanymi z jej udziałem w sprawie, strony przeciwnej lub Skarbu Państwa (w części stanowiącej budżet sądu administracyjnego, por. np. art. 242 P.p.s.a.). Należy przy tym zauważyć, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie obowiązuje generalna zasada odpowiedzialności za wynik procesu, która pozwalałaby w każdej sytuacji na zasądzanie zwrotu niezbędnych kosztów postępowania od strony przegrywającej sprawę na rzecz strony wygrywającej. Istnieją natomiast szczególne przepisy, które w określonych przypadkach, przewidują uprawnienie strony, która uzyskała korzystne dla siebie orzeczenie do zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Przepisy te w sposób odmienny regulują tę kwestię w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w porównaniu z unormowaniami obowiązującymi przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym kosztową odpowiedzialnością za wynik sprawy można obciążyć tylko organ w razie uwzględnienia skargi (art. 200 P.p.s.a.) lub umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 lub art. 118 § 2 P.p.s.a. (art. 201 P.p.s.a.); nie można natomiast zasądzić zwrotu kosztów od skarżącego na rzecz organu gdy skarga zostanie oddalona. W postępowaniu ze skargi kasacyjnej, stosownie do art. 203 i art. 204 P.p.s.a, możliwy jest zwrot od strony przeciwnej poniesionych przez drugą stronę – zarówno organ, jak i skarżącego - niezbędnych kosztów postępowania, jeżeli wydany zostanie jeden z wymienionych w tych artykułach, korzystnych dla niej wyroków. Cechą szczególną przedstawionych regulacji jest kazuistyczny sposób ich sformułowania, który wskazuje, że wolą ustawodawcy było precyzyjne określenie sytuacji gdy na stronę postępowania może być nałożony obowiązek dokonania zwrotu kosztów postępowania strony przeciwnej. Tego rodzaju regulacja, która odnosi się z jednej strony do sfery uprawnień, ale z drugiej do obowiązków stron postępowania sądowego, nie może być interpretowana w sposób rozszerzający, ani tym bardziej uzupełniana w drodze analogii. Stałoby to w sprzeczności z zasadą demokratycznego państwa prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. W myśl tej zasady niedopuszczalne jest bowiem nakładanie obowiązków bez wyraźnej podstawy ustawowej. W tym stanie rzeczy wniosek D. P. o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego należało oddalić.