I OSK 1233/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant Anna Harwas po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 kwietnia 2007r. sygn. akt IV SA/Wr 52/07 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr: [...] i decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz A. S. kwotę 197 ( sto dziewięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wr 52/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: decyzją z dnia [...], na podstawie art. 2 pkt 5 lit. a, art. 7, art. 9a, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732), oraz art. 3 ust. 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) i art. 104 k.p.a., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., odmówił A. S. zaliczki alimentacyjnej wnioskowanej na dzieci: A. i A. S. Organ wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie przedmiotowego świadczenia, ponieważ strona wychowując córkę, A. W. wspólnie z ojcem tego dziecka, tj. z A. W. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Wskazano, że w poprzednim okresie zasiłkowym strona wykazywała konkubenta, A. W., jako członka swojej rodziny. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy powyższą decyzję, wskazując, że okoliczność wychowywania przez stronę córki A. W. z jej ojcem nie jest sporna, a zatem okoliczność ta przesądza o odmowie przyznania wnioskowanych zaliczek. Organ wskazał, że art. 3 pkt 17a powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych definiuje pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko. Za taką osobę uważa się pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji oznaczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Na tę decyzję A. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, podnosząc między innymi, że jej konkubent A. W. nie jest zobowiązany do świadczeń na rzecz jej dzieci z pierwszego związku. Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wr 52/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej. Sąd wskazał, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż w skład rodziny A. S. wchodzą: A. S., A. S., A. W. i A. W. A. S. jest osobą rozwiedzioną, ale wychowuje córkę A. W. z konkubentem A. W. - ojcem dziecka. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Kolegium, że A. S. wychowując córkę A. z jej ojcem nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a tym samym nie jest osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej, w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 5 lit.a powołanej o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną złożyła A. S., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732), w związku z art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.), polegającą na przyjęciu, że skarżąca wychowując dziecko wspólnie z jego ojcem traci status osoby samotnie wychowującej dziecko w stosunku do pozostałych jej dzieci. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że definicja osoby uprawnionej do zaliczki alimentacyjnej zawarta jest w art. 2 pkt 5 lit. a powołanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, który to przepis stwierdza, iż osobą taką jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba ta wychowywana jest przez osobę samotną zdefiniowaną w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ocenie skarżącej oznacza to, że o pojęciu dziecka należy w tym przypadku rozważać tylko w kontekście dziecka, uprawnionego (czyli tego, którego dotyczył wniosek o zaliczkę alimentacyjną) i tylko w tym pojęciu należy odnosić słowo "dziecko" w przepisach, do których odsyła ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, czyli w kontekście ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem autora skargi kasacyjnej za takim tokiem rozumowania przemawia również przedstawienie w ustawie o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 4 definicji dziecka, którym jest: dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej zwanej "p.p.s.a." - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego - uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia. Wnoszący skargę kasacyjną zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732), w związku z art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zdaniem strony, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmując, że skoro skarżąca wychowuje dziecko wspólnie z jego ojcem to traci status osoby samotnie wychowującej dziecko w stosunku do pozostałych jej dzieci. Niezależnie od sposobu sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, iż zaskarżonemu wyrokowi można skutecznie przypisać naruszenie prawa w powyższym zakresie. Naruszenie prawa materialnego (podstawa skargi kasacyjnej określona w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), może przejawiać się w dwóch różnych formach tj. w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega na nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji tj. podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis. W dacie orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. obowiązywał już art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006, Nr 139, poz. 992 ze zm.), dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260). Przepis ten, który wszedł w życie dnia 1 stycznia 2006 r. zawiera definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, nieco inaczej skonstruowaną aniżeli definicja zawarta w art. 3 pkt 17 tej ustawy (który utracił moc), w brzmieniu nadanym art. 27 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Artykuł 3 pkt 17 stanowił bowiem, że osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Zatem każda z wymienionych osób, która wychowuje dziecko sama bez udziału drugiego rodzica, jest - w rozumieniu tego przepisu - osobą samotnie wychowującą dziecko. Z kolei art. 3 pkt 17a przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zgodnie natomiast z tym przepisem, za osobę samotnie wychowującą dziecko, nie może być uznana osoba w nim wskazana, jeżeli wychowuje dzieci - przynajmniej jedno - z drugim jego rodzicem. Definicje osoby samotnie wychowującej dziecko zawarte w obu tych przepisach, są tylko pozornie różne. Obie one wymagają spełnienia dwóch przesłanek, aby można było mówić o osobie w nich definiowanej: po pierwsze osoba musi posiadać status w przepisach tych wymieniony, a nie taki, który z założenia przypisuje się osobie rozumianej jako samotna, po drugie osoba taka musi sama wychowywać dziecko, czy dzieci, tj. bez udziału drugiego rodzica tego dziecka (dzieci). Jeżeli idzie o pierwszą przesłankę, jest ona oczywista, natomiast druga pozornie budzi wątpliwości. Przepis art. 3 pkt 17 mówił o wychowaniu z ojcem lub matką dziecka, zaś pkt 17 a z jego rodzicem, zatem w obu przypadkach chodzi o te same osoby, tj. rodziców dziecka, a więc osoby, które w świetle prawa posiadają taki status w stosunku do wychowywanego dziecka. Na gruncie niniejszej sprawy, zarówno organy jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że rodzicowi wychowującemu dziecko nie służy status osoby samotnie wychowującej dziecko, jeśli wychowuje dziecko z inną osobą, w tym wypadku z konkubentem. Jednak art. 3 pkt 17, jak i pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych mówi nie o każdej osobie związanej z jednym z rodziców dziecka, ale o rodzicu dziecka, zatem osobie będącej w świetle prawa rodzicem tego dziecka. Z akt sprawy wynika, iż A. S. jest matką trojga dzieci, dwojga z M. S., który został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz tych dzieci oraz jednego z konkubinatu z A. W. A. S. wystąpiła o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na dzieci z M. S. i to w stosunku do tych dzieci należy ocenić czy jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu definicji zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Mieszka ona wprawdzie z A. W., ojcem jej trzeciego dziecka, ale z akt sprawy nie wynika, żeby miał on status rodzica jej dzieci ze związku z M. S. Tak więc w świetle akt sprawy, nie można uznać aby A. S., wychowywała dzieci A. i A. S., na które przyznano alimenty od ojca dziecka, z ich rodzicem, tj. ojcem M. S. Zgodnie z art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i orzekając na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku rozpoznać skargę. Korzystanie z tej instytucji procesowej możliwe jest również wtedy, gdy nie wnosiła o to strona wnosząca skargę kasacyjną ( por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2536/04, OSP 2006/7-8/80 ). W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o przepis art. 188 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono na mocy art. 203 pkt 1 tej ustawy.