IV SA/Wa 297/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska,, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) października 2005 r. nr (...) w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie zasiłku chorobowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w E. z dnia (...) listopada 2004 r.; 2. zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżącego Z. G. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 297/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia (...) lipca 2000r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w E. w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.) odmówił Z. G. prawa do zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego i zażądał zwrotu wypłaconych już świadczeń w kwocie (...) zł. Od powyższej decyzji przysługiwało zainteresowanemu prawo wniesienia odwołania do sądu powszechnego w terminie jednego miesiąca od otrzymania decyzji. Z. G. nie złożył odwołania od ww. decyzji natomiast wnioskiem z dnia 15 września 2004r. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia (...) lipca 2000r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat, którą ZUS odmówił Z. G. prawa do zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego i zażądał zwrotu wypłaconych już świadczeń w kwocie (...) zł. Wnioskodawca wskazał, że decyzja z dnia (...) lipca 2000r. została wydana bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa tj. w warunkach określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Po zapoznaniu się z tym wnioskiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w E. działając w oparciu o art. 157 § 3 k.p.a. w związku z art. 123 oraz 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.) decyzją z dnia (...) listopada 2004r. odmówił "wznowienia postępowania w sprawie nieważności decyzji z dnia (...).07.2000r. znak (...)" W uzasadnieniu decyzji podano, że Z. G. był kilkakrotnie informowany o możliwości zwrócenia się z wnioskiem o przywrócenie terminu płatności składki za miesiąc styczeń 1999r. Z możliwości tej jednak strona nie skorzystała, w związku z czym wydano decyzję żądającą zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W zakończeniu uzasadnienia decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych podał, że w zaistniałej sytuacji brak było podstaw do unieważnienia decyzji z dnia (...).07.2000r.. znak (...). W powyższej decyzji zamieszczono pouczenie, że służy od niej odwołanie do Sądu Rejonowego - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń społecznych w E. Z. G. wniósł odwołanie do Sądu Rejonowego - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń społecznych w E., który to sąd postanowieniem z dnia (...) lutego 2005r. sygn. akt (...), przekazał sprawę do rozpoznania Ministrowi Polityki Społecznej. W uzasadnieniu postanowienia sądu wskazano, że postępowanie prowadzone w trybie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest odrębnym postępowaniem mającym na celu ustalenie, czy badana decyzja jest dotknięta wadami wymienionymi w art. 156 k.p.a. i orzekanie w trybie nadzwyczajnym przez sąd powszechny byłoby naruszeniem kompetencji właściwego organu administracji. Organem tym, jak wskazano w postanowieniu sądu, jest Minister Polityki Społecznej. Po przekazaniu akt sprawy przez Sąd Rejonowy w E. - IV Wydział Pracy i V Ubezpieczeń Społecznych, Minister Polityki Społecznej rozpoznał odwołanie Z. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w E., którą w oparciu o art. 157 § 3 k.p.a. w związku z art. 123 oraz 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.) odmówiono "wznowienia postępowania w sprawie nieważności decyzji z dnia (...).07.200e. znak (...).", którą ZUS odmówił Z. G. prawa do zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego i zażądał zwrotu wypłaconych już świadczeń w kwocie (...) zł. Decyzją z dnia (...) października 2005r. Minister Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w E. z dnia (...) listopada 2004r., którą odmówiono "wznowienia postępowania w sprawie nieważności decyzji z dnia (...).07.2000r. znak (...)." W uzasadnieniu decyzji organ naczelny wskazał, że zgodnie z postanowieniami przepisu art. 83 a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) ostateczne decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą zostać z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia braku podstaw formalnych do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w oparciu o przesłanki przewidziane w przepisie art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego, należy na podstawie przepisu art. 157 § 3 KPA wydać decyzję administracyjną o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazano natomiast, że z przepisu art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, iż dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje z powodu nieopłacenia składki na to ubezpieczenie należnej za jeden miesiąc. Ubezpieczenie ustaje również, gdy składka zostanie opłacona w niepełnej wysokości oraz w pełnej wysokości, ale po określonym przepisami terminie nawet wówczas, gdy zostanie opłacona wraz z odsetkami za zwłokę. W aktach sprawy znajduje się pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w E. z dnia 6 kwietnia 2000r. 1. dz. (...), w którym poinformowano stronę o ustaniu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w przypadku nieopłacenia składki na to ubezpieczenie za jeden pełny miesiąc. Strona została pouczona, iż w sytuacji nie wystąpienia z wnioskiem o przewrócenie terminu do opłacenia składki za miesiąc styczeń 1999r. we wskazanym terminie zostanie wydana decyzja odmawiająca prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 11 stycznia 1999r. do dnia 5 stycznia 2004r. Jak bowiem wynikało ze złożonego przez stronę oświadczenia z dnia 10 marca 2000r. składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za miesiąc styczeń 1999r. została opłacona w niepełnej wysokości. Osoba składająca wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym i oczekująca świadczeń od organu rentowego, zobowiązana jest do opłacania składki na to ubezpieczenie w terminie i we właściwej wysokości. Nieopłacenie przez stronę składki za miesiąc styczeń 1999r. w wymaganej wysokości jest bezsporne w przedmiotowej sprawie. Niezapłacenie składek w terminie powoduje z mocy art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 897) ustanie ubezpieczenia. Ustanie ubezpieczenia chorobowego może spowodować zarówno nieopłacenie przez ubezpieczonego składki należnej za jeden miesiąc, jak również opłacenie jej w pełniej wysokości lecz po terminie oraz również opłacenie jej w terminie lecz w niewłaściwej wysokości. Zgodnie z postanowieniami przepisu art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ostateczne decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą zostać z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W zakończeniu uzasadnienia podano, że w toku prowadzonego postępowania przed organami obu instancji nie znaleziono podstaw do stwierdzenia, że decyzja ZUS z dnia (...) lipca 2000r. dotknięta jest wadą nieważności o której mowa w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Ministra wniósł Z. G. zarzucając, że organy administracji działające w sprawie nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy i błędnie uznały, że brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia (...).07.2000r. znak (...). Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej podtrzymał swoją argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym rozstrzygając w granicach danej sprawy, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi (art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dokonując kontroli decyzji wydanych w niniejszej sprawie Sąd uznał, że skargę należało uwzględnić, choć z innych przyczyn, niż w niej podane. Zważyć należy, że co do zasady postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 kpa). Nie ma przy tym zastosowania ogólna reguła wyrażona w art. 61 § 3 kpa, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, ponieważ art. 157 § 3 kpa stanowi, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Zatem wszczęcie postępowania wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące jego dopuszczalność. Na podstawie art. 157 § 3 kpa organ orzeka co do niedopuszczalności z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzja wydana na podstawie art. 157 § 3 kpa jest wynikiem oceny zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej podanie, legitymacji strony, wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie lub też, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności nie może być wszczęte na wniosek strony z uwagi na zapis w ustawie. Wynika z tego, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające odmowę wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć jedynie kwestii formalnych. Nie może ono natomiast dotyczyć zagadnienia, czy przyczyny nieważności decyzji rzeczywiście miały miejsce. To może być wyjaśnione dopiero po wszczęciu postępowania w sprawie nieważności decyzji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 1999 r. IV SA 2152/97; z dnia 22 września 1999 r. IV SA 1400/97, a także z dnia 25 listopada 2003 r. I SA 694/2002 niepubl.). Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy obu instancji naruszyły powyższą zasadę, ponieważ jako przyczynę odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego wskazały głównie na okoliczności merytorycznie tj. na to, że decyzja z dnia (...).07.2000r. znak (...) wolna jest od wad, o których mowa w art. 156 k.p.a.. Tym samym organ (szczególnie organ naczelny) wdał się w problematykę oceny przyczyn nieważności, co było niedopuszczalne na tym etapie postępowania. Dodatkowo wskazać należy, że decyzja organu I instancji nie określa w sposób dostateczny w jakim trybie organ ten prowadził postępowanie. W decyzji tej bowiem podano, że organ odmawia "wznowienia postępowania w sprawie nieważności decyzji z dnia (...).07.2000r. znak (...)" Organ prowadzący postępowanie powinien jednoznacznie określić, czy postępowanie to ma się toczyć w oparciu o przepisy normujące tryb wznowienia postępowania, czy też stwierdzenia nieważności decyzji. W tej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w E. z dnia (...) listopada 2004r, podlegają uchyleniu, ponieważ naruszają art. 157 § 3 kpa i naruszenie to może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm) orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).