I OSK 1813/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie NSA : Izabella Kulig - Maciszewska Sędzia WSA del. Monika Nowicka Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 217/07 w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 217/07 oddalił skargę K. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił K. R., urodzonej [...] 1948 r., przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że świadczenie to może zostać przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. W ocenie organu skarżąca nie spełniała wymienionych warunków, gdyż nie osiągnęła wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat oraz nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, K. R., nie zgadzając się ze stanowiskiem organu podała, że łącznie przepracowała 27 lat 4 miesiące 8 dni i dodatkowo pracowała w rolnictwie, zaś sąd powszechny zaliczył jej tylko 3 godziny dziennie pracy w rolnictwie. Wyjaśniła, iż zaprzestała pracy z powodu likwidacji stanowiska pracy. Podała również, iż jest zaliczona do II oraz III grupy inwalidzkiej, jak również ma przeszło 58 lat i niebawem osiągnie wiek emerytalny. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Podtrzymując dotychczasową argumentację, dodał, że fakt nieosiągnięcia wieku emerytalnego nie jest szczególną okolicznością uzasadniającą przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi K. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o jej uchylenie, skarżąca podniosła zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wskazała, że aktualnie z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd I instancji wskazał, że w świetle art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wszystkie przesłanki w nim określone powinny być spełnione łącznie, zaś brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W sprawie jest niesporne, ze skarżąca nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy ( jako, że lekarz orzecznik nie stwierdził wobec niej całkowitej niezdolności do pracy) lub wieku, które to kryterium sprowadza się do wieku poniżej 18 lat albo wieku emerytalnego, który dla kobiet wynosi 60 lat. Niespełnienie więc tej przesłanki eliminuje K. R. z grona osób, którym może być przyznane jakiekolwiek świadczenie w drodze wyjątku. W ocenie Sądu pierwszej instancji powołane w skardze okoliczności wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, jak i pozostawanie aktualnie bez pracy nie mają dla sprawy znaczenia. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest to bowiem świadczenie socjalne i nie zależy wyłącznie od, nawet uzasadnionych, potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej ustawą P.p.s.a. skargę oddalił. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła K. R. reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu i zaskarżając go w całości zarzuciła naruszenie prawa materialnego, to jest art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) przez błędną jego wykładnię polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na wiek, jako okoliczność umożliwiająca Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznanie wnioskodawcy emerytury lub renty w drodze wyjątku, zachodzi wyłącznie w odniesieniu do osób mających ukończone 60 lat podczas gdy ustawa ta nie definiuje pojęcia niemożności podjęcia pracy ze względu na wiek, a niektóre jej przepisy dopuszczają możliwość przyznania świadczeń emerytalnych przed ukończeniem 60 lat. Wskazując na powyższą podstawę pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie mylnie utożsamił pojęcie niemożliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem ze względu na wiek, jakim posługuje się art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1 tej ustawy. W jego ocenie z takim stanowiskiem Sądu nie można się zgodzić z następujących względów. Gdyby intencją ustawodawcy było takie rozumienie tego pojęcia, zapewne posłużyłby się definicją legalną lub odesłaniem do konkretnego przepisu. Skoro więc we wskazanym przepisie ustawodawca posługuje się pojęciem nieostrym "niezdolność ze względu na wiek" należałoby wskazaną okoliczność w każdym przypadku oceniać indywidualnie. Podnosząc powyższe, pełnomocnik skarżącej powołał orzeczenia Sądu Najwyższego (z dnia 28 marca 2002r. I PKN 141/01; z dnia 5 lutego 2005 r. I PK 348/03; z dnia 29 lipca 1997 r. I PKN 227/97), jak i poglądy doktryny, mające potwierdzić, że pojęcia wieku emerytalnego nie należy zawężać jedynie do wieku określonego w art. 27 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podniesiono również, że przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie emerytury w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej emerytury w trybie art. 29 tej ustawy, który to wniosek został odrzucony z powodu zbyt krótkiego okresu ubezpieczeniowego, co zdaniem skarżącej, potwierdza spełnienie warunku osiągnięcia wieku emerytalnego. W świetle powyższego, nieprawidłowe jest przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jako punktu odniesienia wieku 60 lat określonego w art. 27 tej ustawy. Ponadto, jak zauważył pełnomocnik skarżącej, wyjątkowość przyznania żądanego świadczenia polegałaby w tym przypadku jedynie na przyjęciu fikcji, że okres ubezpieczeniowy, który w rzeczywistości wynosił ponad 27 lat, wyniósł lat 30. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. powoływanej dalej jako P.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 §1 ustawy - P.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada wymogom, o których mowa w wymienionych przepisach prawa, ale przytoczony w niej zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta na zarzucie naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie do treści przepisu art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego może nastąpić przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przy czym błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści normy prawnej, a niewłaściwe zastosowanie to tzw. błąd subsumpcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 83 ust 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych umożliwia przyznanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego, jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające niewypełnienie warunków niezbędnych dla przyznania świadczenia w trybie zwykłym przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do pracy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zamieszczenie przepisu stanowiącego podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w ustawie, która reguluje zasady przyznawania emerytur i rent z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prowadzi do konieczności stosowania, przy dokonywaniu oceny wypełnienia przesłanek wymienionych w art. 83 ust 1, zasad zawartych w tej ustawie. Tak więc, w kwestii spornej, podnoszonej w niniejszej sprawie przez pełnomocnika skarżącej, dotyczącej określenia wieku usprawiedliwiającego niemożność podjęcia pracy, jaki uprawnia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, zastosowanie mają przepisy rozdziału 2 Działu II ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprawdzie zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w skardze kasacyjnej, że pojęcia wieku emerytalnego nie można zawężać do wieku określonego w art. 27 ust. 1 w/w ustawy, gdyż z uwagi na szereg szczególnych okoliczności dotyczących konkretnych osób wiek ten może być obniżony. Jednakże biorąc pod uwagę ustalenia dokonane w niniejszej sprawie, w szczególności fakt, iż skarżąca nie wskazała, aby spełniała jakąkolwiek przesłankę umożliwiającą obniżenie jej wieku emerytalnego stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że wiek uprawniający K. R. do ewentualnego przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o art. 27 tej ustawy, wynosi 60 lat. Nie ma również znaczenia w niniejszej sprawie fakt odrzucenia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia emerytalnego w trybie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazać bowiem należy, iż podstawą odrzucenia tego wniosku, nie był fakt osiągnięcia przez skarżącą wieku emerytalnego, co uprawniałoby ją do ubiegania się o świadczenie emerytalne w trybie art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, ale zbyt krótki okres ubezpieczeniowy. Okoliczność ta nie może natomiast stanowić podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo podzielił stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że K. R. nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), skargę kasacyjną oddalił. Nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania miedzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącej powinien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym, przepisie.