II SA/Ke 93/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Asesor WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz M.K. 740 (siedemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA / Ke 93 / 07 Uzasadnienie Decyzją dnia [...] Inspektor Nadzoru Budowlanego na podstawie art. 103 ust. 2 , art. 80 ust. 2 pkt 1, art. 83 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z 7 lipca 1994r. nakazał M.K. wykonać w terminie do dnia 30.12.2006r. następujące zmiany i przeróbki samowolnie wykonanej rozbudowy budynku mieszkalnego przy ul. M. o przybudówkę o wymiarach w rzucie 3,00 x 6,00 m dobudowaną w poziomie przyziemia od strony elewacji ogrodowej, usytuowaną w granicy z działką K.J., w celu doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z obowiązującymi przepisami: 1/ wykonać rozbiórkę części przybudówki od strony granicy z działką K.J. na odcinku 1,5 m i zakończyć przybudówkę od strony tej granicy ścianą szczytową grubości 12 cm z cegły pełnej ceramicznej lub wapienno - piaskowej, murowaną na pełne spoiny i obustronnie otynkowaną, spełniającą wymagania przegrody oddzielenia przeciwpożarowego o odporności ogniowej 1 godziny, usytuowaną w odległości 1,5 m od granicy działki; 2/ wykonać nowe pokrycie dachowe oraz obróbki blacharskie przebudowanej w sposób określony w pkt 1 przybudówki, a nowe pokrycie wykonać w następujący sposób: na istniejącej konstrukcji stalowej lekkiej z profili zamkniętych zamocować płytę OSB i pokryć papą termozgrzewalną albo na takiej konstrukcji zamocować blachę trapezową T 35, zgodnie z zaleceniami ekspertyzy technicznej opracowanej przez inż. A.K. - upr. bud. KL 18/81, stanowiącej załącznik do decyzji z jednoczesnym określeniem, że w/w przeróbki należy wykonać pod nadzorem osób posiadających wymagane uprawnienia. W odwołaniu od tej decyzji M.K. zarzucił brak racji merytorycznych z punktu widzenia celowości i słuszności rozstrzygnięcia, podniósł, że K.J. kierując doniesienie do PINB o nieprawidłowościach nie poparł swoich racji żadnymi dowodami, organ I instancji nie uzasadnił celowości maksymalnie ustawowej odległości 1,5 m, co powoduje, że rozstrzygnięcie jest dowolne. Nadto odwołujący podniósł, że na podstawie przedłożonego operatu geodezyjnego i dokumentu odbioru końcowego robót dotyczących przedmiotowej przybudówki operowanie przez organ pojęciem samowoli budowlanej jest bezprzedmiotowe. Zarzucił także, że niesłuszne jest obciążenie tylko i wyłącznie jego nakazem, bowiem K.J. również nie powinien być zwolniony ze współodpowiedzialności za żądanie usunięcia uciążliwości korzystania z urządzenia w sytuacji awaryjnej. Decyzją z dnia [...] Inspektor Nadzoru Budowlanego po rozpatrzeniu tego odwołania na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 83 ust. 2 ustawy Prawo budowlane zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu organ ten przytoczył przebieg postępowania wskazując, że sprawa dotycząca przybudówki przy budynku mieszkalnym w segmencie szeregowym przy ul. M, którego właścicielem jest M.K., była już przedmiotem dwukrotnego rozpatrywania w organach nadzoru budowlanego I i II instancji. Ostatni raz uchylając decyzję organu I instancji organ odwoławczy wskazał, że niewłaściwie nałożono na M.K. obowiązek wykonania przebudowy istniejącego przyłącza energetycznego kablowego 0,4 kV i złącza kablowego, bowiem przedmiotowa decyzja dotyczy obiektu budowlanego, którym jest rozbudowa budynku mieszkalnego w formie przybudówki o wymiarach 3,00 x 6,00 m i wszelkie obowiązki nałożone na właściciela powinny być związane tylko z tym obiektem a nakazane roboty budowlane powinny doprowadzić ten właśnie obiekt do stanu zgodnego z przepisami. Urządzenie energetyczne, którego przeróbki nakazano, jest urządzeniem budowlanym, związanym z dwoma budynkami mieszkalnymi: M. K. i K. J. Dalej organ odwoławczy wskazał, że w trakcie ponownego rozpoznania sprawy przez organ I instancji została przeprowadzona rozprawa administracyjna w celu ustalenia robót, jakie należy wykonać w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem przybudówki. Pełnomocnik M. K - A.K. oświadczył, że fundamenty rozbudowy budynku mieszkalnego od strony elewacji ogrodowej zostały wykonane w 1984r., wkrótce po zakończeniu budowy tarasów. Na wykonanie tych fundamentów nie było wydawane pozwolenie na budowę przez właściwy urząd odrębnie poza pozwoleniem na budowę budynków mieszkalnych. Fundamenty wykonano za zgodą Spółdzielni Mieszkaniowej i autora projektu. Ściany dobudówki i jej zadaszenie ze szkła zostały wykonane w 1985 - 1986r. Ściany boczne do chwili obecnej pozostały bez zmian, natomiast wymienione zostało zadaszenie ze szkła na blachę z dociepleniem wełną mineralną. Przed zmianą zadaszenia obiekt był wykorzystywany jako oranżeria. Istniejące złącza energetyczne zostały zabudowane częściowo w wyniku dokonanej rozbudowy. Zakład Energetyczny wyraził zgodę na przyjęcie rozwiązania polegającego na wykonaniu wnęki 0,80m x 0,80 m przy budynku M.K., umożliwiającej swobodny dostęp do skrzynki energetycznej. Z księgi wieczystej dla działki stanowiącej własność K.J. wynika służebność gruntowa, polegająca na prawie przeprowadzania i dostępu do urządzeń na rzecz każdoczesnego użytkownika działek, stanowiących obecnie własność innych osób, w tym między innymi M. K. K.J. oświadczył, że propozycja wykonania wnęki jest nie do przyjęcia bowiem w dalszym ciągu będzie utrudniona prawidłowa eksploatacja urządzenia elektrycznego i zaproponował całkowite odsłonięcie ściany z szafką i trasą kabli doprowadzających energię poprzez przesunięcie ściany bocznej przybudówki na odległość ok. 0,80 m od granicy, zobowiązując się jednocześnie do rozebrania oporowego murka przy schodach w zakresie niezbędnym do dla zapewnienia lepszego dostępu z jego posesji do urządzenia. Przedłożył on także w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego pismo z dnia 29.08.2006r. skierowane do Rejonowego Zakładu Energetycznego, z którego wynika, że nastąpiła awaria zasilania, w związku z czym Pogotowie Energetyczne odłączyło dwie fazy przewodu do jego domu, pozostawiając tymczasowo zasilanie jednofazowe. Z akt sprawy wynika także, że M.K. stara się o wykonanie przebudowy złącza. Organ odwoławczy ustalił, że przybudówka została zrealizowana samowolnie w latach 1984 -1985, zatem będzie miał w sprawie zastosowanie art. 103 ust. 2 ustawy Prawo budowlane, zgodnie z którym do obiektów, których budowa została zakończona przed wejściem w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne stosuje się przepisy ustawy z dnia 24.10.1974r. Prawo budowlane. Ponieważ przybudówka została zrealizowana na terenie przeznaczonym pod budownictwo jednorodzinne nie zachodzi okoliczność do zastosowania przepisu art. 37 ust. 1pkt 1 tego prawa. Nie ma również zastosowania art. 37 ust. 1 pkt 2, który stanowi, że obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Tym niemniej w przedmiotowej sprawie występuje zagrożenie bezpieczeństwa dla ludzi i mienia spowodowane kolizją przedmiotowej rozbudowy z przyłączem energetycznym i złączem kablowym. Istnieje jednakże możliwość usunięcia tych nieprawidłowości poprzez przeróbki obiektu, nakazane na podstawie art. 40 Prawa budowlanego z 1974r., zgodnie z którym w przypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, właściwy terenowy organ administracji państwowej wyda inwestorowi, właścicielowi lub zarządcy decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek, niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego, terenu nieruchomości lub strefy ochronnej do stanu zgodnego z przepisami. Dlatego też zdaniem organu odwoławczego organ I instancji zasadnie nakazał dokonanie przeróbek, określonych zaskarżoną decyzją. W myśl bowiem § 12 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie dopuszcza się usytuowanie ściany budynku, w przypadku budynku zwróconego ścianą bez otworów okiennych lub drzwiowych w stronę granicy tej granicy, w odległości 1,5m od granicy z sąsiednią działką budowlaną lub bezpośrednio przy granicy, jeżeli nie jest możliwe zachowanie odległości 3 m od granic, ze względu na rozmiary działki. Nakazane przeróbki spowodują, że przedmiotowa rozbudowa nie będzie kolidować z istniejącą skrzynką ze złączami kablowymi i spowoduje łatwy dostęp do urządzeń elektrycznych w razie awarii. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu INB wskazał, że prawidłowo organ I instancji posługuje się określeniem "samowola budowlana" bowiem jak wykazało postępowanie wyjaśniające oraz oświadczenie A.K. przybudówka została bezspornie wybudowana bez wymaganego pozwolenia na budowę i nie ma znaczenia, czy na jej budowę Spółdzielnia Mieszkaniowa wyraziła zgodę. Zgodę tę bowiem należało traktować w dacie budowy obiektu tj. w latach 1984 - 1986 jako udzielone prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. W skardze na tę decyzję M.K. zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z 77 kpa "poprzez zaniechanie przez organ odwoławczy całkowitej i wnikliwej oceny materiału dowodowego", naruszenie art. 80 kpa poprzez przekroczenie przez organ granic swobodnej oceny dowodów, obrazę art. 107 § 3 kpa wobec pominięcia w uzasadnieniu decyzji oceny faktów podanych w trakcie postępowania oraz faktów, na których oparto rozstrzygnięcie a także "zaniechanie szybkości i prostoty działania tj. art. 7 i 11,12,13kpa" i w związku z tak sprecyzowanymi zarzutami skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi M.K. wskazał, że w latach 1984 - m1986 w oparciu o pozytywną opinię Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Mieszkaniowych oraz Zakładu Projektowania i Usług Inwestycyjnych od strony ogrodu wykonano dobudówki przy 4 segmentach, które zostały naniesione na dokumentację powykonawczą, zinwentaryzowane geodezyjnie. Na te przybudówki nie było wydane oddzielnie pozwolenie, bowiem zgodnie z art. 29 ust. 5 prawa budowlanego z 1974r. pozwolenie budowlane mogło być wydane wyłącznie jednostce lub osobie, posiadającej prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane a takie prawo miała Spółdzielnia Mieszkaniowa. Realizacja przybudówki miała miejsce w ramach pozwolenia na budowę, wydanego Spółdzielni Mieszkaniowej, czego potwierdzeniem może być fakt, że odbiór przybudówki nastąpił wraz z odbiorem końcowym budynku jednorodzinnego i uzyskaniem pozwolenia na użytkowanie zgodnie z art. 41 Prawa budowlanego. Zaskarżona decyzja dowodzi zaniechania ustalenia tej istotnej okoliczności. Nadto skarżący podniósł, iż to sam K.J. zaproponował przebudowę i rozdzielenie przyłączy do każdego z budynków odrębnie według aktualnie obowiązujących przepisów prawa energetycznego zaś on uzyskał zgodę Rejonowego Zakładu Energetycznego na przebudowę złącza. Z naruszeniem art. 13 organ zaniechał działań zmierzających do ugodowego załatwienia sprawy. M.K. wskazał także na wzajemnie wykluczające się art. 37 i 40, podniósł, że twierdzenia organu odnośnie istniejącego zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia jest niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym zwłaszcza, ze z pisma Rejonowego Zakładu Energetycznego z dnia 24.10.2006r. wynika, że złącza kablowe zostały zaprojektowane i wykonane poprzez zabudowę ich w ścianach budynków, co jest zgodnie z przepisami i nie stwarza żądnych zagrożeń. Skarżący zarzucił także, że zobowiązanie go do rozbiórki przybudówki na odległość 1,5 m od granicy posesji jest równoznaczne z koniecznością jej całkowitego wyburzenia bowiem jej dach oparty jest na belce poziomej, posadowionej na dwóch słupach , postawionych pionowo w odległości 80 cm od granicy. Ponieważ słup stalowy jest elementem konstrukcyjnym nośnymi jednym końcem zamocowanym w fundamencie a drugim, związanym trwale z poziomą belką nie jest możliwe jego wyburzenie bez jednoczesnego naruszenia stateczności konstrukcji nośnej przybudówki. Ta okoliczność była znana organom bowiem wynikała z okazanych inwentaryzacji przybudówki. Organy nie uwzględniły także miejscowego planu zagospodarowania, zgodnie z którym jest to zabudowa szeregowa w granicy działki, która ma szerokość 6 m. W odpowiedzi na tę skargę Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu z naruszeniem art. 7 i 77 kpa organ nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego ani nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, co niewątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Mianowicie w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy ustalił, w ślad za ustaleniami organu I instancji, że przybudówka o wymiarach 3 x 6 m została wzniesiona bez wymaganego pozwolenia na budowę w latach 1984 - 1985r. Tymczasem działający przez swego pełnomocnika M.K. przyznając, iż na budowę tego obiektu nie było wydane osobne pozwolenie, jednocześnie twierdził, iż obiekt ten został wzniesiony w ramach pozwolenia na budowę udzielonego Spółdzielni Mieszkaniowej. Z dołączonego do odwołania od decyzji PINB pisma Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 25 listopada 1985r. zdaje się wynikać, iż cała inwestycja, związana z budową domu jednorodzinnego, prowadzona była do końca 1985r. / w piśmie tym bowiem mowa jest o wyznaczeniu na dzień 2 grudnia 1985r odbioru końcowego robót, wykonywanych w ramach uchwały Nr 42 w zespole domków Nr 24/.W związku z tym organ powinien był wyjaśnić, czy faktycznie udzielone Spółdzielni Mieszkaniowej pozwolenie na budowę zespołu domków jednorodzinnych w zabudowie szeregowej, obejmowało także przybudówkę / z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika, że takie przybudówki zostały wzniesione nie tylko przy domu skarżącego ale przy kilku innych domkach istniejących w tym szeregu /. Jeśli tak, to ustalenie, że budowa tego obiektu była samowolą nie byłoby prawidłowe. W skardze M.K. podnosi dodatkowo, iż odbiór przybudówki nastąpił jednocześnie z odbiorem końcowym budynku jednorodzinnego i uzyskaniem pozwolenia na użytkowanie zgodnie z art. 41 Prawa budowlanego z 1974r. Gdyby faktycznie pozwolenie na użytkowanie budynku wraz z przybudówką zostało wydane, również brak byłoby podstaw do stosowania art. 103 ust. 2 aktualnie obowiązującego prawa budowlanego i przepisów ustawy z 1974r., dotyczących samowoli budowlanej, bowiem pozwolenie takie sanowałoby brak wcześniejszego pozwolenia na zmianę projektu zatwierdzonego udzielonym Spółdzielni Mieszkaniowej pozwoleniem na budowę. Gdyby natomiast zarzuty dotyczące tego, że przybudówka nie została wzniesiona samowolnie, okazały się niezasadne, to również należytego wyjaśnienia wymaga to, jakich niezbędnych czynności należy dokonać w celu zalegalizowania tej samowoli. W tym miejscu wskazać należy, na co zresztą zwrócił już uwagę organ II instancji / nie wyciągając jednak z tego należytych wniosków /, iż na tym terenie cała zabudowa ma charakter szeregowy. Działka M.K. ma szerokości 6 m co powoduje, iż niewątpliwie nie jest możliwa jej typowa zabudowa, to jest zachowująca 3 - metrowy odstęp od granic. Organy nakazując rozbiórkę części przybudówki w taki sposób, aby była ona odsunięta od granicy z działką K.J. o półtora metra uznały natomiast, iż obowiązujące przepisy nakazują takie właśnie odsunięcie się od granicy. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Pomijając bowiem to, iż nawet aktualnie obowiązujące przepisy / § 12 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12.04.2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie / przewidują możliwość sytuowania ściany budynku bezpośrednio przy granicy, to podnieść należy, iż przepisy tego Rozporządzenia, stosownie do § 2 ust. 1 w zw. z § 207 ust. 2 mają zastosowanie do budynków wzniesionych przed wejściem ich w życie tylko wówczas, gdy budynki zagrażają bezpieczeństwu pożarowemu. W czasie wznoszenia przybudówki obowiązywały przepisy Rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki / DZ. U. Nr 17 poz. 62 ze zm./, które również dopuszczały możliwość sytuowania bezpośrednio przy granicy działki budynku gospodarczego ze ścianami z materiałów niepalnych lub trudno palnych, jeżeli nie utrudni to prawidłowej zabudowy działki sąsiedniej, a ponadto zgodne jest z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby wzniesiony obiekt przez sam fakt usytuowania go w granicy naruszał przepisy przeciwpożarowe. Nadto na podstawie akt sprawy nie można jednoznacznie ustalić, czy w latach 1984 - 1985, kiedy to była stawiana przybudówka/ jak to ustalił organ/ teren, na którym wzniesiono domy w zabudowie szeregowej był podzielony na działki czy też stanowił jedną działkę. W tym ostatnim bowiem wypadku w ogóle nie można by mówić o tym, że przybudówka została wzniesiona w granicy. Skarżący właścicielem swojej nieruchomości został dopiero w 2005r. zaś wcześniej przysługiwało mu jedynie własnościowe prawo do domu jednorodzinnego. Z aktu notarialnego z dnia 4 listopada 2005r. wynika, że Spółdzielnia Mieszkaniowa, od której skarżący nabył prawo własności, sama właścicielem nieruchomości stała się na podstawie umowy z 8 czerwca 2005r. co mogłoby świadczyć o tym, że K.J., o ile jest obecnie właścicielem swojej nieruchomości, własność tę nabył najwcześniej w 2005r. Powyższe wywody zmierzają do wykazania, że o ile przybudówka ta od strony granicy z działką K.J. ma odpowiednią ścianę przeciwpożarową, sam fakt usytuowania tej ściany w granicy nie może być wystarczającym do nakazania rozbiórki części budynku a taki sposób, aby był zachowany odstęp od granicy wynoszący półtora metra. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazał, że brak jest podstaw do zastosowania art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974r. a jednocześnie ustalił, że występuje zagrożenie bezpieczeństwa dla ludzi i mienia spowodowane kolizją przedmiotowej rozbudowy z przyłączem energetycznym i złączem kablowym. Pomijając tę niekonsekwencję / wynikającą z tego, że przesłanką do zastosowania art. 37 ust. 1 pkt 2 jest właśnie stwierdzenie, że obiekt lub jego część powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi i mienia / to podnieść należy, co słusznie zarzuca skarżący, iż nie zostało należycie wyjaśnione, czy aby obiekt przestał zagrażać bezpieczeństwu / o ile faktycznie zagraża/ niezbędna jest jego częściowa rozbiórka w takim zakresie, jaki został ustalony zaskarżoną decyzją. Skarżący podnosi, i ta okoliczność także wymaga zbadania, że nakazanie rozebrania części przybudówki w taki sposób, aby jej ściana od strony K. J. była oddalona o 1,5 m spowoduje faktycznie rozebranie całego takiego obiektu. Jego konstrukcja bowiem oparta jest na belce, zwanej podciągiem, która usytuowana jest na dwóch pionowych słupach oddalonych od granic działki o 80 cm. Tymczasem zaskarżoną decyzją nakazano skarżącemu m. in. wykonanie nowego pokrycia dachowego na istniejącej konstrukcji stalowej. Tak sformułowana decyzja mogłaby się okazać niewykonalna. Mając powyższe na uwadze decyzja ta podlegała uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./. Na podstawie art. 152 tej samej ustawy Sąd stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu, zaś na podstawie art. 200 zasądził na rzecz M.K. koszty postępowania sądowego. Rozpoznając ponownie sprawę organ w pierwszej kolejności ustali, czy wzniesiona przybudówka stanowi faktycznie samowolę budowlaną. W tym celu pomocne może być przeprowadzenie dowodu z dokumentów związanych z wydaniem spółdzielni mieszkaniowej pozwolenia na budowę domu, w szczególności projektów i decyzji o pozwoleniu na budowę a nadto pozwolenia na użytkowanie, o ile takie faktycznie zostało wydane. Gdyby okazało się, że przybudówka stanowi samowolę, organ winien wyjaśnić, czy rzeczywiście wymaga ona przeróbek, o jakich mowa w art. 40 Prawa budowlanego z 1974r. a w szczególności, jakie zmiany lub przeróbki są niezbędne do doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem w tym do zapewnienia właściwego dostępu do znajdujących się nieruchomości skarżącego urządzeń energetycznych, służących również właścicielom innych działek. W tym celu może się okazać niezbędne dopuszczenie dowodu z opinii biegłego energetyka i biegłego z zakresu budownictwa, przy czym, o ile organ uzna , że w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, przy zlecaniu i korzystaniu z opinii winien mieć na uwadze art.84 § 2 kpa.