I SA/Go 996/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wierchowicz Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Asesor WSA Barbara Rennert Protokolant Ref. Marta Surmacz-Buszkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za lata 2001 – 2005 oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z [...] kwietnia 2006 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za lata 2001 – 2005 skarżącemu J.S.. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zapadły na podstawie stanu faktycznego ustalonego przez te organy w sposób następujący. Wnioskiem z 9 lutego 2006 r. skarżący zwrócił się o umorzenie zaległości podatkowych w całości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym, wskazując na pogorszającą się jego sytuację rodzinną, majątkową (banki nie przedłużyły spłaty kredytów klęskowych). Skarżący wskazał, że nie posiada środków na zapłatę zaległości. Dodatkowo wskazał, że jego działalność (prowadzone gospodarstwo rolne) dotknięta była klęskami oraz różnymi szkodami (dziki, sarny), jak też kradzieżami. Na pogorszenie się sytuacji ekonomicznej wpływ miał również pogarszający się stan zdrowia. Skarżący podkreślił, że poradziłby sobie z bieżącą działalnością, ale bez balastu długów. Wójt Gminy decyzją z [...] kwietnia 2006 r. odmówił skarżącemu umorzenia zaległości w łącznym zobowiązaniu podatkowym za lata 2002 – 2005. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że stosownie do art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej można umorzyć zaległość podatkową w przypadku ważnego interesu podatnika lub interesu społecznego. W ocenie organu I instancji o tego rodzaju przesłance można mówić w razie nagłego obniżenia zdolności płatnych dłużników spowodowanych zdarzeniem losowym mającym wpływ na zdolności płatnicze. Przez pojęcie "interesu publicznego" należy rozumieć pewną potrzebę (dobro), której pojęcie zaspokojenia powinno służyć zbiorowości lokalnej lub całemu społeczeństwu. Organ I instancji podkreślił, że dokonana w toku prowadzonego postępowania analiza stanu majątkowego skarżącego (posiadany majątek, obciążenia i wydatki) prowadzi do wniosku, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki wynikające z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Nadto Wójt Gminy wskazał, że przy obecnym zadłużeniu, które zobowiązany z tytułu niezapłaconych rat kredytu i innych, odmawia umorzenia zaległości podatkowych nie spowoduje zagrożenia dla egzystencji podatnika i jego rodziny. W złożonym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołania skarżący nie zgodził się z zaskarżoną decyzją. Wskazując jako przyczyny uzasadniające jego wniosek: całkowitą niezdolność do pracy, suszę w 2003 r. i 2005 r., zniszczenie gruntu przez dziki. W ocenie skarżącego twierdzenia zawarte w decyzji są sprzeczne, ponieważ Wójt raz wskazuje na trudną sytuację materialną skarżącego, a dalej stwierdza, że nie jest ona podstawą do umorzenia zaległości. Skarżący wskazał również, że Urząd Skarbowy umorzył mu zaległości podatkowe w całości za te same okresy i to samo winien uczynić Wójt Gminy , ponieważ prawo jest "takie samo". Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ II instancji wskazał, iż zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.)organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Decyzje podejmowane przez organy podatkowe w tym przedmiocie mają charakter decyzji uznaniowych, których kontrola – w postępowaniu odwoławczym – ogranicza się do badania, czy w sprawie nie zaistniało naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ zebrał, rozważył i właściwie ocenił cały materiał dowodowy w danej sprawie (art. 122, 187 i 191 Ordynacji podatkowej). W ocenie organu odwoławczego organowi podatkowemu nie można postawić zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 67 § 1a pkt 3 Ordynacji podatkowej, poprzez wykraczanie poza ramy przyznanego mu uznania administracyjnego. Organ podatkowy dokonał prawidłowej wykładni pojęć "ważny interes podatnika" i "interes publiczny". Oceniając okoliczności faktyczne sprawy organ II instancji stwierdził, że organ I instancji prawidłowo określił sytuację majątkową skarżącego na dzień wydania decyzji. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący wskazał w uzasadnieniu, że sprawę umorzenia zaległości Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznawało już trzy razy, dwa razy decyzja organu I instancji była uchylona, a stan faktyczny nie uległ w tym czasie zmianie. W dalszym ciągu uzasadnienia skarżący podkreślił, że jest inwalidą II grupy, nie uprawia ziemi przez dłuższy czas, ze względu na stan zdrowia. Skarżący wskazał również, że żyje on w niedostatku. Podkreślił również, że Urząd Skarbowy umorzył mu za ten sam okres wszystkie podatki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Stosownie do treści art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Analizowany przepis reguluje ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych – szczególny rodzaj tej ulgi, czyli umorzenie w całości lub części zaległości podatkowej, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej. Umorzenie – stanowi nieefektywny sposób wygasania zobowiązań podatkowych. Oznacza ono, że dany podmiot może zrezygnować z wierzytelności podatkowej. Wierzyciel podatkowy, inaczej jednak niż wierzyciel cywilnoprawny, nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością podatkową, lecz może to uczynić tylko w zakresie i na zasadach określonych przez prawo. Umorzenie, co trafnie podkreśla dotychczasowe orzecznictwo (wyrok z 15 maja 1991 r., SA/Gd 295/91) – jest instytucją o charakterze wyjątkowym, ponieważ zasadą jest płacenie podatków, a nie zwolnienia podatników z tego obowiązku. Organ podatkowy dokonuje umorzenia w formie decyzji administracyjnej o charakterze konstytutywnym, to znaczy znoszącym stosunek prawny zobowiązania podatkowego. Ustalając przesłanki umorzenia, ustawodawca użył w art. 67 a Ordynacji podatkowej zwrotów niedookreślonych "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny", co można uznać za swoistą klauzulę generalną odsyłającą do ocen pozaprawnych. Taka konstrukcja przepisu wymaga od organu podatkowego dokonania każdorazowo oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, jakie kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego lub ważnego interesu podatnika. Z tego punktu widzenia stwierdzić należy, że organy obu instancji w prawidłowy sposób dokonały wykładni obu tych pojęć oraz w sposób właściwy skonfrontowały je z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie dokonując właściwej jego oceny. Nakaz uwzględniania interesu publicznego oznacza bowiem dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy. Za ważny zaś interes podatnika rozumieć należy sytuację, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych (wyrok z 16 stycznia 2003 r., SA/Sz 945/01 – Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 2004, z. 4, poz. 88). W tym przypadku organ podatkowy winien rozważyć to kryterium umorzenia w aspekcie konkretnej sprawy. W szczególności przesłanką umorzenia z uwagi na ważny interes podatnika mogą stanowić takie okoliczności jak – znaczne obniżenie zdolności płatniczych podatnika, spowodowanych klęską lub innym wypadkiem losowym, a także podrożenie w sposób istotny warunków egzystencji jego rodziny lub spowodowanie upadku gospodarczego, bądź też upadku prowadzonego zakładu, w wyniku spłaty lub wyegzekwowania zaległości podatkowych (wyrok NSA z 11 maja 1994 r. III SA 233/84). W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przez Sąd organy podatkowe stwierdziły, że nie zachodzą przesłanki umorzenia zaległości podatkowych, a odmowa umorzenia nie spowoduje zagrożenia dla egzystencji podatnika oraz jego rodziny. Zważyć również należy, co trafnie wskazał organ II instancji, że ocena dokonywana przez organ podatkowy, co do tego, czy istnieją przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości podatkowych, oparta jest w znacznej części na elementach natury słusznościowej, które z natury rzeczy wymykają się spod kontroli Sądu. Oznacza to, że kontroli tej podlega w rzeczywistości jedynie poprawność postępowania dowodowo – wyjaśniającego i wynikających zeń konkluzji. Należy również podkreślić, że decyzje organu podatkowego dotyczące umorzenia zaległości podatkowych mają charakter decyzji uznaniowych, z przyczyn wskazanych powyżej. Oznacza to, że organ podatkowy jeżeli nawet stwierdzi, że w sprawie zachodzą przesłanki (jedna lub obie) umożliwiające mu zastosowanie instytucji umorzenia, to nie jest jeszcze zobowiązany do jego zastosowania. Zaistnienie przesłanek stanowi jedynie warunek niezbędny do tego, aby organy podatkowe mogły wydać pozytywną dla podatnika decyzję. Podkreślenia wymaga również okoliczność, iż skarżący mimo, iż jego wniosek nie został pozytywnie załatwiony, może ponowić wniosek o umorzenie zaległości zwłaszcza jeżeli w międzyczasie powstały nowe okoliczności uzasadniające umorzenie. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania Sąd nie stwierdził, aby zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszyła prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Organy podatkowe nie naruszyły również przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone postępowanie dowodowe doprowadziło do określenia w prawidłowy sposób sytuacji majątkowej, rodzinnej i socjalnej skarżącego. Wyprowadzone z tak zgromadzonego materiału dowodowego wnioski należy uznać za logiczne i spójne. W tym stanie rzeczy oraz na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. |Asesor WSA |Sędzia WSA |Sędzia WSA | |Barbara Rennert |Joanna Wierchowicz |Jacek Niedzielski |