II GSK 415/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędziowie NSA Czesława Socha Krystyna Anna Stec (spr.) Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 maja 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 512/07 w sprawie ze skargi D. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 29 maja 2007r., sygn. akt VI SA/Wa 512/07 po rozpoznaniu skargi D. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską - uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. Zaskarżoną do WSA decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania pani D. J. od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. nr [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu wskazał, że Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. stwierdziła, że Pani D. J. podczas egzaminu konkursowego na aplikację radcowską uzyskała łącznie 189 punktów. W odwołaniu od uchwały szczegółowo przedstawiła swoje zarzuty dotyczące pytań nr 118 i 121. Domagając się ponownej weryfikacji tych pytań twierdziła, że udzieliła na nie poprawnych odpowiedzi i wnosiła o zmianę uchwały Komisji oraz ustalenie, że uzyskała pozytywny wynik egzaminu. Minister stwierdził, że kontrola dokumentacji i ponowne przeliczenie punktów za każdą odpowiedź wykazały, iż suma punktów obliczona przez członków Komisji została ustalona prawidłowo. Odniósł się szczegółowo do zarzutów skarżącej, uznając za bezzasadne twierdzenie, iż udzieliła poprawnych odpowiedzi na pytania nr 118 i 121. Odnośnie pytania nr 118 Minister sprawiedliwości za bezzasadny uznał zarzut odwołującej, że pytanie jest niejednoznacznie sformułowane i budzi wątpliwości interpretacyjne. Odnośnie pytania nr 121 o treści: "Za zobowiązania spółki cywilnej powstałe przed dniem jej przekształcenia w spółkę jawną, wspólnicy odpowiadają po jej przekształceniu: A. tak, jak wspólnicy spółki jawnej, B. na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat, licząc od tego dnia, C. na dotychczasowych zasadach w każdym czasie." w kluczu - odpowiedzią prawidłową jest odpowiedź "B", zaś odwołująca udzieliła odpowiedzi "A". Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z zarzutem skarżącej, że umiejscowienie regulacji przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną w przepisach o spółce jawnej, tj. art. 26 § 4-6 Kodeksu spółek handlowych (k.s.h.) oraz brzmienie przepisu art. 551 § 2 oraz § 3 k.s.h. jednoznacznie przesądzają, że do takiego przekształcenia nie mają zastosowania przepisy art. 552-570 k.s.h. oraz przepisy art. 571-574 albo 581-584 k.s.h. Wskazał w uzasadnieniu, że spółka cywilna ulega przekształceniu w spółkę jawną wedle reguł określonych w art. 26 § 4-6 k.s.h., które nie przewidują procedury przekształcania spółki cywilnej w spółkę jawną w odróżnieniu od jej przekształcenia w inne spółki (art. 551 § 2 i 3 k.s.h.). Brak procedury przekształceniowej nie oznacza, że do przekształcenia spółki cywilnej w jawną nie stosuje się żadnych unormowań działu III tytułu IV k.s.h. Wprawdzie art. 26 § 5 zd. 3 k.s.h. odsyła do odpowiedniego tylko stosowania art. 553 § 2 i 3 k.s.h., ale w rachubę wchodzą także przepisy art. 574 i art. 584 k.s.h., normujące odpowiedzialność wspólników spółki przekształcanej za jej zobowiązania powstałe przed dniem przekształcenia. Powołując się na systematykę k.s.h., organ wskazał, iż właśnie art. 584 k.s.h. stanowi, że wspólnicy spółki przekształcanej odpowiadają za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat licząc od tego dnia. Przepis ten dotyczy także wspólników spółki cywilnej przekształconej w spółkę jawną. Na poparcie tych argumentów organ powołał się na pogląd, który – jak twierdził - można też spotkać w komentarzach do k.s.h., które jednak z reguły pomijają poruszane zagadnienia. Na przykład A. Witosz /w:/ Kodeks spółek handlowych, Komentarz, orzecznictwo pod red. J.A. Strzępki, Warszawa, 2001, s.1273, który pisze: przepis ten dotyczy także wspólników spółki cywilnej, jako spółki przekształcanej w inną spółkę osobową". Minister Sprawiedliwości stwierdził także, że egzamin przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy - o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. - w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Z jego przebiegu sporządzono prawidłowy pod względem formalnym protokół a skarżąca skutecznie nie podważyła wyniku osiągniętego podczas egzaminu co do liczby uzyskanych punktów. Orzekając w sprawie WSA wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek wbrew zarzutom skargi Sąd nie jest uprawniony do badania zarzutu wadliwego sformułowania pytania nr 121 bądź innych pytań. Stosownie do art. 3610 ustawy o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz.1059 ze zm.), skarżącej służyło odwołanie dotyczące wyniku egzaminu. W ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości działając w granicach swoich kompetencji, jako organ odwoławczy, powinien ustosunkować się jednoznacznie i wyczerpująco do zarzutów odwołania, a swoje stanowisko w tej materii wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie można uznać, że organ wywiązał się ze wskazanych obowiązków w sposób prawidłowy. Podniesiono, że analizując zakwestionowane przez stronę pytanie nr 121 Minister Sprawiedliwości twierdził, że przepis art. 584 k.s.h. niewątpliwie dotyczy także wspólników spółki cywilnej a jednocześnie, przywołując bliżej nieokreślone komentarze uznał, że w komentarzach tych "pominięte są z reguły poruszane zagadnienia" co dowodzi wątpliwości w tym zakresie. Stanowisko organu oceniono zatem jako wewnętrznie sprzeczne, a co najmniej niespójne. Zdaniem Sądu, koniecznym stało się zwrócenie uwagi, że w doktrynie istnieje rozbieżność poglądów w odniesieniu do omawianego problemu (por. m.in. Szumański (w.) S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, R. Zabłocki. Kodeks spółek handlowych, Komentarz do art. 459-633, Suplement do Tomu IV , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 s. 28, M. Pawłyszcze (w:) Wygaśnięcie odpowiedzialności za długi wspólników przekształcanej spółki osobowej, PPH z 2004 r. nr 9, str. 24, R. Dobrzanowski "Przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną" (w.) Monitor Prawniczy nr 19/2004). Uznanie zatem przez Ministra Sprawiedliwości, że jedynie pogląd A. Witosza przedstawiony w komentarzu do k.s.h. pod red. J. A. Strzępki jest trafny, bez wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji motywów wyboru - w kontekście wskazanej wyżej rozbieżności poglądów w omawianej kwestii oraz wewnętrznej sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia - nakazuje przyjąć, iż decyzja z dnia [...] października 2006 r. narusza art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie WSA wskazane naruszenie przepisów postępowania może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem kandydatce na aplikanta radcowskiego brakowało jednego punktu do uzyskania wymaganych przez ustawę co najmniej 190 punktów niezbędnych dla uznania wyniku egzaminu za pozytywny. Minister Sprawiedliwości wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie oddalenia skargi i zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. - poprzez wadliwe przyjęcie, że Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, w ramach postępowania odwoławczego Minister Sprawiedliwości zgromadził całość niezbędnego materiału dowodowego, zgodnie z dyspozycją art. 77 ust.1 k.p.a., dokonał jego analizy i oceny zgodnie z art. 80 k.p.a. a w uzasadnieniu wskazał powody rozstrzygnięcia. Podniesiono, że WSA w W. kwestionując pośrednio argumentację w zakresie prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 121, ocenił ją z punktu widzenia słuszności podjętego rozstrzygnięcia w sprawie. Taka ocena Sądu jest nieuprawniona, celem kontroli przez WSA nie było określenie, który pogląd należy uznać za słuszny. W skardze kasacyjnej podkreślono, że rozpatrując zarzuty D. J., Minister Sprawiedliwości przede wszystkim miał na uwadze treść pytania i zaproponowane odpowiedzi i w tym kontekście oceniał ich zasadność. Przyjęcie, że argumenty przedstawione przez D. J. nie zasługują na uwzględnienie, nie był oceną dowolną, gdyż zostało w wyczerpujący sposób uzasadnione, ze wskazaniem na konkretne przepisy prawa i poglądy wyrażane w doktrynie. D. J. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3310 powołanej wyżej ustawy o radcach prawnych "Po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały. Komisja ogłasza wyniki egzaminu konkursowego" (ust. 1). "Od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości" (ust. 2). Z powyższego unormowania Wojewódzki Sąd Administracyjny wywiódł, że Minister Sprawiedliwości działając w granicach swoich kompetencji - jako organ odwoławczy - powinien ustosunkować się jednoznacznie i wyczerpująco do zarzutów odwołania, a swoje stanowisko w tej materii winien wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji. Wobec powyższego stanowiska - co do zasady - Minister Sprawiedliwości w złożonej przez siebie skardze kasacyjnej nie sformułował żadnych zarzutów. Skarga kasacyjna, oparta na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., ograniczała się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez wadliwie przyjęcie przez ten Sąd, że zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości uchybia art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. Autor skargi kasacyjnej twierdził bowiem, że Minister Sprawiedliwości - wbrew stanowisku WSA - zgodnie z dyspozycją art. 77 § 1 k.p.a. zgromadził całość niezbędnego materiału dowodowego, dokonał analizy tego materiału i ocenił go zgodnie z art. 80, a powody swego rozstrzygnięcia wskazał w uzasadnieniu decyzji zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 powołanej wyżej ustawy. Rozpoznając sprawę w granicach tak sformułowanych zarzutów (art. 183 § 1 p.p.s.a.) skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie mógł zostać uwzględniony. Wprawdzie zgodzić należy się z autorem skargi kasacyjnej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny niezasadnie przypisał Ministrowi Sprawiedliwości naruszenie wymogu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, jednak dalsze zarzuty nie znajdują usprawiedliwionych podstaw. Zasady administracyjnego postępowania dowodowego, wyrażone w ww. przepisach objętych skargą kasacyjną, służą osiągnięciu określonego celu. Celem tym jest ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Podkreślenie wymaga jednak - na co wskazuje wprost dyspozycja zawarta w art. 7 k.p.a. - że stan faktyczny, który ma zostać ustalony w sprawie ma umożliwić załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenie faktów prawotwórczych, wyrażonych w znajdujących zastosowanie w sprawie normach prawnych. W sprawie, w której istota sporu sprowadza się do tego, która z trzech odpowiedzi - proponowanych w teście egzaminu konkursowego na aplikację radcowską - jest odpowiedzią prawidłową, ustalenia wymaga czy test w tym zakresie odpowiadał wymogom określonym art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z tym przepisem "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź(...)". Dla oceny zakresu ustaleń koniecznych dla załatwienia sprawy przytoczyć należy także uregulowanie zawarte w art. 331 ust. 3 ustawy, w myśl którego egzamin konkursowy (w drodze którego w myśl art. 33 ust. 1 przeprowadza się nabór na aplikację radcowską) polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, z zakresu dziedzin prawa w tym przepisie wymienionych. Brzmienie przytoczonych przepisów prowadzi do konkluzji, że aby test spełniał wymogi z art. 339 ust. 1 musi istnieć możliwość udzielenia odpowiedzi na pytanie w oparciu o uregulowania ustanowione przez prawodawcę. Pytania nie powinny zatem dotyczyć zagadnień, co do których nie tylko istnieją wątpliwości rozstrzygane rozbieżnie w orzecznictwie i budzące spory doktrynalne, ale i co do których nawet przy dogłębnej znajomości literatury przedmiotu może istnieć wątpliwość co do prawidłowości odpowiedzi. Podobne stanowisko zaprezentował też NSA w wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 310/07). W świetle powyższego rozstrzygnięcie przedmiotowej kwestii wymagało w szczególności ustalenia czy na pytanie 121 możliwym było dokonanie wyboru jednej odpowiedzi - spośród trzech proponowanych - jako niewątpliwie prawidłowej. Uwzględniając powyższe - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - zgodzić należy się z Sądem I instancji, że wydając zaskarżoną decyzję takich jednoznacznych ustaleń nie poczyniono. Wprawdzie Minister Sprawiedliwości uzasadniając swe rozstrzygnięcie wyraził pogląd, że co do problematyki, której dotyczyło pytanie 121, istnieją znaczne wątpliwości. Minister Sprawiedliwości nie brał jednak w ogóle pod uwagę, że fakt istnienia tego typu wątpliwości musi być wzięty pod uwagę na okoliczność ustalenia, czy pytanie testowe odpowiada wymogom z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych i rozważań w tym przedmiocie nie czynił. Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze kasacyjnej uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie wskazuje na to, że stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia przez organ wskazanych przepisów opierało się w gruncie rzeczy na przyjęciu przez Ministra Sprawiedliwości innego poglądu niż prezentowany przez kandydatkę na aplikację radcowską. Tym samym chybiony jest zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez wadliwe przyjęcie, że Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. art. 7, 77, 80 oraz 107 § 3 k.p.a., Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 184 powołanej na wstępie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.