II SA/Wa 460/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA - Janusz Walawski (spr.), Asesor WSA - Agnieszka Miernik, Protokolant - Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2007 r. sprawy ze skargi A. C. przedstawicielki ustawowej P. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2006 r. nr [...], którą to decyzją - wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) - odmówiono A. C. przedstawicielce ustawowej małoletniej P. P. - przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że renta rodzinna w drodze wyjątku może być przyznana ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia po osobie zmarłej, w związku z czym organ bada, czy uprawnienia te przysługiwałyby tej osobie. Ponadto szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, odnosi się również do osoby zmarłej. Dodatkowo w uzasadnieniu wskazano, że zmarły J. P. legitymował się bardzo krótkim i nieadekwatnym do swego wieku okresem ubezpieczenia. W długich okresach pozostawał bez ubezpieczenia, a trudna sytuacja na rynku pracy, czy też podejmowanie pracy bez ubezpieczenia, w żadnym razie nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w art. 83 ww. ustawy. Decyzja z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi A. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o jej uchylenie skarżąca podniosła, iż jej zdaniem zostały spełnione wszystkie warunki wskazane w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ponadto podkreśliła fakt, iż przerwy w ubezpieczeniu jej tragicznie zmarłego męża wynikały przede wszystkim z uczestnictwa w terapii i leczenia [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż sama trudna sytuacja materialna skarżącej, która jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi jednak wystarczającego kryterium do przyznania przedmiotowego świadczenia, bowiem nie jest to świadczenie socjalne przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Ponadto zgon jej męża nawet w wyjątkowo młodym wieku nie ma charakteru okoliczności szczególnej, zatem nie daje pozostałemu dziecku żadnych szczególnych uprawnień, wreszcie nie ma podstaw do przyjęcia takiego założenia, że gdyby nie nagły zgon - J. P. znalazłby pracę i w związku z tym wypracowałby uprawnienia rentowe. Mając powyższe na względzie, organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawą materialnoprawną tej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna - pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z przepisu tego wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze - przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie - niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie - ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte - osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia wszystkie wskazane powyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie. Renta rodzinna jest pochodną osoby zmarłej, zatem renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należało zatem podjecie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. W ocenie Sądu, zaskarżonym decyzjom nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Prezes ZUS prawidłowo ustalił, iż zmarły ojciec dziecka legitymował się łącznym okresem ubezpieczenia w wymiarze 3 lata, 3 miesiące i 14 dni. Ponadto Sąd podzielił stanowisko organu, iż podejmowanie pracy bez ubezpieczenia, nałóg [...] oraz pobyt w zakładzie [...] nie są okolicznościami, na które zmarły ojciec dziecka nie miał wpływu, wręcz przeciwnie, były one konsekwencją jego wcześniejszych wyborów. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do niewątpliwie trudnej sytuacji skarżącej, jednakże sama trudna sytuacja materialno-bytowa nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są w pełni uzasadnione. Reasumując należy stwierdzić, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie należycie uzasadnił. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 132 ww. ustawy, orzekł jak w sentencji.