II SA/Wa 596/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2007 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - II SA/Wa 596/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2006 r. i odmówił przyznania E. K. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz. U. z roku 2004, Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS E. K. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. W sprawie nie uznaje się za szczególną okoliczność, że od chwili ustania ostatniego okresu składkowego w sierpniu 1993 r. do chwili uznania przez lekarza orzecznika ZUS orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2006 r. roku za niezdolną do pracy, od dnia 15 lipca 2005 r. tj. przez okres 11 lat i 11 miesięcy, nie wykonywała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem. Brak jest dowodów aby w tym czasie była ona całkowicie niezdolną do pracy. Nadto strona prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, a dochód na rodzinę przekracza kwotę najniższego świadczenia rentowego wskazującego granicę braku środków utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi E. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła zarzut, że wcześniej była już chora i nie mogła podjąć pracy, o czym świadczy fakt , że w 1997 r. była uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy, podkreśliła, iż w takim stanie zdrowia nie mogła znaleźć pracy, gdyż zamieszkuje na terenie objętym strukturalnym bezrobociem. Szukała pracy i gdy tylko mogła to ją podejmowała, ale musiała ją przerywać ze względu na konieczność leczenia. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki. ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek, ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Sądu decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ słusznie wskazał, że w toku postępowania skarżąca nie wykazała dlaczego od sierpnia 1993 r. do chwili orzeczenia wobec niej przez lekarza orzecznika ZUS całkowitej niezdolności do pracy od dnia 15 lipca 2005 r., a więc przez okres ponad 11 lat nie podejmowała żadnego zatrudnienia. Skarżąca powołuje się jedynie na to, że chciała podjąć takie zatrudnienie i na krótko je podejmowała, ale nie mogła go kontynuować ze względu na stan zdrowia. Tymczasem należy stwierdzić, że wnioskodawca składając wniosek o przyznanie świadczenia winien wskazać, iż nie może otrzymać świadczenia w trybie zwykłym, gdyż zaistniały szczególne, niezależne od jego woli okoliczności, na które nie miał on wpływu. Sam fakt złego samopoczucia, na który powołuje się skarżąca nie może tu wystarczyć, brak jest także dowodów na to, aby pani E. K. istotnie podejmowała zatrudnienie. Wobec skarżącej orzeczono całkowitą niezdolność do pracy w wieku 43 lat. Na ten okres legitymowała się ona stażem pracy niespełna 10 lat, a więc zbyt krótkim, jeśli chodzi o okres ubezpieczenia. Tym bardziej, że "przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności"(wyrok NSA z dnia 16 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 1173/05 LEX nr 194870). Przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku należy, więc brać pod uwagę zarówno okres ubezpieczenia jak i to, czy wystąpiły w sprawie szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie renty lub emerytury w trybie zwykłym. Obie te okoliczności nie wystąpiły w rozpatrywanej sprawie. Nadto należy podnieść, iż ostatnim warunkiem określonym w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest brak niezbędnych środków utrzymania. Ta niezbędność jest oceniana zarówno przez organ rentowy jak i sądy administracyjne wedle kryterium dochodu na jednego domownika, z którym mieszka wnioskodawca. Dochód ten nie może przekraczać kwoty najniższej renty wypłacanej w trybie zwykłym. Należy tu więc zauważyć, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, co powoduje, iż dochód na jednego członka rodziny wynosi [...] zł brutto, co przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego wynoszącego 597 zł brutto, a zatem kwotę, która jest traktowana jako niezbędne minimum środków pozwalających na utrzymanie. Posiadane środki, choć nie są zatem wystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb, to nie oznacza to, iż skarżąca jest pozbawiona środków utrzymania. Tak więc i ta przesłanka nie jest spełniona, tak aby stronie przyznać świadczenie. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.