I SA/Łd 177/07

Dnia 29 maja 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędziowie Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski (spr.), Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 maja 2007 roku sprawy ze skargi J. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącej J. F. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego względem Polskiego Biura Finansowego A Spółki Akcyjnej w Ł. dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności – Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu uiszczonego wpisu sądowego w wysokości 81.431,30 zł. W dniu 25 kwietnia 2006 r. J.F. skierowała do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. wniosek o zwolnienie zajętej wierzytelności spod egzekucji podnosząc, iż w dniu 8 lutego 2003 r. wpłaciła za spółkę Polskie Biuro Finansowe AS.A. wpis sądowy w w. w. kwocie w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1309/02. Jednocześnie w celu spłacenia przez spółkę powyższej wierzytelności, spółka podpisała ze skarżącą umowę cesji przyszłej wierzytelności, która przysługiwała spółce wobec Izby Skarbowej w Ł. z tytułu zwrotu wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. odmówił wyłączenia spod egzekucji zajętej wierzytelności z tytułu zwrotu uiszczonego wpisu sądowego. W uzasadnieniu powołał się na przepis art. 38 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. z 2005 r. Dz. U. Nr 299, poz. 1954 ze zm.), który ustanawia możliwość wyłączenia spod egzekucji danego składnika majątkowego, z którego prowadzona jest egzekucja, na wniosek osoby nie będącej zobowiązanym, która rości sobie prawo do tej rzeczy oraz na art. 512 Kodeksu cywilnego. Organ egzekucyjny stwierdził, że Dyrektor Izby Skarbowej dowiedział się o przelewie wierzytelności pomiędzy spółką System Gwarant a J. F. już po przekazaniu zajętego wpisu sądowego na konto Urzędu Skarbowego Ł.-W., co zdaniem organu czyni wniosek niezasadnym. Ponadto żądanie J.F. jest spóźnione biorąc pod uwagę treść art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wniosek o zwolnienie wierzytelności został bowiem zgłoszony już po realizacji zajęcia. W treści postanowienia znalazło się pouczenie o możliwości wniesienia zażalenia w ciągu siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Powyższe postanowienie zostało wysłane na adres skarżącej i w dniu 11 października 2006 r. odbiór przesyłki pokwitował ojciec J. F.– K. F.. W dniu [...] J.F. złożyła na powyższe postanowienie zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł.. W zażaleniu zawarła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia w. w. środka zaskarżenia oraz wniosła o zmianę postanowienia i wyłączenie spod egzekucji kwoty 81.431,30 zł. W zakresie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżąca podniosła, że w ostatnim dniu przewidzianym na wniesienie zażalenia zachorowała, co dodatkowo, z uwagi na fakt samodzielnego sprawowania przez nią opieki nad dzieckiem uniemożliwiło jej dotrzymanie 7 dniowego terminu do wniesienia zażalenia. Uznała, że powyższe zażalenie wniosła w terminie, tj. w ciągu 7 dni od daty ustania choroby. Do zażalenia skarżąca dołączyła zwolnienie lekarskie. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. z dnia [...] Uzasadniając powyższe postanowienie organ powołał się na przepis art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz.U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) mówiący, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Organ stwierdził, że kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest zatem możliwe, gdy strona dopuści się chociażby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Organ uznał, że wskazana przez J. F. okoliczność nie stanowi przesłanki do uwzględnienia jej żądania. Zwolnienie lekarskie od pracy nie jest bowiem potwierdzeniem braku winy zainteresowanej w uchybieniu terminu, ponieważ nie wyklucza ono możliwości dokonania przez czynności procesowej, np. sporządzenia zażalenia i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez domownika. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając naruszenie przepisów postępowania – art. 58 § 1 w zw. z art. 8 w zw. z art. 12 w zw. z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz wniosła o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca podniosła, że przepis art. 58 § 1 k.p.a. mówi wyłącznie o obowiązku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, a nie udowodnienia tego faktu. Powołała się na wyrok WSA w Warszawie z 9 stycznia 2004 r. sygn. akt III SA 354/02. Ponadto stwierdziła, że silne i uciążliwe bóle kręgosłupa, związane ze sprawowaną opieką nad dzieckiem, w związku z którymi wystawione zostało zwolnienie lekarskie powodowały, że skarżąca obiektywnie nie była w stanie osobiście nadać na poczcie zażalenia w terminie do 18 października 2006 r., a posłużenie się innymi osobami – domownikami, z uwagi na fakt samodzielnego sprawowania opieki nad rocznym dzieckiem było oczywiście wykluczone. Ponadto w celu udania się do urzędu pocztowego musiałaby zabrać ze sobą dziecko, co było niemożliwe z uwagi na bóle kręgosłupa. Wykluczone było również posłużenie się w tym celu ewentualnymi domownikami, z uwagi na fakt, iż w mieszkaniu skarżąca przebywa sama z małoletnim dzieckiem. Skarżąca podniosła również, że postanowienie organu I instancji zostało doręczone w sposób zastępczy jej ojcu, który w dniu 11 października 2006 r. przebywał w domu sprawując wyjątkowo chwilową opiekę nad dzieckiem, i który podjął się oddania przesyłki skarżącej, lecz doręczył ją skarżącej w terminie niepozwalającym na dochowanie terminu do wniesienia zażalenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie ponownie powołując się na art. 58 k.p.a., stwierdzając, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia oraz powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Organ stwierdził ponadto, że argumentacja skarżącej odnośnie doręczenia postanowienia organu I instancji ojcu skarżącej nie była podnoszona we wniosku z dnia 28 października 2006 r., będącym przedmiotem rozpatrzenia organu odwoławczego w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Nie mniej jednak doręczenie nastąpiło zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 43 k.p.a. w myśl którego, w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. W związku z faktem, iż ojciec skarżącej odebrał również zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. z dnia [...]o niezałatwieniu w terminie wniosku z dnia 20 kwietnia 2006 r. oraz postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...], zawarte w skardze stwierdzenie J.F., że ojciec przebywał wyjątkowo w jej miejscu zamieszkania budzi wątpliwości. Ponadto organ uznał, że skarżąca winna była brać pod uwagę fakt, iż organ w toku postępowania wszczętego wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności z tytułu wpisu sądowego będzie kierował do niej korespondencję, więc nie znajduje uzasadnienia argumentacja, iż ojciec skarżącej – mimo podjęcia się oddania przesyłki – doręczył ją adresatce w terminie nie pozwalającym na zachowanie terminu do złożenia zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W ocenie Sądu w toku postępowania administracyjnego w sprawie wystąpiła wada w postaci naruszenia przepisów tego postępowania, która mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie przepisów postępowania może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych albo błędnej wykładni tych przepisów. Warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia uchybienia przez J.F. terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. o odmowie wyłączenia spod egzekucji wierzytelności z tytułu uiszczonego wpisu sądowego, wydane na podstawie art. 17 w związku z art. 38 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr z 2005 r. nr 229 poz. 1954 ze zm.) W myśl art. 18 powołanej ustawy, jeżeli jej przepisy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Rozważania w niniejszej sprawie dotyczą więc niezłożenia przez skarżącą zażalenia na postanowienie organu I instancji w przewidzianym przepisami terminie, przy czym istotne znaczenie ma fakt, iż przedmiotowe postanowienie doręczone zostało ojcu skarżącej – K. F. w dniu 11 października 2006 r. W myśl art. 42 § 1 k.p.a., pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Zgodnie z art. 43 powołanej ustawy w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Doręczenie pisma w sposób przewidziany w art. 43 k.p.a. określone jest mianem doręczenia zastępczego. Doręczenie takie, aby było skuteczne, musi być dokonane z zachowaniem kilku przesłanek wynikających z treści przepisu, między innymi zaś faktu, iż pismo przyjmują za pokwitowaniem osoby wymienione w przepisie z zachowaniem kolejności w nim przewidzianej, a więc dorosły domownik, dorosły sąsiad, dozorca domu osobiście. Ponadto osoba odbierająca pismo zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi osobiście. W omawianej sprawie, postanowienie organu I instancji odebrane zostało przez ojca skarżącej. Z uwagi na ten fakt nader istotne znaczenie ma występujące w powołanym przepisie pojęcie domownika. Zgodnie z orzecznictwem status "domowników" adresata pisma mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami nawet gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu (np. jako lokatorzy lub sublokatorzy), chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo. W przeciwnym razie osoby takie należy traktować jako sąsiadów adresata i o fakcie doręczenia im przeznaczonej dla niego przesyłki poinformować zainteresowanego przez umieszczenie odpowiedniego zawiadomienia na drzwiach jego mieszkania, względnie izby w jego mieszkaniu. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1996 r., III RN 27/96, OSNP 1997/11/187). Ojciec J. F. bez wątpienia nie jest osobą obcą adresatce, jak również jest osobą dorosłą, nie mniej jednak z akt administracyjnych sprawy w żaden sposób nie wynika, czy zamieszkiwał ze skarżącą w jednym mieszkaniu. W myśl art. 25 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.F. wskazała, że w dniu odebrania przesyłki ojciec akurat przebywał w domu sprawując wyjątkowo chwilową opiekę nad jej małoletnim dzieckiem. Nie jest wystarczający argument organu zawarty w odpowiedzi na skargę, że skoro K.F. podjął się oddania córce również zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. z dnia [...]oraz postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...], to twierdzenia skarżącej o samodzielnym zamieszkiwaniu nie są wiarygodne. K.F. mógł zatem zarówno odwiedzać mającą problemy z kręgosłupem córkę, czyli przebywać u niej okazjonalnie, jak i przebywać u niej w sposób ciągły przez dłuższy okres czasu. Fakt ten nie jest jednak jednoznaczny z posiadaniem statusu domownika. Całokształt materiału dowodowego w omawianej sprawie wskazuje na to, że Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. przed podjęciem rozstrzygnięcia w sprawie (w tym wypadku postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia) nie wyjaśnił, jaki jest status ojca skarżącej w omawianej sprawie, a także czy i kiedy skarżąca faktycznie otrzymała decyzję organu I instancji. Wymagało bowiem wyjaśnienia - przy założeniu, iż doręczenie miało miejsce w mieszkaniu skarżącej, czy K.F. jest tam domownikiem, gdyż od tego zależała właściwa ocena prawidłowości doręczenia decyzji. Fakt doręczenia pisma określonej osobie w oznaczonym czasie i miejscu może być stwierdzony wtedy, kiedy jest pewne, iż otrzymała je właściwa osoba (wyrok NSA we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1996 r. sygn. akt I SA/Wr 81/96 LEX nr 28361). Niewyjaśnienie tej okoliczności powoduje, że postanowienie z dnia [...]zostało wydane z istotnym naruszeniem przepisów proceduralnych, tj. art. 7 i 77 k.p.a. W ocenie Sądu organ powinien szczegółowo zbadać, jaki był status ojca skarżącej w omawianej sprawie, czy był on domownikiem J.F., czy też prawdziwe jest twierdzenie skarżącej, że przebywał on w jej miejscu zamieszkania wyjątkowo. Organ winien zatem dokonać ustaleń, czy postanowienie organu I instancji zostało prawidłowo doręczone. Dopiero po wyjaśnieniu powyższych okoliczności organ winien zbadać, czy zostały spełnione przesłanki, od których uzależnione jest przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, określone w art. 58 k.p.a. Należy bowiem zauważyć, że jeżeli K.F. nie mógł być uznany w chwili odbioru przesyłki adresowanej do jego córki za domownika adresatki, to brak podstaw do przyjęcia, że postanowienie z dnia [...]zostało skarżącej doręczone w dniu 11 października 2006 r. w trybie art. 43 K.p.a. W takiej sytuacji należałoby ustalić kiedy rzeczywiście postanowienie doręczono skarżącej i w związku z tym, czy zażalenie zostało wniesione z uchybieniem terminu. Nie ma znaczenia, że skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, bowiem z przedstawianej przez nią argumentacji może wynikać, że ojciec z nią nie zamieszkiwał. Z racji istnienia wskazanych wyżej uchybień, których usunięcie wymaga uzupełnienia postępowania dowodowego i dokonania poprawnych ustaleń, uchylono zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 2005 § 1 powołanej ustawy.