I SA/Sz 874/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński, , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2006 r. sprawy ze skargi A.O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych oddala skargę W dniu [...] r. A.O., reprezentowany przez adwokata, zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o stwierdzenie uchylenia czynności egzekucyjnych na podstawie art. 60 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 17 § 1 i art. 60 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odmówił stwierdzenia uchylenia czynności egzekucyjnych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż zgodnie z art. 60 § 2 powołanej wyżej ustawy organ egzekucyjny wydaje w razie potrzeby postanowienie dotyczące uchylenia dokonanych czynności wskutek umorzenia postępowania, tymczasem, w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec A.O., na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] wystawionych przez Urząd Skarbowy, poza doręczeniem wkładki tytułów wykonawczych, nie dokonano żadnej czynności egzekucyjnej. Była wprawdzie próba dokonania czynności w postaci zajęcia rachunku bankowego, jednakże bank, do którego skierowano zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, poinformował organ, iż strona nie posiada rachunku bankowego w tymże banku. Mając na uwadze powyższe, zdaniem organu, nie było ani potrzeby, ani możliwości stwierdzenia uchylenia tej czynności przez wydanie postanowienia. Pismem z dnia [...] r. A.O. wniósł na powyższe postanowienie zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, zarzucając organowi pierwszej instancji błędną wykładnię przepisu art. 60 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej zawiesił postępowanie odwoławcze w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko A.O. do czasu rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie sprawy ze skargi A.O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2004 r. sygn. akt SA/Sz 683/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano konieczność ponownego zbadania okoliczności faktycznych sprawy i wydania orzeczenia zgodnego z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył postępowanie egzekucyjne z przyczyn, o których mowa w art. 59 § 1 pkt 2 i 3 tejże ustawy (uchylenie decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych i egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji). W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 60 § 1 wyżej wymienionej ustawy umorzenie postępowania z powyższych przyczyn powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. W dniu [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem nr [...], wydanym na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, podjął zawieszone postępowanie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych i na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 wyżej wymienionej ustawy oraz art. 17, 18 i 59 § 3 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. nr [...], którym odmówiono stwierdzenia uchylenia czynności egzekucyjnych i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w sprawie było spowodowane tym, iż w obrocie prawnym znajduje się ostateczne postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. nr [...], którym umorzono postępowanie egzekucyjne i uchylono czynności egzekucyjne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na wyżej wymienione postanowienie, w części dotyczącej umorzenia postępowania pierwszej instancji, pełnomocnik A.O. zarzucił postanowieniu organu odwoławczego obrazę przepisów art. 60 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 wskazanej powyżej ustawy egzekucyjnej, oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie umorzenia postępowania pierwszej instancji, o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł, że w następstwie uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie skargi na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zmiany podstawy prawnej umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (podstawa nie skutkująca uchyleniem czynności egzekucyjnych) na art. 59 § 1 pkt 2 i 3 ( podstawa skutkująca uchyleniem czynności egzekucyjnych z mocy prawa). Dalej wskazano, iż powołując się na art. 60 § 2 wyżej wymienionej ustawy, skarżący wystąpił z żądaniem stwierdzenia uchylenia czynności egzekucyjnych motywując je między innymi koniecznością usunięcia stanu niepewności prawnej co do tego, czy i kiedy sporne zobowiązanie skarżącego wygasło wskutek upływu terminu przedawnienia. Zdaniem pełnomocnika skarżącego organ odwoławczy naruszył art. 60 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez jego niezastosowanie, uzasadniając niemożność wydania postanowienia stwierdzającego uchylenie czynności egzekucyjnych istnieniem postanowienia z dnia [...] r. tj. postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.. Dodatkowo, wskazał na błędne określenie przez organ odwoławczy wniosku skarżącego z dnia [...] r. jako wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych, podczas gdy z tytułu, petitum i uzasadnienia wniosku wyraźnie wynika, iż dotyczy on żądania stwierdzenia uchylenia czynności egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej, podtrzymał dotychczasowe stanowisko zawarte w postanowieniu z dnia [...] r. i wniósł jednocześnie o oddalenie skargi nie domagając się przeprowadzenia rozprawy. Zdaniem organu odwoławczego wydanie postanowienia stwierdzającego uchylenie czynności egzekucyjnych w rozpatrywanej sprawie jest bezprzedmiotowe, bowiem czynności egzekucyjne zostały już uprzednio uchylone z mocy prawa postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Nie ma również znaczenia, w opinii organu odwoławczego, fakt, iż skarżący swoje kolejne wnioski (zażalenia) tytułował wnioskami "o stwierdzenie uchylenia czynności", bowiem nie tytuł wniosku, lecz jego treść przesądza o rozstrzygnięciu go przez organy administracji państwowej. Zdaniem organu odwoławczego wywody zawarte w skardze są niesłuszne i niezrozumiałe, bowiem trudno stwierdzić uchylenie czynności egzekucyjnych, które z mocy ustawy już zostały uchylone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie, analiza zgromadzonych dokumentów nie doprowadziła bowiem do stwierdzenia istotnych naruszeń prawa procesowego lub materialnego, mogących prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. W myśl art. 60 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r.. Nr 110, poz. 968 ze zm.) umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art.. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Organ w razie potrzeby wydaje postanowienie dotyczące uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego (§ 2). Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie uchylenia lub odmowy uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych służy zażalenie (§ 3). Skutkiem zatem umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn określonych w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 jest uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych z mocy prawa. Postanowienie dotyczące uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, o którym mowa w art. 60 § 2, ma natomiast charakter deklaratoryjny i wydawane jest przez organ egzekucyjny "w razie potrzeby". Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1997 r. (I SA/Łd 365/96, LEX nr 29815) "postępowanie odnośnie uchylenia czynności egzekucyjnych jest samodzielnym postępowaniem, w którym organ egzekucyjny wydaje w razie potrzeby uwzględniające ten wniosek postanowienie (lub postanawia o odmowie uchylenia czynności)", W razie zatem złożenia takiego wniosku przez osobę, mającą interes prawny w żądaniu stwierdzenia uchylenia czynności egzekucyjnych, organ egzekucyjny, na podstawie art. 60 § 2, ma obowiązek ustosunkowania się do tego żądania, w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Warunkiem, jednakże, wydania postanowienia w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnych na tej podstawie jest uprzednie dokonanie konkretnych czynności egzekucyjnych w toku postępowania egzekucyjnego. Z materiału dowodowego zgromadzonego w rozpatrywanej sprawie wynika, iż w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko A.O., umorzonym postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poza doręczeniem tytułów wykonawczych, nie dokonano żadnej czynności egzekucyjnej Została wprawdzie podjęta próba zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] (zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...] r., ale bank ów, pismem z dnia [...] r., poinformował organ egzekucyjny, iż nie prowadzi rachunku podatnika i dokonał zwrotu zajęcia rachunku bankowego. Nie można zatem zgodzić się z zarzutem skarżącego, iż w przedmiotowej sprawie w toku postępowania egzekucyjnego miało miejsce dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci "próby zajęcia rachunku bankowego". Zgodnie bowiem z art. 1a pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez pojęcie czynności egzekucyjnej rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Taką czynnością, w przypadku egzekucji z rachunków bankowych, jest przesłanie przez organ egzekucyjny do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału banku, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości należności pieniężnej wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi (art. 80 § 1, zdanie pierwsze, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Przesłanką konieczną dokonania tego rodzaju czynności egzekucyjnej jest jednakże posiadanie przez zobowiązanego rachunku bankowego w banku, który jest adresatem powyższego zawiadomienia. Nie można więc mówić o dokonaniu czynności egzekucyjnej zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w sytuacji, gdy zobowiązany takiego rachunku nie posiada. Mając na uwadze powyższe, uznać zatem należy, że postępowanie w rozpatrywanej sprawie było od początku bezprzedmiotowe. Istota bezprzedmiotowości postępowania polega na tym, iż brak jest "przedmiotu" postępowania w postaci braku jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej. Brak zatem takiego elementu w przedmiotowej sprawie, tj. brak wskazania konkretnych czynności egzekucyjnych dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego, poza wyżej opisaną "próbą zajęcia rachunku bankowego", spowodował niemożność orzekania w tym przedmiocie, a tym samym - konieczność umorzenia postępowania. Podzielając stanowisko organu odwoławczego co do konieczności umorzenia postępowania z wniosku o stwierdzenie uchylenia czynności egzekucyjnych, nie sposób się jednak zgodzić z przesłanką powyższego rozstrzygnięcia, odwołującą się do faktu wcześniejszego wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jakkolwiek w myśl art. 60 § 1, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, to nie wyklucza jednak potrzeby wydania postanowienia dotyczącego uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. Mając zatem na względzie przywołaną wyżej argumentację dotyczącą istnienia potrzeby uchylenia czynności egzekucyjnych wyłącznie w odniesieniu do czynności dokonanych, należy uznać, że wskazana wyżej wadliwość argumentacji organu odwoławczego pozostawała jednak bez istotnego wpływu na wynik sprawy. W odniesieniu natomiast do zarzutu dotyczącego błędnego, zdaniem skarżącego, określenia przez organy egzekucyjne jego żądania jako wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych, podczas gdy z tytułu i treści wniosku wynikało, iż skarżący żądał stwierdzenia uchylenia tych czynności, uznać należy, iż nie jest on uzasadniony. Zgodnie bowiem z art. 60 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny wydaje postanowienie "dotyczące uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych", nie zaś stwierdzające ich uchylenie. W świetle powyższego, po rozpatrzeniu sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, orzec należało o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej (art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).