V SA/Wa 296/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.) Asesor WSA - Joanna Gierak Protokolant - Rafał Dul po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2007 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu) w wyniku złożenia przez A. W., wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") z dnia [...] lipca 2006 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i kosztów upomnień. Skarżąca pismem z dnia 18 kwietnia 2006r. w związku z trudną sytuacją majątkową i rodzinną zwróciła się o cyt. "odroczenie terminu spłaty zadłużenia". Pismem z dnia 5 maja 2006r. Zakład poinformował skarżącą, iż jej ww. pismo zostało potraktowane jako wniosek o raty. Zakład wskazał warunki, które skarżąca winna spełnić, aby można było rozłożyć spłatę zaległości na raty, wyznaczając jednocześnie 14 dniowy termin do ich spełnienia, pod rygorem nie rozpatrzenia wniosku. Pismem z dnia 31 maja 2006r. Zakład poinformował A. W., iż w związku z niespełnieniem w wyznaczonym terminie warunków, wniosek o udzielenie ulgi pozostawił bez rozpatrzenia. Pismem z dnia 22 maja 2006 r. skarżąca wnosząc o umorzenie ww. należności powoływała się na trudną sytuację życiową i finansową. W szczególności zwróciła uwagę, że samotnie wychowuje małoletnią córkę, z którą gościnnie mieszka u znajomego. Utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, alimentów ustanowionych na rzecz córki w wysokości 250 zł oraz doraźnej pomocy rodziny. W toku postępowania skarżąca załączył oświadczenie o możliwościach płatniczych płatnika składek, z którego dodatkowo wynikało, że skarżąca otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości 43 zł, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy i otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 521,90 brutto, który będzie wypłacany do lipca 2006r., mieszka u konkubenta, który posiada sporadyczne dochody ok. 400 - 500 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni dodatkowo oświadczyła, iż posiada zobowiązania z tytułu kredytu w wysokości 7.568,13 zł, który spłaca po 200 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawczyni załączyła decyzję o przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnego, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy [...] w L. o świadczeniach pieniężnych, zaświadczenie urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskiwanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, zaświadczenie Komornika Sądowego o prowadzonej przeciwko niej egzekucji. W toku postępowania organ określił zadłużenia strony z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami i kosztami upomnień w kwocie 13.760,48 zł. Po tak przeprowadzonym postępowaniu w dniu [...] lipca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), wydał decyzję, którą odmówił umorzenia należności z tytułu określonych składek. Odmawiając umorzenia ww. należności Zakład stwierdził, że zaległości są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Urząd Skarbowy, w związku z tym, organ nie uznał, że należności są całkowicie nieściągalne i dlatego też brak jest podstaw do ich umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazał również, iż argumenty powołane we wniosku nie stanowią także przesłanki do umorzenia należności na podstawie przepisów art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Zdaniem organu trudności finansowe skarżącej są przejściowe, gdyż spowodowane są aktualnym brakiem zatrudnienia i nie można w związku z tym stwierdzić, że w przyszłości na pewno nie znajdzie wnioskodawczyni pracy i nie będzie dysponowała funduszami na spłatę ww. zadłużenia. Zakład podkreślił, iż skarżąca spłaca w ratach kredyt bankowy, więc zabezpiecza na ten cel środki finansowe. Regulowanie innych należności jest ważne, ale spłata zaległości wobec ZUS jest także istotna, dlatego nie może być pomijana. Powyższa decyzja została doręczona skarżącej 13 lipca 2006r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego w dniu 28 lipca 2006 r. skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie umorzenia zaległych składek. W uzasadnieniu m.in. wskazała, iż objęcie zaległości postępowaniem egzekucyjnym nie uzasadnia stwierdzenia, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, bowiem wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest tożsame ze stwierdzeniem, że zaległość jest ściągalna. Ponadto podkreśliła, iż dokonywanie dobrowolnych małych wpłat na powstałe zadłużenie także nie uzasadnia odmowy i stwierdzenia ściągalności, gdyż rodziłoby to traktowanie takiego dłużnika w sposób nieporównywalnie gorszy niż dłużnika nie dokonującego żadnych wpłat. Zdaniem skarżącej nie uzasadnia również odmowy fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z konkubentem, gdyż nie ma on prawnego obowiązku pomagania jej. Prezes Zakładu przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r., utrzymał w mocy decyzję Zakładu stwierdzając brak podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ powtórzył i rozwinął argumenty zawarte w decyzji z dnia [...] lipca 2006r. oraz wskazał, iż zaległości nie uległy przedawnieniu, więc nadal można ich dochodzić i aktualnie nie można uznać, że przez okres, w którym jest możliwe dochodzenie tych należności nie będzie skarżąca posiadała środków finansowych na uregulowanie zadłużenia. Dodatkowo organ wskazał, iż z analizy akt sprawy wynika, że A. W. nie jest pozbawiona środków do utrzymania, gdyż otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych oraz alimenty na rzecz córki, które także stanowią dochód rodziny. Dalej organ wykazywał, iż przepisy dotyczące umarzania należności z tytułu składek są oparte na uznaniu administracyjnym, a to oznacza, że organ może ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek, nawet w bardzo trudnej dla płatnika sytuacji ekonomicznej. W związku z tym organ nie jest obowiązany do wydania decyzji korzystnej jedynie dla skarżącej jako strony postępowania. W skardze z dnia 20 września 2006r. (data nadania) na powyższą decyzję A. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumentację z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz wskazała, iż jej młody stosunkowo wiek, nie uzasadnia twierdzenia, że ma szansę na podjęcie pracy, w szczególności dobrze płatnej. Jej wykształcenie, dotychczasowa historia pracy i sytuacja na łódzkim rynku pracy nie dają do tego podstaw. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.], dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy). Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do § 2 ww. przepisu sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W takim przypadku sąd uwzględnia skargę, mimo że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi, z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, poprzez stwierdzenie nieważności skarżonego aktu prawnego w związku z wydaniem go z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Bowiem merytoryczne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej uprzednio decyzją Zakładu nastąpiło pomimo jego wniesienia z uchybieniem 14-dniowego terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a., mającego zastosowanie w sprawie na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Jak ustalono na podstawie analizy akt administracyjnych sprawy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2006 r., została doręczona stronie w dniu 13 lipca 2006 r. Data ta jest bezsporna zarówno dla organu jak i samej skarżącej, i potwierdza ją formularz zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 51 akt administracyjnych). W decyzji tej zawarto prawidłowe pouczenie o przysługującym od niej środku zaskarżenia, tj. poinformowano stronę, iż może zwrócić się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od daty jej doręczenia. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak wynika z wyjaśnień Zakładu i kserokopii dziennika korespondencji (karta 18 i 20 akt sądowych) oraz prezentaty organu na ww. wniosku (53 akt administracyjnych) został złożony osobiście przez skarżącą w dniu 28 lipca 2006r. i otrzymał numer [...] w dzienniku korespondencji. Na podstawie stanu faktycznego sprawy należało zatem stwierdzić, iż termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął bezskutecznie w dniu 27 lipca 2006 r., wobec tego wniesiony w dniu 28 lipca 2006 r. ww. wniosek, nie powinien być merytorycznie rozpoznany. Podkreślenia wymaga, iż warunkiem skuteczności czynności procesowej -polegającej na wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - jest zachowanie ustawowego terminu przewidzianego do jej dokonania. Uchybienie tego terminu powoduje bezskuteczność takiego wniosku. Organ rozpatrujący ponownie sprawę obowiązany jest, przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku w postępowaniu wstępnym zbadać, czy został on wniesiony w przewidzianym w ustawie terminie. W sytuacji zaś stwierdzenia, iż został on wniesiony po terminie obowiązany jest, stosownie do treści art. 134 k.p.a., stwierdzić tą okoliczność w ostatecznym postanowieniu. Uchybienie zaś temu obowiązkowi i merytoryczne rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego po terminie stanowi rażące naruszenie prawa. Warto przy tym przytoczyć, za Naczelnym Sądem Administracyjnym, iż "obowiązek ścisłego przestrzegania terminów w postępowaniu odwoławczym wynika z potrzeby zapewnienia pewności i trwałości stosunków w obszarze regulowanym przez prawo administracyjne" (v. wyrok NSA z 30.12.1998 r., sygn. akt IV SA 2294/96, Lex nr 45698). Reasumując, skarżąca nie dochowała w sprawie terminu przewidzianego na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zatem, stosownie do ww. art. 134 k.p.a. organ rozpatrujący wniosek obowiązany był więc wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku. Rozpatrzenie zaś środka zaskarżenia wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony - co miało miejsce w niniejszej sprawie - stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu decyzji, od której nie przysługują zwykłe środki zaskarżenia (odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), a więc decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (art. 16 k.p.a.). Wskazana przyczyna nieważności zaskarżonej decyzji jest okolicznością przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja -jak wykazano- nie powinna być wydana, wszelkie więc zarzuty skargi jej dotyczące uchylają się spod kontroli Sądu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.