I OSK 1106/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie Elżbieta Stebnicka (spr.) NSA Mirosława Włodarczak - Siuda Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 listopada 2005 r. sygn. akt 4 II SA/Wr 2529/03 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę kasacyjną UZSADNIENIE: Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...], którą to zwolnił ze służby funkcjonariusza celnego - J. B. w trybie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) tj. w związku z wniesieniem przeciwko funkcjonariuszowi aktu oskarżenia. Powyższą decyzję J. B. zaskarżył do sądu administracyjnego. Wyrokiem z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt 4 II SA/Wr 2529/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę J. B. na przedmiotową decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż w obydwu wydanych w sprawie decyzjach w podstawie prawnej powołano dwa przepisy – art. 25 ust. 1 pkt 8a oraz art. 81 ust. 1 i 1a ustawy o Służbie Celnej. W myśl pierwszego z tych przepisów – funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Przepis ten został dodany do art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 120, poz. 1122) zmieniającej ustawę o Służbie Celnej z dniem 10 sierpnia 2003 r. Zgodnie natomiast z drugim przepisem powołanym w zaskarżonych decyzjach – w wypadku wydania decyzji o zwolnieniu ze służby funkcjonariusza celnego, przeniesieniu albo zleceniu mu wykonywania innych obowiązków służbowych, przeniesieniu na niższe stanowisko bądź zawieszeniu w pełnieniu obowiązków służbowych, funkcjonariusz celny może w terminie 14 dni złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednakże wniosek ten nie wstrzymuje wykonania decyzji. Sąd podkreślił, że niekwestionowaną okolicznością w rozpoznawanej sprawie jest, iż przeciwko skarżącemu został wniesiony do Sądu Rejonowego w [...] akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstw z art. 228 § 3 Kodeksu karnego (zwanego dalej: kk) w zb. z art. 271 § 3 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, a postępowanie w tej sprawie toczyło się w dacie wydania zaskarżonych decyzji. Istniała zatem przesłanka z art. 25 ust. 1 pkt 8a do zwolnienia skarżącego ze służby. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wskazany przepis ma charakter normy ius cogens, co oznacza, że w sytuacji spełnienia określonych w nim przesłanek organ zobowiązany jest do wydania decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza ze służby i nie ma innej możliwości działania. Zakwestionował także stanowisko skarżącego, iż przepis ten jest niezgodny z Konstytucją i wskazał w tym zakresie na dwa wyroki Trybunału Konstytucyjnego – z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K 1/04 oraz z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. akt SK 19/03. Trybunał Konstytucyjny stwierdził bowiem, że wyrażona w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana tak szeroko, by ograniczała lub uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego, a przede wszystkim nie może stanowić usprawiedliwienia lub formy zabezpieczenia obiektywnych naruszeń prawa, zwłaszcza wtedy, gdy od adresata normy prawnej wymaga się zawodowych zachowań, zarówno w sferze ekonomicznej, jak i prawnej. Zasada domniemania niewinności oznacza, że nie jest możliwe uznanie winy i odpowiedzialności karnej bez uprzedniego postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem karnym, jednakże nie wyklucza ona możliwości zastosowania pewnych konsekwencji prawnych wobec podejrzanego lub oskarżonego w związku z toczącym się postępowaniem karnym, o ile tylko nie narusza to praw i wolności zagwarantowanych w Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zauważył ponadto, iż działalność Służby Celnej wpływa na autorytet organów państwa i zaufanie do funkcjonariuszy tych instytucji, a w związku z tym wysokie wymagania stawiane funkcjonariuszom Służby Celnej są uzasadnione i nie stanowią naruszenia konstytucyjnej zasady równości. W dalszej kolejności Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podniósł, że art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej posługuje się zwrotem "zwalnia się", a nie zwrotem "można zwolnić", a zatem zwolnienie, o którym mowa w tym przepisie, ma charakter obligatoryjny i nie zależy od uznania organu. Zakwestionował również stanowisko wyrażone w skardze, iż wskazany przepis stosować można wyłącznie do tych funkcjonariuszy Służby Celnej, wobec których akt oskarżenia wniesiono po wejściu w życie zmiany wprowadzającej ten przepis do ustawy o Służbie Celnej. W rozpoznawanej sprawie – jak podkreślił Sąd – postępowanie administracyjne zostało bowiem wszczęte i zakończone już po wejściu w życie przepisów nowelizujących ustawę o Służbie Celnej, a zatem stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej podlega regułom w niej ustalonym. Wobec powyższych rozważań zarzut niekonstytucyjności art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej oraz jego sprzeczności z art. 6 ust. 2 Konwencji Praw Człowieka i Obywatela Sąd uznał za bezzasadny. Wskazał także, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zajął już takie stanowisko w analogicznej sprawie w wyroku z dnia 29 kwietnia 2005 r., sygn. akt 4 II SA/wr 227/03. Ponadto nie zgodził się z twierdzeniami skarżącego, jakoby Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu był niewłaściwy do ponownego rozpatrzenia sprawy i w zakresie tym wskazał na treść art. 1 ust. 9 ustawy o Służbie Celnej. Od powyższego wyroku skarżący za pośrednictwem pełnomocnika wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Jako podstawę prawną zaskarżenia powyższego orzeczenia wskazał naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów: art. 42 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP wobec przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, iż art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej nie narusza konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i zasady domniemania niewinności oraz art. 91 Konstytucji RP w związku z art. 6 ust. 2 Konwencji Praw Człowieka i Obywatela w zakresie przestrzegania normy domniemania niewinności. Skarżący wniósł o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 listopada 2005 r. oraz zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu, a także o zasądzenie według norm przepisanych prawem zwrotu kosztów świadczonej z urzędu pomocy prawnej. W uzasadnieniu podniósł, iż zwolnienie funkcjonariusza ze służby w trybie art. 25 ust. 1 pkt 8a tj. w związku z wniesieniem przeciwko niemu aktu oskarżenia pozostaje w sprzeczności z zasadą domniemania niewinności, zapisaną zarówno w Konstytucji RP jak i w Konwencji Praw Człowieka i Obywatela. Zarzucił, iż Sąd pierwszej instancji rozpoznając niniejszą sprawę odwołał się do względów celowościowo-pragmatycznych wprowadzenia do ustawy o Służbie Celnej przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a, natomiast istota zagadnienia odnosi się do sfery nienaruszalnych, podstawowych norm w demokratycznym państwie prawnym. Zdaniem skarżącego Sąd wydając zaskarżony wyrok stanął na stanowisku, iż cel uświęca środki i w związku z tym kierując się jedynie celem wskazanego przepisu dopuścił się naruszenia istoty zasady domniemania niewinności. Ponadto Sąd pominął treść art. 91 Konstytucji RP, co w istotny sposób rzutuje na wadliwość zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd ten związany jest zarówno wnioskami skarżącego określającym przedmiot zaskarżenia, jak i podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej, z urzędu Sąd może jedynie brać pod uwagę nieważność postępowania, która występuje w przypadkach określonych w § 2 tego przepisu. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż nie zachodzi nieważności postępowania, a zarzuty skargi kasacyjnej uznał za nieuzasadnione. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż skarżący – J. B. został zwolniony ze służby celnej decyzją Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] (utrzymaną następnie w mocy decyzją tegoż organu z dnia [...]) w trybie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) w związku z wniesieniem przeciwko niemu aktu oskarżenia o popełnienie czynów z art. 228 § 3 Kodeksu karnego w zb. z art. 271 § 3 w zw. z art. 11 § 2 Kodeksu karnego. Przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a stanowiący podstawę zwolnienia skarżącego w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji pierwszej i drugiej instancji przewidywał, iż "funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego". Wskazany zapis został dodany do ustawy – o Służbie Celnej przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr. 120, poz. 1122) i zaczął obowiązywać od dnia 10 sierpnia 2003 r. Ustawodawca w przepisie tym posłużył się zwrotem "zwalnia się", a zatem wprowadził obligatoryjność zwolnienia funkcjonariusza celnego w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w pkt. 1-11 ust. 1 tego artykułu, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Fakultatywne zwolnienie, czyli pozostawione do swobodnej oceny właściwego organu przewidziane zostało natomiast w art. 26 Kodeksu Celnego. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, iż przeciwko J. B. wniesiony został przez Prokuratora Okręgowego w [...] akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstw z art. 228 § 3 Kodeksu karnego w zb. z art. 271 § 3 w zw. z art. 11 § 2 Kodeksu karnego, to obie decyzje Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu wydane zostały zgodnie z prawem. Nie budzi również wątpliwości wbrew twierdzeniom skarżącego, iż art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Zostało to bowiem przesądzone w dwóch wyrokach Trybunału Konstytucyjnego powołanych w zaskarżonym orzeczeniu. Trybunał Konstytucyjny najpierw w wyroku z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K 1/04 uznał, iż art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji RP. A następnie w wyroku z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. akt SK 19/03 stwierdził, że art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej jest zgodny z art. 32 ust.1 i art. 60 Konstytucji RP. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku z dnia 19 października 2004 r. orzekł, iż obligatoryjne zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby z uwagi na wniesienie przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego (pkt 8a ust. 1 art. 25 – wprowadzony do ustawy o Służbie Celnej przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej) nie stanowi naruszenia konstytucyjnych zasada równości wobec prawa oraz domniemania niewinności, to tym samym zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej są bezzasadne. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są wiążące dla Sądu. Wobec powyższego brak jest podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone w niniejszym postępowaniu decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa, a w szczególności z naruszeniem Konstytucji RP. Stanowisko skarżącego, iż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu narusza art. 32 ust. 1 i 2, art. 42 ust. 2 i 3 oraz art. 91 Konstytucji w związku z art. 6 ust. 2 Konwencji Praw Człowieka i Obywatela nie znajduje zatem uzasadnienia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.