V SA/Wa 1086/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor sądowy WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Joanna Pietraś – Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... stycznia 2007 r. Nr ... w przedmiocie umorzenia w części należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. Pismem z dnia 30 października 2006 r. J. K. wniosła o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranej emerytury rolnej. Wyjaśniła, iż pobiera emeryturę rolniczą od dnia ... stycznia 2003 r. tj. od dnia przekazania w drodze darowizny gospodarstwa rolnego swojej córce. Zaznaczyła, iż akt notarialny potwierdzający darowiznę z dnia ... stycznia 2003 r. nie uwzględnił działki o pow... ha położonej w innej miejscowości – G., odziedziczonej przez męża skarżącej – K. K. po swoim ojcu. Wnioskodawczyni podkreśliła, iż w chwili sporządzania aktu notarialnego-darowizny byli z mężem przekonani, że także tę działkę darowali córce D. A. wraz z ... ha gospodarstwem rolnym i zabudowaniami mieszkalnymi oraz gospodarczymi. Przekonana była zatem, iż wyzbyła się całości gospodarstwa rolnego, w tym spornej nieruchomości. J. K. wyjaśniła, iż w chwili obecnej jej sytuacja, zarówno materialna, jak i rodzinna, jest bardzo trudna. Pobiera emeryturę rolniczą w wysokości ... zł, co łącznie z emeryturą męża daje kwotę ... zł. Zaznaczyła, iż jest osobą schorowaną i wymagającą stałej opieki lekarskiej i rehabilitacyjnej. Podniosła, iż w trakcie pracy w gospodarstwie doznała .... oraz jest po operacji ... i na stałe jest zmuszona zażywać drogie lekarstwa. Skarżąca zaznaczyła, iż wspólnie z mężem na niezbędne do życia i funkcjonowania lekarstwa wydają co najmniej ... zł, natomiast koszty związane z utrzymaniem mieszkania, w tym opłaty za media, kształtują się przeciętnie w wysokości około ... zł. Podkreśliła, iż kwota, która pozostaje do przeżycia nie starcza nawet na zaspokojenie podstawowych i elementarnych potrzeb życiowych. Decyzją z dnia ... listopada 2006 r. nr ... Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (określany dalej jako "Prezes Kasy") umorzył skarżącej 30% nienależnie pobranej emerytury rolnej w wysokości ... zł. W uzasadnieniu Prezes Kasy, powołując się na art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.); dalej: "u.u.s.r.", określający warunki umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, wyjaśnił, iż w wyniku analizy sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej ustalono, iż nie jest ona osobą pozbawioną stałych źródeł dochodu. Wskazał, iż J. K. posiada uprawnienia do pobierania emerytury rolniczej w wysokości ... zł miesięcznie. Mając jednak na uwadze wiek skarżącej i jej trudną sytuację zdrowotną postanowiono umorzyć 30% nienależnie pobranego świadczenia. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Kasy decyzją z dnia ... stycznia 2007 r. nr ... utrzymał w mocy decyzję własną z dnia ... listopada 2006 r. W uzasadnieniu wskazano, iż brak jest nowych okoliczności stanowiących podstawę do zmiany zaskarżonej decyzji i umorzenia należności Kasy w całości. Podkreślono, iż powtórnie przeprowadzono dogłębną analizę sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącej. Ustalono, iż stan zdrowia J. K. nie uległ istotnemu pogorszeniu. Również sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie uległa zmianie. W skardze na powyższą decyzję J. K. wniosła o jej zmianę poprzez zmianę decyzji Prezesa Kasy z dnia ... stycznia 2007 r. i uwzględnienie skargi w całości. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż była przekonana, że wyzbyła się na rzecz córki całości gospodarstwa rolnego. Podkreśliła, iż wszelkie zawiłości i niuanse prawne są dla niej obce a dokonanie przez nią jakiejkolwiek czynności prawnej i procesowej nie jest do końca zrozumiałe. Wyjaśniła w tym kontekście, iż została wprowadzona w błąd przez członka rady nadzorczej Kasy, który obiecał jej pomoc w sporządzeniu apelacji od wyroku Sądu. W ocenie skarżącej, należy domniemywać, że osoba ta z pełną świadomością działała w złej wierze, a zatem stwierdzenie Sądu, iż nieznajomość prawa szkodzi uznać należy za nietrafne, bowiem z punktu widzenia zasad współżycia społecznego minimalna pomoc prawna – pouczenie o możliwości skorzystania z pełnomocnika – było ze wszech miar zasadne. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071); dalej: "k.p.a." lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń należy do kompetencji Prezesa Kasy. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności, zgodnie z żądaniem zawartym w skardze. Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa Kasy, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Sąd zważył, iż pismem z 30 października 2006 r., skierowanym do Dyrektora Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w K., J. K. wniosła o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności Kasy. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Zgodnie z treścią wymienionego art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Kasy zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może, ale nie musi, umorzyć należności. Jak już zaznaczono powyżej, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności Kasy powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Prezes Kasy, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu, Prezes Kasy prawidłowo uznał, iż skarżąca nie wykazała, ażeby w stosunku do niej zachodziły okoliczności uzasadniające umorzenie należności Kasy z tytułu nienależnie pobranego świadczenia emerytalnego w całości. Należy uznać, iż dokonana przez Prezesa Kasy ocena możliwości płatniczych skarżącej, które, w ocenie organu, pozwalają na spłatę pozostałej części zadłużenia po umorzeniu 30% nienależnie pobranego świadczenia, nie narusza zasady ogólnej postępowania administracyjnego uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Dokonując takiej oceny Prezes Kasy wziął bowiem pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił sytuację materialną zainteresowanej, otrzymującej pomniejszone o kwotę nadpłaty świadczenie emerytalne, jak również wysokość ponoszonych w rodzinie wnioskodawczyni kosztów utrzymania i eksploatacji mieszkania. Na podstawie złożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej organ wziął również pod uwagę trudną sytuację zdrowotną J. K.. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w świetle przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącej nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie należności Kasy z tytułu nienależnie pobranego świadczenia emerytalnego w całości. Wskazać przy tym należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do kolejnego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności Kasy, bowiem odmowa ich umorzenia w całości nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Mając na względzie treść skargi Sąd dodatkowo wyjaśnia, iż jako sąd administracyjny kompetentny był jedynie do oceny pod względem legalności zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Nie miał natomiast podstaw prawnych do oceny, czy wysokość zadłużenia wobec Kasy została przez ten organ prawidłowo ustalona. Z tego też powodu Sąd nie mógł uwzględnić zarzutów skargi, które sprowadzają się do kwestionowania przez skarżącą prawidłowości rozstrzygnięć w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej emerytury. Podkreślić należy, iż Prezes Kasy, wydając decyzje w przedmiocie umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, nie miał podstaw prawnych do dokonywania oceny w prowadzonym postępowaniu okoliczności, wskazujących na brak wiedzy skarżącej o nieprzekazaniu całości gospodarstwa rolnego na rzecz córki. Przesłanki, na podstawie których organ może umorzyć należności zostały omówione powyżej i nie wynika z nich, aby taka okoliczność mogła uzasadniać umorzenie. Należy przy tym zauważyć, iż podnoszona przez skarżącą kwestia stanowiła przedmiot analizy Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. w odrębnym postępowaniu w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego z dnia ... czerwca 2004 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Podkreślić w tym kontekście należy, iż wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 8 listopada 2005 r. sygn. akt XU 1913/04 oddalający odwołanie strony, jako orzeczenie prawomocne, stosownie do art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, które muszą liczyć się z wydanym orzeczeniem, nie mogą go zmieniać, ani podejmować działań nie uwzględniających faktu wydania tego orzeczenia. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.