I OSK 1866/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędziowie NSA Leszek Włoskiwicz, Tomasz Zbrojewski (spr.), Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2006r. sygn. akt IV SA/Wa 600/06 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy podania danych osobowych tajnych współpracowników organów bezpieczeństwa 1. oddala skargę kasacyjną; 2. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adwokata P. K. wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w kwocie 146,40 zł (sto czterdzieści sześć złotych i 40/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2006r., sygn. akt IV SA/Wa 600/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy podania danych osobowych tajnych współpracowników organów bezpieczeństwa. Orzeczenie to zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwany dalej Prezesem I.P.N. wymienioną wyżej decyzją utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] Naczelnika Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w [...] odmawiającą podania A. P. nazwiska i dalszych danych osobowych tajnych współpracowników organów bezpieczeństwa występujących w udostępnionych dokumentach dotyczących pokrzywdzonego. W wyniku kwerendy archiwalnej nie odnaleziono materiałów, na podstawie których można było jednoznacznie określić dane osobowe tajnych współpracowników o pseudonimie "T", "B" oraz kontaktu służbowego o pseudonimie "J". A. P. wniósł w odwołaniu o przesłuchanie osoby posiadającej zbliżony do "J" pseudonim pod kątem ewentualnego związku tej osoby z wnioskodawcą przy wykorzystaniu jego wiedzy. W dokumentach udostępnionych skarżącemu, pochodzących ze sprawy operacyjnej "Opona" tylko jeden raz występuje pseudonim "J" i poza określeniem pseudonimu brak jest jakichkolwiek informacji na temat tego współpracownika. Kwerenda zasobów archiwalnych IPN nie doprowadziła do ustalenia nazwiska i dalszych danych tego kontaktu służbowego. W kartotece odnaleziono akta współpracownika o pseudonimie "J" ale o innej pisowni i współpracownik ten nie miał nic wspólnego ze sprawą o kryptonimie "O", dotyczącej wnioskodawcy. Nie uwzględniono też wniosku o przesłuchanie świadka, uznając go za niedopuszczalny w świetle art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.). Podstawę prawną decyzji stanowił art. 127 § 2 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k. p. a. w związku z art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o IPN. Na powyższą decyzję A. P. wniósł w dniu 22 kutego 2006 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc pominięcie przez organ udziału skarżącego w środowisku studenckim w czasie pacyfikacji domu studenckiego w Częstochowie w 1968 roku i w strajkach w 1971 roku i w 1974 roku. Dopiero po przeprowadzeniu kwerendy w archiwum dotyczącym tych zdarzeń i tych okresów można wydać decyzję z uzasadnieniem, że osoby o wymienionych w decyzji pseudonimach działały w innych środowiskach. W odpowiedzi na skargę z dnia 27 marca 2006 roku Prezes IPN wniósł o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto podał, że nie można było wykorzystać dokumentów dotyczących udziału skarżącego w wymienionych w skardze wydarzeniach, ponieważ takich dokumentów w wyniku kwerendy nie odnaleziono. Jedynymi dokumentami odnalezionymi w archiwum IPN dotyczącymi A. P. są akta sprawy operacyjnego sprawdzenia o kryptonimie "O". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę uznał, iż w niniejszej sprawie nawet nie zachodziła potrzeba korzystania z dowodu z przesłuchania świadków, gdyż stan faktyczny został wyjaśniony w niezbędnym zakresie w oparciu o wyczerpująco zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy. W archiwach IPN zostały odnalezione akta współpracownika o pseudonimie, o podobnym brzmieniu do pseudonimu "J", lecz o innej pisowni, a nadto współpracownik ten działał w innym środowisku i nie miał ze sprawą o kryptonimie "O" nic wspólnego. Podstawę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stanowił art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł A. P.. Wyrok zaskarżył w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez obrazę art. 32 ust. 1 w związku z art. 43 ustawy o IPN przez przyjęcie, że w toku postępowania prowadzonego przez IPN nie jest dopuszczalne przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków celem ustalenia tożsamości współpracowników organów bezpieczeństwa państwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie niniejszej skarżący podnosi zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 i 43 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.) wskazując, iż chodzi o uchybienie w zakresie przepisów prawa procesowego. Zachodzi zatem potrzeba wyjaśnienia, iż podstawą skargi kasacyjnej w zakresie zarzutu naruszenia prawa procesowego mogą stać się jedynie przepisy prawa regulujące postępowanie przed sądem administracyjnym. Zarzut skonstruowany przez skarżącego wymagania tego nie spełnia. Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu należy do aktów z zakresu prawa materialnego. Zasadniczy trzon tego aktu prawnego reguluje bowiem obowiązki Instytutu w zakresie ewidencjonowania, gromadzenia, udostępniania, zarządzania i korzystania z dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, ochrony danych osobowych osób pokrzywdzonych oraz prowadzenia działań w zakresie edukacji publicznej (art. 1 pkt 1, 3 i 4). Co za tym idzie - przepisy w ustawie tej zawarte również należy w ten sam sposób klasyfikować. Oceny tej nie zmienia fakt, iż niektóre normy umieszczone w przepisach ustawy mają charakter norm proceduralnych i odnoszą się do reguł obchodzenia się z dokumentacją zgromadzoną w Instytucie oraz jej udostępniania. Wobec tego przyjąć należało, iż skarga kasacyjna w niniejszej sprawie oparta jest na pierwszej podstawie, wymienionej w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p. p. s. a., tj. na zarzucie naruszenia prawa materialnego. Zawarte w art. 43 ustawy zdanie pierwsze odesłanie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie procedury objętej ustawą zastrzega, iż Kodeks ten znajduje zastosowanie, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Charakter postępowania przed Prezesem IPN, szczególnie wymóg zachowania tajemnic państwowej, służbowej, ochrony dóbr osobistych pokrzywdzonych dyktuje konieczność eliminacji, czy też modyfikacji norm kodeksowych. Zaznaczyć należy, iż zbiory IPN nie są powszechnie dostępne. Ustawodawca zdecydował bowiem, że prawo do informacji w zakresie objętym ustawą o Instytucie Pamięci Narodowej podlegać będzie istotnym ograniczeniom. W zapisach Rozdziału 4 ustawy zatytułowanego "Udostępnianie dokumentów przez Instytut Pamięci" przewidziano, że prawo to przysługiwać będzie tylko niektórym, wskazanym w sposób enumeratywnie kategoriom osób, przy czym w zależności od statusu takiej osoby różny jest zakres przedmiotowego uprawnienia. Ze zrozumiałych względów, najszerzej zakreślono prawo do informacji należne osobie legitymującej się statusem pokrzywdzonego. Z całą mocą jednak zaznaczyć trzeba, że uprawnienie to nie ma charakteru nieograniczonego. Ustawodawca dość precyzyjnie określił zakres uprawnień osób pokrzywdzonych. Z regulacji umieszczonej w poszczególnych ustępach przepisach art. 30 - 32 ustawy wynika, iż pokrzywdzonemu przysługuje prawo do informacji o posiadanych, dostępnych, dotyczących go dokumentach (art. 30 ust. 1), wglądu do tych dokumentów oraz uzyskania ich kopii (art. 31 ust. 1). W art. 32 ust. 1 zapewniono pokrzywdzonemu prawo do uzyskania nazwisk oraz dalszych danych osobowych funkcjonariuszy, pracowników, współpracowników, którzy zbierali lub oceniali dane o nim lub tych, którzy prowadzili tych współpracowników. Jednakże przepis ten w podwójny sposób ogranicza powyższe uprawnienie. Mianowicie, zawęża je z jednej strony do tych tylko osób, których nazwiska lub kryptonimy znajdują się w istniejących i dostępnych dokumentach, w które pokrzywdzony miał wgląd lub otrzymał ich kopie oraz z drugiej - do tych tylko osób, które można jednoznacznie zidentyfikować na podstawie dokumentów organu bezpieczeństwa. Wobec tego, pokrzywdzonemu przysługuje wprawdzie możliwość żądania ujawnienia nazwisk i innych danych funkcjonariuszy (pracowników, współpracowników) organów bezpieczeństwa, jednak uprawnienie to dotyczy tylko tych osób, które zbierały lub oceniały dane o tym właśnie pokrzywdzonym, o ile tożsamość ich można jednoznacznie określić na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa państwa. Nie może tym samym pokrzywdzony żądać ujawnienia danych dowolnych funkcjonariuszy ( pracowników i współpracowników0 jakiegokolwiek organu bezpieczeństwa państwa, ani też nawet wskazanych przez siebie funkcjonariuszy organu bezpieczeństwa, jeżeli osoby te nie podejmowały działań określonych w ustawie przeciwko niemu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy uznać należy, iż A. P. przysługiwało jedynie prawo do żądania udostępnienia danych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa, których dane znajdowały się w dokumentach, do których miał wgląd lub otrzymał ich kopie, o ile ich nazwiska oraz dalsze dane osobowe można jednoznacznie określić na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa państwa. Z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że kontakt służbowy o pseudonimie " J" występujący w innych materiałach, będących w posiadaniu Instytutu Pamięci Narodowej, nie miał żadnych powiązań z działaniami podejmowanymi przeciwko pokrzywdzonemu. Odmienna była też pisownia jego pseudonimu. W tych okolicznościach, na gruncie przepisu art. 32 ust. 1 ustawy nie było prawnych podstaw do ujawnienia danych tej osoby. Przepis ten formułuje w sposób jednoznaczny ograniczenie, co do środków dowodowych, jakie mogą być wykorzystane, przy ustalaniu danych współpracowników i pracowników danego organu bezpieczeństwa. Ograniczenie to jest w pełni dopuszczalne w świetle treści przytoczonego wyżej przepisu art. 43 ustawy. Żądnie skarżącego o dopuszczenie we wskazywanym przez niego zakresie dowodu z zeznań świadków prawidłowo zostało zatem uznane za pozbawione podstawy prawnej. Już tylko na marginesie dodać można, że zupełnie inne rygory postępowania dowodowego panowały w postępowaniu sądowym, toczącym się na podstawie (obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej do Sądu decyzji) ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 roku o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 - 1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. z 1999 roku, Nr 42, poz. 428 ze zm.). W postępowaniu tym z mocy art. 19 powyższej ustawy stosowano bowiem pełen wachlarz źródeł dowodowych przewidzianych Kodeksem postępowania karnego (w tym w szczególności dowód z zeznań świadków - art. 177 i nast. k. p. k.). Jednak postępowanie lustracyjne obejmowało inny niż w sprawie niniejszej zakres przedmiotowy. Dotyczyło ustalenia zgodności z prawdą oświadczenia osoby lustrowanej, co do pracy (współpracy) lub służby w organach bezpieczeństwa państwa (art. 18 a ust. 1 i 2 ustawy). Mając na uwadze powyższe okoliczności nie sposób przypisać zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazywanego w skardze kasacyjnej naruszenia prawa. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd postanowił na podstawie art. 250 p. p. s. a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).