I OSK 1494/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.), Sędziowie NSA Leszek Włoskiwicz, Tomasz Zbrojewski, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 czerwca 2006r. sygn. akt II SA/Ol 252/06 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2006 r. sygn. akt II SA/Ol 252/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] nr [...] odmawiająca przyznania A. C. zaliczki alimentacyjnej na dzieci A. i P. C. z b. małżeństwa z M. C. z tego względu, że prowadzi gospodarstwo domowe z konkubentem J. R., ojcem jej najmłodszego dziecka – M., zatem nie jest osobą samotnie wychowującą dzieci. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd podkreślił, że w dacie złożenia wniosku o zaliczkę, 27 września 2005 r., obowiązywał art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) zawierający definicję osoby samotnie wychowującej dziecko i w jego świetle A. C. była taką osobą, ale od dnia 1 stycznia 2006 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260), którą dodano w art. 3 pkt 17a zawierający inną definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, jednak nie uchylony został dotychczasowy art. 3 pkt 17. Wprawdzie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. K 16/04 stwierdzono niekonstytucyjność art. 3 pkt 17 orzekając utratę przez niego mocy obowiązującej z dniem 31 grudnia 2005 r., lecz dotyczyło to tego przepisu w brzmieniu obowiązującym do 31 sierpnia 2005 r., gdyż w dniu 1 września 2005 r. weszła w życie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r., która wprowadziła nowe brzmienie art. 3 pkt 17 – kontynuował Sąd, podkreślając, iż obecnie obowiązują dwie definicje osoby samotnie wychowującej dziecko i organ odwoławczy uznał, iż zastosować należy definicję późniejszą, podczas gdy powinien starannie rozważyć jaką wykładnię należy zastosować, mając na uwadze konstytucyjne zasady równości wobec prawa i zaufanie obywateli do organów państwa. Wojewódzki Sąd uznał, że gdyby organ I instancji właściwie zastosował przepis, to skarżąca otrzymałaby świadczenie do końca okresu zasiłkowego, gdyż w momencie składania odwołania stan prawny na to pozwalał i tylko rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy przez 4 miesiące spowodowało odmowę przyznania świadczenia, a przyjęta interpretacja prawa, przerzucając na skarżącą skutki przedłużającego się postępowania, nie była zgodna ze wskazanymi zasadami konstytucyjnymi. W tej sytuacji Sąd uznał, iż decyzje naruszają prawo materialne i procesowe. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], domagając się uchylenia wyroku i oddalenia skargi, bądź uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego: - art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm. w brzmieniu obowiązującym do 1 września 2005 r.) w zw. z art. 2 i 32 Konstytucji, poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że norma ta mogła mieć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, kiedy jedyną możliwą podstawę materialną rozstrzygnięcia stanowił art. 3 pkt 17a wskazanej ustawy, - art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 i 32 Konstytucji, poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji tego przyjęcie, że norma tego przepisu mogła nie mieć zastosowania w rozpatrywanej sprawie, kiedy to brak przepisów przejściowych obligował organ drugiej instancji do zastosowania tego przepisu do wszelkich spraw, bowiem trwający stosunek prawny między stroną, a organem administracji publicznej kończył się dopiero w dacie doręczenia decyzji, wydanej na skutek rozpatrzenia odwołania, 2. naruszenie prawa procesowego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c poprzez niewskazanie przez Sąd pierwszej instancji żadnego przepisu prawa procesowego, który byłby naruszony w stopniu uzasadniającym uchylenie aktów administracyjnych w niniejszej sprawie, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a poprzez przyjęcie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 3 pkt 17 oraz art. pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, kiedy w rzeczywistości Kolegium zastosowało właściwą wykładnię tych przepisów, - art. 151 poprzez niezastosowanie normy tego przepisu, kiedy skarga jako niezasadna powinna być oddalona, - art. 141 § 4 poprzez niezawarcie wskazań co do dalszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga administracyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odpowiada prawu, mimo iż z jego uzasadnieniem nie do końca można się zgodzić. Podzielić należy pogląd organu i Wojewódzkiego Sądu, iż w dacie orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] obowiązywał art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260). Przepis ten, który wszedł w życie dnia 1 stycznia 2006 r. zawiera definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, nieco inaczej skonstruowaną aniżeli zawarta w art. 3 pkt 17 tej ustawy, w brzmieniu nadanym art. 27 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Art. 3 pkt 17 stanowi, że osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Zatem każda z wymienionych osób, która wychowuje dziecko sama bez udziału drugiego rodzica, jest – w rozumieniu tego przepisu – osobą samotnie wychowującą dziecko. Z kolei art. 3 pkt 17a przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zgodnie natomiast z tym przepisem, za osobę samotnie wychowującą dziecko, nie może być uznana osoba w nim wskazana, jeżeli wychowuje dzieci, przynajmniej jedno, z drugim jego rodzicem. Definicje osoby samotnie wychowującej dziecko zawarte w obu tych przepisach, są tylko pozornie różne. Obie one wymagają spełnienia dwóch przesłanek, aby można było mówić o osobie w nich definiowanej: po pierwsze osoba musi posiadać status w przepisach tych wymieniony, a nie taki, który z założenia przypisuje się osobie rozumianej jako samotna, po drugie osoba taka musi sama wychowywać dziecko, czy dzieci, tj. bez udziału drugiego rodzica tego dziecka (dzieci). Jeżeli idzie o pierwszą przesłankę jest ona oczywista, natomiast druga pozornie budzi wątpliwości. Art. 3 pkt 17 mówi o wychowaniu z ojcem lub matką dziecka, zaś pkt 17a z jego rodzicem, zatem w obu przypadkach chodzi o te same osoby, tj. rodziców dziecka, zatem osoby, które w świetle prawa posiadają taki status w stosunku do wychowywanego dziecka. Na gruncie niniejszej sprawy, zarówno organy jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że rodzicowi wychowującemu dziecko nie służy status osoby samotnie wychowującej dziecko, jeśli wychowuje dziecko z inną osobą, w tym wypadku z konkubentem. Jednak art. 3 pkt 17, jak i 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych mówi nie o każdej osobie związanej z jednym z rodziców dziecka, ale o rodzicu dziecka, zatem osobie będącej w świetle prawa rodzicem tego dziecka. Z akt sprawy wynika, iż A. C. jest matką trojga dzieci, dwojga z małżeństwa z M. C., który po orzeczeniu rozwodu został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz tych dzieci, jednego z konkubinatu z J. R. A. C. wystąpiła o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na dzieci z małżeństwa z M. C. i to w stosunku do tych dzieci należy ocenić czy jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu definicji zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Mieszka ona wprawdzie z J. R., ojcem jej trzeciego dziecka, ale z akt sprawy nie wynika, iżby miał on status rodzica jej dzieci z małżeństwa z M. C.. Tak więc w świetle akt sprawy, nie można uznać iżby A. C. będąca rozwiedzioną, wychowywała dzieci A. i P. C., na które przyznano alimenty od ojca dziecka, z ich rodzicem, tj. ojcem M. C. W tym stanie rzeczy uchylenie decyzji organów obu instancji nie było niezgodne z prawem i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).