IV SA/Po 477/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie NSA Paweł Miładowski As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczenia rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]nr [...]oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...], nr [...], 2. uchyla decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...], nr [...]; 3. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/ I. Kucznerowicz /-/ J. Stankowski /-/ P. Miładowski M.K/ IV SA/Po 477/06 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]kwietnia 2006 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczenia rodzinnego pobranego przez J.F. na córkę P.F. za okres od dnia [...] września 2005 r. do [...] marca 2006 r. W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta K. podał, iż zgodnie z przepisem art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228 poz. 2255 ze zm.) zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. W dniu [...] marca 2006 r. córka J.F. – P.F., na którą pobierany był zasiłek rodzinny, złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na własne dziecko O.F. Nadto organ pierwszej instancji wskazał, iż z załączonych do wniosku dokumentów, to jest odpisu aktu urodzenia dziecka wydanego przez Urząd Stanu Cywilnego w dniu [...] marca 2006 r. wynika, że O.F. urodziła się [...] lutego 2003 r. Zdaniem organu w dniu [...] września 2005 r. (w dniu złożenia przez J.F. wniosku o ustalenie uprawnień do zasiłku rodzinnego) P.F. posiadała uprawnienia do pobierania zasiłku na własne dziecko, a tym samym J.F. nie miała uprawnień do pobierania świadczeń na córkę P., o czym została pouczona we wniosku z dnia [...] września 2005 r. Od powyższej decyzji J.F. wniosła odwołanie podnosząc, iż po narodzinach wnuczki O. zgłosiła się do Biura Świadczeń Rodzinnych z zapytaniem, czy ma nadal prawo pobierać świadczenia na córkę, czy też ma ubiegać się o świadczenia na wnuczkę, której była sądownie ustanowionym opiekunem prawnym jako rodzina zastępcza. Uzyskała zapewnienie, że nie ma przeszkód aby nadal otrzymywała świadczenia na córkę, o ile ta nie będzie występować o świadczenia na wnuczkę. Ponieważ kwota świadczeń w obu przypadkach byłaby taka sama, skarżąca postanowiła nadal pobierać świadczenia na córkę, tym bardziej że uczęszczała ona do szkoły. Nadto J.F. podniosła, że dwukrotnie (w latach 2004 i 2005) pracownicy Biura Świadczeń Rodzinnych potwierdzali zasadność pobierania świadczeń na córkę P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. W uzasadnieniu podniosło, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast zgodnie z ust. 2 cyt. artykułu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołująca składając w dniu [...] września 2005 r. wniosek o ustalenie uprawnień do zasiłku nie miała uprawnień do tych świadczeń na córkę P. J.F. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podniosła, iż jej córka P. urodziła własną córkę Oliwię w dniu [...] lutego 2003 r. i nie pobierała na nią żadnych świadczeń pieniężnych. Nadto podniosła ponownie, iż w miesiącach lipcu i sierpniu 2005 r. kilkakrotnie osobiście dowiadywała się w Biurze Świadczeń Rodzinnych w K., jakie dokumenty ma złożyć, aby otrzymać świadczenia. Skarżącą poinformowano, że jeżeli fakt urodzenia wnuczki nie jest przeszkodą do wypłaty świadczeń, pod warunkiem że córka P. nie będzie pobierała świadczeń na własne dziecko. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, nawiązując do argumentów przytoczonych w uzasadnieniach wydanych decyzji i podkreślił, że skarżąca składając wniosek w dniu [...] września 2005 r. nie miała uprawnień do uzyskania świadczenia w oparciu o art. 7 pkt 4 i art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w skardze argumentacją. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji publicznej w danej sprawie, zatem jego kontrola zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. W sprawie, zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji, uczyniły zasadniczym motywem rozstrzygnięcia treść art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2006 r. uchylającej decyzję z dnia [...] października 2005 r. i odmawiającej przyznania zasiłku rodzinnego oraz w uzasadnieniu decyzji o zwrocie świadczenia organ powołał się na fakt, iż córka skarżącej P.F. ma córkę O. urodzoną dnia [...] lutego 2003 r., co potwierdza złożony przez P.F. w innym postępowaniu odpis zupełny aktu urodzenia dziecka. Organ wskazał, iż tym samym na postawie art. 7 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje skarżącej, albowiem jej dziecko jest uprawnione do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. Zaskarżona decyzja, poprzedzająca ją decyzja o zwrocie świadczenia z dnia [...]marca 2006 r. ([...]) oraz decyzja z dnia [...] marca 2006 r. uchylająca decyzję z dnia [...] października 2005 r. i odmawiająca przyznania zasiłku rodzinnego na P.F. ([...]) nie mogą się ostać. Powołując przepis art. 7 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ nie odniósł się do faktu (podniesionego przez organ w piśmie z dnia [...] kwietnia 2006 r.), iż J.F. ustanowiona została rodziną zastępczą dla O.F. Jest to okoliczność istotna, albowiem ustanowienie rodziny zastępczej dla dziecka wyłącza uprawnienie P.F. do zasiłku rodzinnego na własne dziecko (art. 7 pkt 2 ustawy). W takim wypadku brak przesłanek do zastosowania w sprawie art. 7 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ obowiązany był ustalić czy i na jaki okres J.F. została ustanowiona rodziną zastępczą dla O.F.. Zaniechanie tego ustalenia stanowiło naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. mające wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z tymi przepisami organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), w szczególności przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto, stosując przepis art. 7 pkt 4 ustawy organ przyjął zbyt szeroką podmiotowo wykładnię tego przepisu. Należy przyjąć, iż osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego jest osoba, dla której zostało ustalone prawo do świadczeń rodzinnych decyzją wydaną w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyjęcie interpretacji, iż osobami wymienionymi w art. 7 pkt 4 ustawy są wszystkie osoby, spełniające warunki po przyznania zasiłku rodzinnego, jest nieuzasadnione zarówno ze względu na konstrukcję i cel świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy organ "ustala" świadczenia rodzinne, a decyzja w tym przedmiocie ma charakter konstytutywny. Uprawnioną do świadczenia, będzie zatem ta osoba, której organ przyznał zasiłek rodzinny, a nie jedynie taka, która spełnia warunki do jego uzyskania. Celem wyłączenia prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci, które są uprawnione do zasiłku na własne dzieci jest ograniczenie możliwości pobierania świadczeń na osobę otrzymującą zasiłek. Nie można natomiast twierdzić, iż już samo urodzenie dziecka przez zstępnego wyłącza możliwość uzyskania świadczenia rodzinnego, gdyż nie godziłoby się to z istotą przepisu. Niezależnie od wymienionych uchybień, Sąd zwraca uwagę, że brak było podstaw do orzeczenia rygoru natychmiastowej wykonalności w decyzji z dnia [...]marca 2006 r. [...]. W konsekwencji organ nie powinien wydać decyzji o zwrocie świadczeń zanim decyzja [...]stała się ostateczna. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Mając na względzie ten przepis, Sąd postanowił uchylić decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]kwietnia 2006 r., poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], a nadto leżącą u jej podstaw decyzję z dnia z dnia [...] marca 2006 r. [...]. Kontrola decyzji zależnej, stanowi bowiem podstawę do wzruszenia decyzji w oparciu, o którą ją wydano (por. wyrok NSA z dnia 31 lipca 2001 r. V SA 2702/00, OSP 2002, nr 2, poz. 15; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 296). Jako, że również decyzja nr [...]została objęta kontrolą legalności, Sąd w trybie art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. wskazuje, iż odnośnie tej decyzji nie wyjaśniono wyczerpująco faktu istnienia podstaw do zastosowania art. 7 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien ustalić czy i na jaki okres J.F. została ustanowiona rodziną zastępczą w stosunku do O.F. Jeżeli natomiast dla O.F. ustanowiono rodzinę zastępczą, to brak jest uprawnienia do przyznania na jej rzecz zasiłku rodzinnego. W konsekwencji P.F. nie może być traktowana jako osoba uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko i brak podstawy do zastosowania art. 7 pkt 4 ustawy. Jeżeli dla O.F. nie została ustanowiona rodzina zastępcza, należy przyjąć, że jej matka jest uprawniona do zasiłku rodzinnego (w rozumieniu art. 7 pkt 4 ustawy) od dnia 1 marca 2006 r. (na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2006 r. nr [...]). Mając na względzie powyższe uchybienia, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a postanowił jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. /-/ I. Kucznerowicz /-/ J. Stankowski /-/ P. Miładowski AT