II SA/Łd 135/06

Dnia 18 kwietnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant asystent sędziego Marcin Stańczyk, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi D.R.-G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] [...] utrzymało w mocy decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] nr [...] odmawiającą przyznania D.R.G. zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez córkę P.G. oraz syna M.G. i dodatku na pokrycie wydatków związanych z dojazdem P.G. do szkoły poza miejscem zamieszkania. W uzasadnieniu decyzji powołało art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 5 ust. 1, ust. 2 ust. 8, ust. 8a pkt. 1, art. 8 pkt 617 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003r., Nr 228, poz. 2255 ze zm. ) oraz art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, wywodząc, iż zasiłek rodzinny mający na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł, a jeśli członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym lub znaczącym stopniu niepełnosprawności, zasiłek przysługuje, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł. Zauważyło, iż w przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca utrzymuje się z gospodarstwa rolnego miesięczny dochód z 1 ha przeliczeniowego ustala się w wysokości określonej w przepisach o pomocy społecznej, tj. przyjmuje się, iż z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 194 zł. Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanych w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zauważyło, iż do zasiłku rodzinnego przysługują minn. dodatki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Z powyższego Kolegium wywiodło, iż prawo do zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców, opiekunom prawnym dziecka lub opiekunom faktycznym dziecka oraz osobie uczącej się, pod warunkiem, że wnioskodawca spełnia łącznie wszystkie ustawowe przesłanki, w tym kryterium dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, co oznacza, że jeśli dochód tej rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza granicę kwotową uprawniającą do zasiłku rodzinnego, tj. odpowiednio 504 zł lub 583 zł, zasiłek rodzinny nie przysługuje. Dodatki do zasiłku zaś, zdaniem Kolegium, nie przysługują jeśli nie przysługuje zasiłek rodzinny na dziecko, choćby spełnione zostały pozostałe warunki wymagane do przyznania dodatków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. ustaliło w oparciu o przedstawione dokumenty, iż Wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków, gdyż kwota dochodu rodziny Wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę 583 zł. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy za prawidłowe uznał doliczenie do dochodu D.R.G. dochodu miesięcznego uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego w wysokości 380,72 zł (iloczyn pomiędzy powierzchnią przeliczeniową gospodarstwa rolnego Wnioskodawczyni (1,9625 ha) a kwotą 194 zł odpowiadającą miesięcznemu dochodowi z 1 ha przeliczeniowego). Organ ten podkreślił, iż obowiązek uwzględnienia tegoż dochodu wynika wprost z wyrażonej w art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych zasady, a fakt oddania obszaru rolnego w dzierżawę pozostaje bez znaczenia dla obliczenia dochodu rodziny uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego. Podkreśliło, iż jedynie wówczas, gdyby doszło do oddania w dzierżawę części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym, do dochodu rodziny nie wliczałoby się dochodu uzyskiwanego z 1 ha przeliczeniowego. Zdaniem SKO w Ł., Wnioskodawczyni nie wykazała jakoby zawarła umowę dzierżawy całości lub części gospodarstwa rolnego stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, wymagających tego by dzierżawa była zawarta na okres co najmniej 10 lat i zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków. Z tego względu, według organu, samo załączenie do akt sprawy pisemnej umowy dzierżawy, której początek D.R.G. była w stanie udowodnić dopiero z dniem 11 października 2005r. nie przesądza o zawarciu umowy zgodnie z powyższymi wymogami, zwłaszcza, że brak jest dowodu rejestracji tej umowy w ewidencji gruntów i budynków. W konkluzji uzasadnienia Kolegium stwierdziło, iż organ pierwszej instancji przeprowadził szczegółowo postępowanie wyjaśniające, a ustawodawca wyraźnie określił warunki przyznania świadczeń rodzinnych oraz zasady ich wypłaty. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie D.R.G. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż decyzja została oparta na błędnych ustaleniach faktycznych i błędnej interpretacji przepisów prawa, a organ pierwszej instancji nie zbadał sytuacji faktycznej Wnioskodawczyni. Podkreśliła, iż w 1999r. po 44 latach mieszkania w Ł. kupiła we wsi G. nieruchomość o pow. 79a 90m2, przeznaczoną pod pastwisko i padok dla koni, w marcu 2000r. dokupiła nieruchomość o pow. 82a ze starymi drzewami owocowymi, nieużytkami i skrawkiem roli. Wyjaśniła, iż decyzję tą podjęła ze względu na niepełnosprawność jej 26 letniej córki K., która potrzebowała mieć konia do hipoterapii. Działek tych, według oświadczenia, skarżąca nie nabyła jako gospodarstwa rolnego, dzierżawi je od czerwca 2000r., a więc od 6 lat, rodzinie S., zamieszkałym w tej samej wsi, o czym wiedzą wszyscy we wsi i pielęgniarka środowiskowa z GOPS, opiekującą się jej córką. Zauważyła, iż do tej pory wszelkie formalności związane ze świadczeniami rodzinnymi załatwiał jej mąż G.G., gdyż dysponował czasem i samochodem. We wrześniu 2005r. najprawdopodobniej jej mąż, z którym się rozwodzi, zawiadomił GOPS że działki nie są w dzierżawie. Wtedy to, co podkreśliła skarżącą, okazało się, iż ustna umowa dzierżawy nie jest wystarczającą, dlatego 11 października 2005r. przedłożyła poświadczoną notarialnie umowę dzierżawy. Z uwagi na to, iż nie jest ona rolnikiem i nie osiąga dochodu z gospodarstwa rolnego, nie płaci składek na KRUS, a jej mąż pracuje w Ł. i opłaca składki do ZUS, umowa ta nie została wpisana do ewidencji gruntów i budynków, jak tego wymaga art. 5 ust. 8a pkt. 1 ustawy. Nadto zauważyła, iż w Starostwie w [...] rejestrują wyłącznie umowy rolników, którzy ubiegają się o rentę bądź emeryturę. Jej działki z dniem wejścia do Unii Europejskiej i rozpoczęciem dopłat unijnych dla rolników zostały dopisane do działek dzierżawcy. W odczuciu skarżącej decyzja jest dla niej krzywdząca, od września znajduje się ona bowiem w dramatycznej sytuacji finansowej, a ustawodawca nie przewidział takiej sytuacji, w jakiej ona się znalazła. Zwróciła nadto uwagę na okoliczność, iż GOPS 4 listopada 2005r. przy dochodzie 236,48 zł na osobę przyznał jej świadczenie w formie zasiłku okresowego w wysokości 79,51 zł na 5 osób miesięcznie w okresie od października do listopada 2005r., uznając dzierżawę, której to dzierżawy nie uznał natomiast w sprawie zasiłku rodzinnego i dodatków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. W myśl art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj . jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu. Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną przez D.R.G. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] [...] utrzymującą w mocy decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] nr [...] odmawiającą przyznania D.R.G. zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i dodatku na pokrycie wydatków związanych z dojazdem dziecka do szkoły poza miejscem zamieszkania, Sąd nie dopatrzył się naruszenia ani prawa materialnego, ani prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę merytoryczną decyzji stanowią przepisy art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1 i ust. 2, ust. 8a pkt. 1 i ust. 9, art. 8 pkt. 6 i 7, art. 14, art. 15 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach pieniężnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm. ) oraz art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 1989r., Nr 7, poz. 25 ze zm. ) . Zgodnie z powołanymi przepisami prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; opiekunowi faktycznemu dziecka lub osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł lub 583,00 zł w przypadku dziecka niepełnosprawnego, zaś zasiłek rodzinny przysługuje do ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie 44,00 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia; 56,00 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do ukończenia 18 roku życia; 65,00 zł na dziecko w wieku powyżej 18 roku życia do ukończenia 24 roku życia. Do zasiłku rodzinnego przysługują minn. dodatki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Pierwszy ze wskazanych dodatków przysługuje na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem w szkole nowego roku szkolnego, a dodatek ten wypłaca się raz w roku, we wrześniu w wysokości 90,00 zł na dziecko. Drugi z dodatków przysługuje z kolei na częściowe pokrycie wydatków związanych z zamieszkiwaniem w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej, a także gimnazjum w przypadku dziecka lub osoby uczącej się legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności w wysokości 80 zł miesięcznie na dziecko lub na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu do szkoły ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej w wysokości 40 zł miesięcznie na dziecko. Dodatek ten przysługuje przez 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki od września do czerwca następnego roku kalendarzowego. Jeśli rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje pozarolnicze dochody, dochody te sumuje się. Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Stosownie zaś do przepisu art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 1989r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), uznaje się, iż emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeśli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, małżonkiem tych osób. W analizowanej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, iż D.R.G. w dniu 30 września 2005r. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci P.G. oraz M.G. wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz podjęcia nauki przez P. w szkole poza miejscem zamieszkania. Z akt sprawy wynika również, iż P. uczy się w Liceum Ogólnokształcącym w K., zaś syn Gimnazjum w W., a skarżąca posiada gospodarstwo rolne o łącznej pow. 1,9625 ha, które w czerwcu 2000r. oddała w dzierżawę na dziesięć lat S.S. Ze złożonego przez skarżącą w dniu 30 września 2005r. oświadczenia, poświadczonego własnoręcznym podpisem, wynika nadto, iż w 2004r. rodzina utrzymywała się z dochodu z gospodarstwa rolnego o pow. 1,9625 ha, alimentów w wysokości 2640 zł oraz wynagrodzenia G.G., wynoszącego 28302,76 zł. Sporna jest natomiast kwestia, czy dochód osiągany z gospodarstwa rolnego, oddanego w dzierżawę, należy wliczać do dochodu rodziny dla potrzeb ustalenia uprawnienia do zasiłku rodzinnego. W tej kwestii Sąd rozpoznający niniejszą skargę podzielił pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., wedle którego skarżąca nie wykazała, iż zawarła umowę dzierżawy całości lub części gospodarstwa rolnego stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dla uznania zawartej przez nią umowy za umowę dzierżawy, o której mowa w powołanym wyżej przepisie art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie wystarczy, wbrew twierdzeniom skarżącej jedynie notarialne potwierdzenie tej umowy w dniu 11 października 2005r., a także okoliczność nie opłacania przez skarżącą składek na KRUS. Konieczne jest natomiast pisemne zawarcie umowy dzierżawy na 10 lat i zarejestrowanie tej umowy w ewidencji budynków i gruntów, przy czym obie te przesłanki muszą być spełnione łącznie, na co wskazuje zawarty w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników spójnik "i". Tymczasem skarżąca, co nie budzi żadnych wątpliwości, nie spełniła przesłanki wpisu umowy dzierżawy do ewidencji. Okoliczność tą skarżąca potwierdziła podczas rozprawy sądowej w dniu 18 kwietnia 2006r., stwierdzając, iż "chciała zgłosić umowę w rejestrze, ale okazało się, iż rejestr nie dotyczy takich dzierżaw" (dowód: protokół rozprawy). Nadto z akt administracyjnych, w szczególności zaś odwołania skarżącej z dnia 4 listopada 2005r., a także ze skargi z dnia 17 stycznia 2006r., wynika, iż przez pierwsze 6 lat umowa ta była zawarta ustnie, dopiero kiedy fakt jej zawarcia zaczął być kwestionowany została spisana na piśmie i potwierdzona przez notariusza w dniu 11 października 2005r. Zauważyć również należy, iż umowa ta nie została zawarta przez emeryta lub rencistę zaprzestającego prowadzenia działalności rolniczej, tak jak tego wymaga art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W konsekwencji więc do dochodu skarżącej organy słusznie doliczyły dochód z oddanego w dzierżawę gospodarstwa, a skontrolowane przez Sąd obliczenia matematyczne dokonane dla potrzeb obliczenia świadczeń są prawidłowe. Jeśli bowiem dochód z 1 ha przeliczeniowego, stosownie do art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), wynosi 194 miesięcznie, a rzeczywista powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosi 1,9625 ha, to to dochód miesięczny z posiadanego przez skarżącą gospodarstwa wynosi 380,72 zł(1,9625 x 194 zł), a roczny z 4568,70 zł (380,72 zł x 12). To zaś oznacza, iż całkowity dochód rodziny w 2004r. obliczony przy uwzględnieniu przepisu § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm. ), wyniósł 40465,35 zł (tj. 28175,08 zł + 5081,57 zł +7208,70 zł).Przy tak ustalonym dochodzie rodziny rzeczywiste kryterium dochodowe tej rodziny miesięcznie wynosi 3372,11 zł, na osobę w rodzinie zaś 674,42 zł (40465,35 zł/12 miesięcy/5 osób w rodzinie). Jest ono więc wyższe od kryterium ustawowego wynoszącego 504 zł lub 583 zł w przypadku dziecka uczącego się i legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności, a różnica między tymi kryteriami w przypadku rodziny skarżącej wynosi 91,40 zł i jest ona wyższa od najniższego zasiłku rodzinnego wynoszącego 44 zł miesięcznie. Bez znaczenia dla przyznania świadczeń rodzinnych ma zawarte w skardze stwierdzenie skarżącej, iż sporne działki nabyła nie jako "gospodarstwo rolne" i że są to nieużytki rolne, skrawek roli i grunt z kilkunastoma starymi drzewami owocowymi. Stosownie bowiem do przepisu art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (tj. Dz.U. z 1993r., Nr 94, poz. 431 ze zm.), za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Z przepisu .tego wynika, iż o charakterze i przeznaczeniu gruntów przesądza wpis w ewidencji gruntów i budynków, nie zaś twierdzenia skarżącej co do rzeczywistego sposobu używania gruntu. Także powoływanie się przez skarżącą na uznanie przez organ umowy dzierżawy i przyznanie zasiłku okresowego od października do grudnia 2005r., a następnie nie uznanie tej umowy i odmowę przyznania zasiłku rodzinnego z dodatkami nie może mieć znaczenia dla oceny niniejszej sprawy, przede wszystkim dlatego, że podstawą przyznania zasiłku okresowego jest ustawa o pomocy społecznej, która to ustawą zawiera własne przesłanki i tryb przyznawania pomocy społecznej, inny jest też cel przyznania tych świadczeń, a po drugie przedmiotem niniejszego postępowania są zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, a ich podstawę stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji oznacza, iż Sąd nie może wykraczać poza tak zakreślony przedmiot niniejszego postępowania. Mając na uwadze fakt, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, Sąd na podstawie art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z póz. zm. ) skargę oddalił.