II SA/Lu 216/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (spr.),, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M.R. wynagrodzenie w kwocie [...] złotych w tym 22% VAT w kwocie [...] złotych, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; płatne ze środków Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie). UZASADNIENIE. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. NR ([...]) po rozpatrzeniu odwołania Z.W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. NR ([...]) w przedmiocie odmowy przyznania Z.W. świadczenia pieniężnego w postaci specjalnego zasiłku celowego na potrzeby wymienione we wnioskach z dnia 29 czerwca 2005 r. (świadczenie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej) i z dnia 19 maja 2005 r. (świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego) - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił przyznania Z.W. świadczenia pieniężnego w postaci specjalnego zasiłku celowego na potrzeby wymienione w w/w wnioskach. Organ jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, stwierdzając, że w niniejszej sprawie zgromadzone akta świadczą o braku jakiejkolwiek współpracy wnioskodawcy z pracownikami socjalnymi Ośrodka Pomocy Społecznej mającej na celu rozwiązywanie jego problemów życiowych. O braku współdziałania świadczą podejmowane przez OPS nieudane próby dokonania aktualizacji wywiadu środowiskowego dla potrzeb rozpatrzenia wniosku Z.W. o pomoc społeczną. W takiej sytuacji podniesiono, iż rodzaj schorzenia Z.W. nie uprawnia go do takiego postępowania w sprawie oraz wobec pracowników OPS, ponieważ jest on osobą w pełni poczytalną, zdolną do logicznego myślenia i działania, jak również zdającą sobie sprawę z konsekwencji własnych zachowań. Decyzja ta została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy w związku z uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wcześniejszych decyzji dotyczących przedmiotowych wniosków. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ I instancji rozpatrując wnioski Z.W. z dnia 9 maja i 11 lipca 2005 r. o wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu, dnia [...]października 2006 r. wydał postanowienia odmawiające wyłączenia dwóch pracowników OPS od udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji. Ponadto Z.W. złożył nowe wnioski o wyłączenie pracowników socjalnych od udziału w postępowaniu. Wszystkie wnioski zostały rozpatrzone i zakończone odmową wyłączenia. . Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i zapoznaniu się z całością dokumentacji zebranej w niniejszej sprawie organ stwierdził, że nie wystąpiły powody wyłączenia pracowników socjalnych. Zdaniem organu wnioskodawca nie uprawdopodobnił istnienia okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracowników. Od powyższej decyzji złożył odwołanie Z.W. w którym stwierdził, że "zarzuty ewentualnie wniesie pomoc prawna w sądzie" oraz, że decyzje organu pierwszej instancji nadal naruszają art. 6, 7, 8, 24 § 3 Kpa i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i § 5 ROZPORZ. z 19.04.2005 r." Rozpatrując odwołanie Kolegium nie znalazło podstawy do stwierdzenia, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone przez organ pierwszej instancji w niniejszej sprawie oraz kwestionowane rozstrzygnięcie narusza wskazane przez odwołującego przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i innych ustaw. Organ odwoławczy wskazał, iż po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie decyzji organu I i II instancji, Ośrodek niezwłocznie podjął działania mające na celu uzupełnienie materiału dowodowego, a w szczególności przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (podejmował próby wypełnienia obowiązku wynikającego z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). W dniu 18 września 2006 r. Kierownik OPS poinformował Z.W. o terminie wizyty pracowników socjalnych w dniu 26 września w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Mimo że Z.W. potwierdził odbiór pisma (dnia 21 września 2006 r.), to w wyznaczonym dniu pracownicy nie zastali wnioskodawcy w domu. Następnie w dniu 3 października 2006 r. organ wezwał Z.W. do osobistego stawiennictwa w Ośrodku w dniach 10 - 17 października 2006 r. celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (pismo doręczono wnioskodawcy 5 października 2006 r.). Wobec braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pismem z dnia 11 października 2006 r. organ przedłużył termin załatwienia wniosków do 10 listopada 2006 r. Mimo podejmowanych działań nie doszło do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Kolegium stwierdza, że w świetle przedstawionego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości fakt braku współdziałania Z.W. z pracownikami OPS . Stosownie do art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Natomiast według art. 4 tej ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z zestawienia wyżej przytoczonych norm prawnych wynika, iż obowiązkiem organu przed wydaniem decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (aktualizacji wywiadu), zaś obowiązkiem wnioskodawcy jest poddanie się takiemu wywiadowi oraz rygorom obowiązującym przy jego sporządzaniu, a w żadnym wypadku nie jest dopuszczalne utrudnianie jego sporządzenia. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego jednoznacznie wynika nie tylko niechęć odwołującego do współdziałania z pracownikiem socjalnym, lecz również świadome utrudnianie pracownikowi socjalnemu wykonywanie jego obowiązków. Kolegium podziela pogląd organu pierwszej instancji, że wyżej opisanego postępowania odwołującego nie usprawiedliwia orzeczenie o stopniu jego niepełnosprawności z tytułu schorzeń psychicznych, bowiem Z.W. jest osobą poczytalną, zdolną do logicznego myślenia i działania, zdającą sobie sprawę ze swoich zachowań. Na poparcie powyższego Kolegium wskazało na liczne wystąpienia strony do OPS, do Kolegium, czy też do WSA w Lublinie domagające się określonych zachowań, czy też działań, które to wystąpienia są składane w trybach przewidzianych przepisami prawa i z zachowaniem ustawowych terminów. Stąd też brak jest podstaw do stwierdzenia, że ze względu na stan zdrowia odwołującego, jego działania polegające na uniemożliwieniu przeprowadzenia z nim, przez pracownika socjalnego, wywiadu środowiskowego nie mogą mieć wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia. Dlatego też Kolegium stwierdziło, że przy wielości składanych przez Z.W. wniosków o przyznanie pomocy społecznej, w sprawie niniejszej było konieczne podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Próba innego rozstrzygnięcia mogłaby wskazywać na akceptację, niczym nie usprawiedliwionego precedensu, lekceważenia przez odwołującego obowiązujących przy rozstrzyganiu spraw z pomocy społecznej reguł prawa (np. obowiązku współdziałania), jak i pracowników socjalnych wypełniających swoje obowiązki. Art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, (...), może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie Kolegium w sprawie rozstrzyganej zaszły przesłanki dla wydania decyzji odmownej. Ponadto Kolegium wskazało, że p.o. Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego ustosunkowując się do wniosku odwołującego w kwestii wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu, pismem z dnia 24 stycznia 2007 r. odmówiła wyłączenia członka etatowego SKO W.S. od udziału w postępowaniu. Skargę na decyzję Kolegium wniósł Z.W. zarzucając naruszenie § 5 rozporządzenia z dnia 19 kwietnia 2005 r. oraz ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. i rozporządzenia z dnia 22 września 2005 r.(nie wskazując tytułów tych aktów prawnych), a także art. 14 i 24 § 3 kpa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i wskazało na zasadność odmowy przyznania skarżącemu żądanej pomocy na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie współpracował on z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu swych problemów życiowych, uniemożliwiając przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego. Według Kolegium, w niniejszej sprawie nie został naruszony żaden ze wskazanych przez skarżącego przepisów ustawy o pomocy społecznej, kpa oraz cyt. rozporządzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga Z.W. nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej. Jest to kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Zaskarżona decyzja, wbrew stanowisku skarżącego, odpowiada prawu. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest przepis art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z jego brzmieniem, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Treść tego przepisu koresponduje z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, który wskazuje, iż osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Powyższe oznacza, iż uzyskiwanie świadczeń z tytułu pomocy społecznej, jakkolwiek jest prawem danej osoby, to nakłada na tę osobę obowiązek współdziałania w zakresie rozwiązania swojej sytuacji życiowej z właściwymi organami administracji publicznej. To współdziałanie, które może przybierać różne formy, ma umożliwić organowi administracji pełne zbadanie przyczyn stanu uzasadniającego pomoc społeczną oraz przesłanek i rodzaju ewentualnych świadczeń. Obowiązek współdziałania jest na tyle istotny, że jego zaniechanie może stać się samodzielną podstawą wydania decyzji odmownej. W niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo zastosowały normę zawartą w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Z akt administracyjnych wynika, iż w stosunku do Z.W. podejmowane były wielokrotne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, którego aktualna treść jest podstawowym elementem postępowania w sprawie przyznania pomocy społecznej. W wyniku nieobecności skarżącego oraz braku współdziałania próby te nie zakończyły się dokonaniem stosownej czynności w postępowaniu administracyjnym. Prawidłowo zatem organ wezwał do stawiennictwa skarżącego w swojej siedzibie w celu ustalenia terminu kolejnej wizyty. Wezwanie to pozostało bezskuteczne. Analiza postępowania wskazuje zatem, iż ze strony skarżącego nie było żadnego współdziałania z organami administracji publicznej w sprawie, w której współdziałanie takie jest nieodzowne. Ponadto Sąd podziela argumentację Kolegium, że powyższego zachowania odwołującego nie usprawiedliwia orzeczenie o stopniu jego niepełnosprawności z tytułu schorzeń psychicznych. Z całą pewnością Z.W. jest osobą poczytalną, zdolną do logicznego myślenia i działania, zdającą sobie sprawę z własnego zachowania. Stąd też brak podstaw do stwierdzenia, że ze względu na stan zdrowia skarżącego, jego działania polegające na uniemożliwianiu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Skarżący wykazuje się dobrą znajomością przepisów proceduralnych w licznych pismach skierowanych zarówno do Sądu jak i do organów administracji. Organy obu instancji rozpoznając sprawę wypełniły ciążący na nich obowiązek szczególnej dbałości o dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia, które to ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniach podjętych w sprawie decyzji. Wypada zauważyć, że uchylając poprzednie decyzje wydane w przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny wytknął organom administracji nierozpoznanie wniosków o wyłączenie pracowników, które to uchybienie zostało obecnie naprawione. Sąd nie wskazał przy tym jakichkolwiek innych błędów przy rozstrzyganiu sprawy. Uznając zatem, iż w sprawie niniejszej organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa, skargę należało oddalić na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 250 w/w ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163 poz. 1349 ze zm.). Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji.