V SA/Wa 70/07
WyrokWSA w Warszawie2007-06-21
Skład orzekający: Izabella Janson, Krystyna Madalińska - Urbaniak, Danuta Dopierała
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja organu odwoławczego wydana na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego przez osobę nieposiadającą ważnego pełnomocnictwa, jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa skutkującą stwierdzeniem jej nieważności?Ratio decidendi
Decyzja organu odwoławczego wydana na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego przez osobę nieposiadającą ważnego pełnomocnictwa (lub pełnomocnictwo zostało udzielone po dacie wniosku), jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa. Organ odwoławczy, dopuszczając do postępowania osobę nieumocowaną lub nie usuwając braków formalnych wniosku zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a., narusza przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co uzasadnia stwierdzenie nieważności takiej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 PPSA.Stan faktyczny
Skarżący R. W. ubiegał się o umorzenie należności z tytułu składek ZUS. Po odmowie umorzenia przez ZUS i utrzymaniu jej w mocy przez Prezesa ZUS, R. W. wniósł skargę do WSA. W toku postępowania przed Prezesem ZUS, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony przez żonę skarżącego, M. W., na podstawie pełnomocnictwa udzielonego jej przez męża, jednakże pełnomocnictwo to zostało sporządzone w dacie późniejszej niż data złożenia wniosku. WSA stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS z powodu rażącego naruszenia prawa, polegającego na rozpatrzeniu wniosku wniesionego przez osobę nieposiadającą ważnego umocowania i nieuzupełnieniu braków formalnych.Rozstrzygnięcie
Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Asesor WSA - Danuta Dopierała (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy; stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji
Przedmiotem skargi z 15 grudnia 2006 r., wniesionej przez R. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z [...] listopada 2006 r., znak sprawy [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w N. nr [...] z [...] września 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy.
Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:
Pismem z [...] lipca 2006 r. R. W. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w N., Inspektorat w T. o umorzenie zaległych składek ZUS za miesiąc kwiecień 1999 r., ponieważ - jak wskazał - od tego okresu nie prowadzi działalności gospodarczej.
We wniosku zaznaczył, iż obecnie znajduje się na utrzymaniu żony, która pracuje sezonowo - 10 miesięcy w ciągu roku. Wraz z żoną mają na utrzymaniu troje dzieci i mieszkają "grzecznościowo" u rodziców żony. Do wniosku załączona została decyzja z [...] lutego 2006 r., nr [...] - nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne w sprawie wymiaru podatku rolnego i podatku od nieruchomości za 2006 r., zaświadczenie wydane przez A. w C. z [...] lipca 2006 r. stwierdzające, iż M. W. (żona) była zatrudniona w niepełnym wymiarze czasu pracy jako opiekun młodzieży dowożonej w okresie od [...] września 2005 r. do [...] czerwca 2006 r., oraz dokumenty ZUS druk P ZCZA.
W toku postępowania wyjaśniającego, pismem z [...] lipca 2006 r., ZUS Oddział w N., Inspektorat w T. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o udostępnienie danych z akt osobowych strony dotyczących korzystania z pomocy społecznej. W odpowiedzi na ww. wniosek, pismem z [...] sierpnia 2006 r., GOPS w C. poinformował, iż rodzina R. W. była objęta pomocą ośrodka w formie pokrycia kosztów dożywiania dzieci w szkole podstawowej i gimnazjum (w okresie styczeń - czerwiec 2006 r.) oraz w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł, przekazanego w maju 2006 r.
W kwestionariuszu o stanie majątkowym płatnika składek - osoby fizycznej - ubiegającej się o umorzenie należności z tytułu składek sporządzonym w dniu [...] sierpnia 2006 r., wnioskodawca wskazał, iż prowadził działalność gospodarczą - tynkowanie - przez okres 7 miesięcy. Zaznaczył, że obecnie nie pracuje, nie uzyskuje żadnych dochodów, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada nieruchomości, samochodu, majątku rzeczowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą ani żadnych ponadstandardowych ruchomości znajdujących się w mieszkaniu. Wśród stałych kosztów utrzymania rodziny wskazał opłaty za gaz - [...] zł, energię - [...] zł oraz telefon - [...] zł. Podkreślił, iż nie jest w stanie spłacać należności wobec ZUS i nie widzi możliwości wyjścia z kryzysu finansowego.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwał płatnika do złożenia stosownych dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych za okres kwiecień 1999 r. - październik 2002 r. We wskazanym przez organ terminie strona nie złożyła do ZUS wymaganych dokumentów.
W dniu [...] sierpnia 2006 r. funkcjonariusz ZUS przeprowadził wywiad środowiskowy i przyjął wyjaśnienia złożone w sprawie przez żonę wnioskodawcy - M. W.
W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku, decyzją z [...] września 2006 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N., powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1, ust. 3 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. [...] lipca 2006 r. Organ zaznaczył, iż zadłużenie może ulec zmianie z uwagi na konieczność złożenia brakującej dokumentacji rozliczeniowej za okres kwiecień 1999 r. - październik 2002 r. oraz dokumentacji zgłoszeniowej i wygłoszeniowej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż R.W. od [...] października 2002 r. nie prowadzi działalności gospodarczej. Poza zadłużeniem z tytułu zaległych składek wobec ZUS nie posiada innych zobowiązań. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że od sierpnia 2006 r. jest zatrudniony w K. jako pracownik budowlany na okres próbny, w pełnym wymiarze czasu pracy. Żona wnioskodawcy jest sezonowo zatrudniona w Gimnazjum Publicznym w miejscowości J. jako opiekun dowozu za wynagrodzeniem [...] zł netto miesięcznie. Oprócz tego pobiera zasiłek rodzinny z dodatkami na troje dzieci w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie. Rodzina sporadycznie korzysta z pomocy Opieki Społecznej - ostatni zasiłek celowy w kwocie [...] zł przekazano w maju 2006 r., dwoje dzieci korzysta z dożywiania w szkole.
Organ zauważył nadto, iż wnioskodawca wraz z żoną i trojgiem dzieci w wieku [...] lat zamieszkuje w starym drewnianym domu wspólnie z teściową, która jest właścicielką nieruchomości wraz z gruntami ornymi o pow. ponad [...] ha. Dom o pow. [...] m2 składa się z łazienki i dwóch pokoi mających 20-letnie, standardowe wyposażenie. Koszt utrzymania domu wynosi [...] zł miesięcznie; dodatkowo należy uwzględnić koszt opału w sezonie zimowym w wysokosci [...] zł.
W ocenie organu, analiza okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy na gruncie art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz regulacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b ww. ustawy wskazuje, iż przesłanki całkowitej nieściągalności, jak i te uzasadniające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie zostały spełnione. Sytuacja strony jest niewątpliwe trudna, jednak nie daje wystarczających podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Organ podkreślił, iż w sierpniu 2006 r. strona podjęła zatrudnienie, a zatem istnieje możliwość spłaty zaległych składek np. w formie dogodnych rat dostosowanych do jej możliwości płatniczych. Zdaniem organu, istnieje również możliwość prowadzenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę.
Nadto wskazał, iż obecnie w stosunku do wnioskodawcy nie toczy się postępowanie egzekucyjne, a zatem nie można stwierdzić braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zauważył także, iż obecny brak możliwości zapłaty nie przesądza o trwałej nieściągalności, a okres, z którego pochodzą zaległości pozwala przypuszczać, że przed upływem terminu przedawnienia należności zostaną uregulowane.
Organ podkreślił również, iż decyzje w sprawach umorzenia należności z tytułu składek, wydane na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również na podstawie przepisów ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., oparte są na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że decyzja o umorzeniu należności zawsze jest decyzją uznaniową i każdorazowo należy do organu rentowego, który wydając decyzję w ustalonym stanie faktycznym może, ale nie musi umorzyć zaległości składkowych. Norma zawarta w art. 28 ustawy wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności albo w przypadku, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy lub sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, stanowiąc, że w takiej sytuacji należności mogą być umorzone.
Niezależnie od powyższego organ zaznaczył, iż na pozytywne rozpatrzenie wniosku nie pozwalają też przeszkody natury formalno - rachunkowej, bowiem brak jest poprawnej dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej, o czym strona została poinformowana w toku postępowania.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionym w dniu [...] września 2006 r. przez żonę wnioskodawcy - M. W. - wskazano, iż wnioskodawca pracuje dorywczo wyłącznie w okresie letnim, nie przekazuje środków na utrzymanie rodziny, często sięga po alkohol i jest agresywny wobec członków rodziny. Mimo zasądzenia alimentów od sierpnia 2002 r., nie są one wypłacane. W chwili obecnej strona nie pracuje, dzieci pozostają więc na wyłącznym utrzymaniu żony.
Pismem z dnia [...] października 2006 r. ZUS Oddział w N., Inspektorat w T. wezwał M. W. do przedłożenia pełnomocnictwa uprawniającego do działania w imieniu strony - R. W., zaznaczając, iż w przypadku niezłożenia wymaganego pełnomocnictwa w terminie 7 dni od daty doręczenia ww. pisma, wniosek nie zostanie rozpatrzony. W odpowiedzi na ww. pismo ZUS do akt sprawy złożono pełnomocnictwo udzielone przez R. W. w dniu [...] października 2006 r.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] listopada 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 r., nr [...].
W ocenie organu odwoławczego, dokonana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych analiza materiału dowodowego sprawy wskazuje, iż w stosunku do R. W. brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak jest również podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust 3a powołanej ustawy, bowiem konieczną przesłanką zastosowania ww. przepisu jest wykazanie przez stronę ważnego interesu przemawiającego za umorzeniem należności. Ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na zobowiązanym, zaś ocena i kwalifikacja przedstawionych okoliczności należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Prezes Zakładu zauważył, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedłożono żadnych nowych dowodów, które wskazywałyby na to, że - niewątpliwie trudna - sytuacja materialna rodziny wnioskodawcy uległa dalszemu pogorszeniu. Podzielając stanowisko organu I instancji zaznaczył, iż aktualny brak zatrudnienia spowodowany chorobą alkoholową nie przesądza o tym, iż wnioskodawca nie podejmie leczenia, a sytuacja materialna nie ulegnie poprawie w przyszłości, co stwarzałoby możliwości spłaty zadłużenia np. w ramach układu ratalnego.
W konkluzji Prezes Zakładu zauważył, iż mając na względzie materiał dowodowy zebrany w sprawie niniejszej, brak jest podstaw do zmiany rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z [...] września 2006 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazano na bardzo trudną sytuację materialną rodziny Państwa W. - M. W. pracuje sezonowo w niepełnym wymiarze czasu pracy, R. W. pracuje dorywczo i - zdaniem żony - nie przekazuje środków na utrzymanie domu i dzieci, nadużywa alkoholu, znęca się nad rodziną. Dwoje spośród trojga dzieci dojeżdża do wyższych szkół poza miejscem zamieszkania, najmłodszy syn uczy się w szkole podstawowej.
W piśmie procesowym z 22 stycznia 2007 r. Skarżący podtrzymał argumentację podniesioną w skardze wnosząc o pozytywne rozpatrzenie jego sprawy.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a.).
Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do § 2 ww. przepisu sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W takim przypadku sąd uwzględnia skargę, mimo że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego.
Sąd kierując się wskazanymi powyżej przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, i stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu prawnego w związku z wydaniem go z rażącym naruszeniem prawa. Przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji było rażące naruszenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., mającego zastosowanie w sprawie zgodnie z treścią art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., wobec czego należało zastosować art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z występującą w sprawie przesłanką z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Przed przystąpieniem do oceny zaskarżonej decyzji należy zwrócić uwagę na przepis art. 63 k.p.a., który normuje wymagania formalne jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa spowodowała zamierzony skutek prawny. Wymieniony przepis posługuje się ogólnym pojęciem podania, przez które należy rozumieć również i odwołanie (w sprawie niniejszej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesiony do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Stosownie do § 2 art. 63 k.p.a. podanie (w tym odwołanie, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Z powyższego wynika więc, iż ustalenie treści odwołania musi nastąpić nie tylko w oparciu o przepis art. 128 k.p.a., w myśl którego odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia, wystarczy, jeżeli z niego wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji, ale także w oparciu o przepis art. 63 k.p.a. Braki w zakresie odwołania wymagają natomiast ich usunięcia, konsekwentnie - w trybie przewidzianym w art. 64 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom (tj. innych niż brak adresu, o którym mowa § 1 tego przepisu) ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Zatem, stosownie do zasady uregulowanej w art. 9 k.p.a., zobowiązującej organ administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, braki formalne podania (w tym podania - odwołania) nie powodują od razu jego bezskuteczności. Przepis art. 64 k.p.a., realizujący wymienioną zasadę ogólną rządzącą postępowaniem administracyjnym, nakłada w tym zakresie na organ prowadzący sprawę obowiązek wezwania strony do usunięcia istniejących braków formalnych, w ustawowym terminie i ze stosownym pouczeniem o skutkach niewykonania wymaganej czynności.
Należy też podkreślić, iż przepis art. 64 § 2 k.p.a. dotyczy wezwania do usunięcia braków możliwych do usunięcia w postępowaniu administracyjnym, a do takich braków, które z łatwością mogą być usunięte należy niewątpliwie brak pełnomocnictwa (por. wyrok NSA z 1 października 2001 r., sygn. akt II SA 2177/00, LEX 157803). W sytuacji, gdy strona działa w sprawie przez pełnomocnika (art. 32 k.p.a.), ustanowiony pełnomocnik jest obowiązany dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 33 § 3 k.p.a.). W przypadku podjęcia czynności przez pełnomocnika bez doręczenia organowi pełnomocnictwa, braku umocowania po stronie pełnomocnika w dacie dokonania czynności procesowej, bądź przekroczenia przez niego zakresu posiadanego umocowania, na organie spoczywa obowiązek wezwania do usunięcia braku formalnego czynności ze wskazaniem terminu i pouczeniem o skutkach niewykonania wymaganej czynności.
Następnie podnieść trzeba, iż brak formalny podania (w tym brak pełnomocnictwa), nieusunięty w ustawowym terminie, uniemożliwia wywołanie skutku prawnego wniesionego podania, i powoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Zgodnie z literaturą przedmiotu, skutek ten dotyczy także i odwołania - wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (v. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. 7, C. H. Beck, str. 578). W przypadku wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego brak formalny powoduje więc, iż wniosek ten nie wszczyna postępowania administracyjnego, a to oznacza, że sprawa nie może być rozpatrzona merytorycznie (por. wyrok WSA w Warszawie z 1 marca 2005 r., sygn. V SA/Wa 1770/04, LEX 175366). To samo dotyczy odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) zawierającego braki formalne, które również nie wywoła zamierzonego skutku prawnego.
Trzeba też zaznaczyć, iż decyzja wydana przez organ odwoławczy, na skutek rozpatrzenia odwołania zawierającego nieusunięte braki formalne, a więc decyzja, która podjęta być nie powinna wobec nieskutecznego wniesienia odwołania, została wydana z rażącym naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z 15 września 2000 r., sygn. akt III S.A. 417/00, LEX 47217). Organ odwoławczy nie może bowiem działać z urzędu, charakter organu odwoławczego w danej sprawie uzyskuje on w wyniku prawidłowo złożonego odwołania.
Kierując się powyższym Sąd zauważa, iż w kontrolowanej sprawie z wniosku R. W. z [...] lipca 2006 r. skierowanego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N., Inspektorat w T., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] września 2006 r. został wniesiony na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez M. W. - żonę wnioskodawcy (data wpływu do organu - [...] września 2006 r.). Pismem z [...] października 2006 r. ZUS wezwał M. W. do przedłożenia pełnomocnictwa uprawniającego do działania w imieniu męża R. W. W wezwaniu zawarł pouczenie, iż w przypadku niezłożenia wymaganego pełnomocnictwa w terminie 7 dni od daty doręczenia ww. pisma, wniosek nie zostanie rozpatrzony. W odpowiedzi na ww. pismo ZUS w zakreślonym terminie do akt sprawy złożono pełnomocnictwo udzielone M. W. przez stronę - R. W. "do działania w związku ze sprawami ZUS (...)". Pełnomocnictwo to zostało udzielone w dniu [...] października 2006 r. (k. 55 akt sądowych), a więc w dacie późniejszej niż dzień sporządzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jak wynika z akt sprawy, podstawą wniesienia przedmiotowego środka odwoławczego przez M. W. było, uznanie przez Prezesa Zakładu za wystarczające, ww. upoważnienia.
W ocenie Sądu pełnomocnictwo dla M. W. z [...] października 2006 r., złożone do akt sprawy [...] października 2006 r., nie stanowiło właściwego umocowania do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 r. Zważywszy bowiem, iż data umieszczona na pełnomocnictwie - [...] października 2006 r. - jest datą późniejszą od daty złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - [...] września 2006 r. - trudno uznać, iż uprawniało ono osobę, której podpis widnieje pod treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do wniesienia przedmiotowego środka zaskarżenia. Wymieniony brak formalny wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został dostrzeżony przez Prezesa Zakładu i - pomimo obowiązku spoczywającego w tym zakresie na organie prowadzącym sprawę - uzupełniony w trybie przewidzianym w art. 64 § 2 k.p.a. poprzez wezwanie samej strony do podpisania ww. wniosku (art. 63 § 3 k.p.a.). Przedmiotowy w sprawie niniejszej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jakkolwiek - w ocenie Sądu - nie mógł wywołać skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania odwoławczego, został merytorycznie rozpatrzony. Tym samym Prezes Zakładu, poprzez wydanie decyzji, dopuścił się rażącego naruszenia art. 6 k.p.a., zobowiązującego organ do działania na podstawie przepisów prawa, art. 33 § 3 k.p.a. poprzez dopuszczenie do udziału w postępowaniu odwoławczym osoby do tego nieumocowanej, a także - wobec niezastosowania poprzez wezwanie samej strony do podpisania ww. wniosku - rażącego naruszenia art. 63 § 3 w zw. z art. 64 § 2 oraz art. 9 k.p.a. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Rozpatrując sprawę ponownie Prezes Zakładu winien uzupełnić, w trybie przewidzianym w art. 64 k.p.a., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesiony przez M. W., poprzez ustalenie, czy osoba ta rzeczywiście posiada legitymację do reprezentowania strony, a dopiero po usunięciu braku formalnego środka zaskarżenia, nadać sprawie dalszy bieg bądź też, w sytuacji nieuzupełnienia braku formalnego przedmiotowego wniosku, pozostawić go bez rozpoznania. W celu ustalenia czy osoba, która podpisała wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jest umocowana do reprezentowania strony, organ odwoławczy winien w terminie i pod rygorem zastrzeżonym w art. 64 § 2 k.p.a. wezwać M. W. do usunięcia braków formalnych wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy poprzez złożenie pełnomocnictwa uprawniającego ją do reprezentowania strony przed Prezesem Zakładu, w tym do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (wystawionego najpóźniej w dacie sporządzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), a w przypadku niezłożenia przez pełnomocnika stosownego upoważnienia - wezwać samą stronę - R. W. - do osobistego podpisania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 63 § 3 k.p.a.) w terminie i pod rygorem zastrzeżonym w art. 64 § 2 k.p.a.
W konkluzji stwierdzić należy, iż wskazana powyżej przyczyna nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiła okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło