VI SA/Wa 641/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi B. J. na postanowienie Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań oddala skargę W dniu [...] czerwca 2006 r. i [...] lipca 2006 r. Inspektorzy Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej w L. przeprowadzili kontrolę na stacji paliw w M. [...], prowadzonej przez przedsiębiorcę Pana B. J. W toku kontroli pobrano do badań laboratoryjnych próbkę benzyny bezołowiowej Pb 95, oznaczoną numerem [...] w cenie sprzedaży 4,21 zł/l. Przeprowadzone analizy przez Laboratorium Badawcze Centralnego Laboratorium Naftowego w Warszawie (protokół z badań nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r.) wykazały, że badane paliwo nie spełnia wymogów określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 19 października 2005 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych (Dz. U. Nr 216 p. 1825). W zbadanym paliwie stwierdzono przekroczenie wskaźnika prężności par dla okresu letniego, który wynosi min. 45,0 kPa - max 60,0 kPa. Wskaźnik prężności par w badanym paliwie wyniósł 62,8 kPa. Dnia 5 lipca 2006 r. Pan B. J. zeznał, że nie jest w stanie stwierdzić, co było przyczyną zawyżonego poziomu prężności par i że może jedynie przypuszczać, że wpływ na to mógł mieć okres, w którym miały miejsce dostawy. Jego zdaniem, benzynę bezołowiową 95 zakupiono w miesiącu kwietniu i lutym 2006 r., a więc w okresie przejściowym i zimowym, ostatnie dostawy zostały zmieszane i mogło to mieć wpływ na wynik badania w zakresie parometru prężności par. W tym to stanie faktycznym [...] Wojewódzki Inspektor Inspekcji Handlowej w L. postanowieniem z dnia [...] września 2006 r. znak [...] na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (Dz. U. z 2001 r., Nr 4, p. 25 z późn. zm.) i art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych (Dz. U. Nr 34 p. 293 z późn. zm.) oraz art. 123 k.p.a. obciążył przedsiębiorcę "U." B. J. z siedzibą w M. [...] będącego właścicielem stacji paliw w M. kwotą 823,50 złotych stanowiącą koszt przeprowadzonych badań laboratoryjnych benzyny bezołowiowej Pb 95 pobranej za protokołem pobrania próbki paliwa nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 roku. Na powyższe postanowienie Pan B. J. złożył zażalenie do Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej w Warszawie zarzucając mu naruszenie przepisów art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 roku o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych (Dz. U. Nr 34 p. 293 z późn. zm.) w związku z treścią Rozporządzenia w sprawie pobierania próbek - załącznikiem z dnia 31 marca 2004 roku (Dz. U. Nr 64 p. 595), poprzez pobranie próbek do badania w sposób nie odpowiadający normie PN-EN ISO 3170, co mogło dać wynik nie odpowiadający stanowi faktycznemu tj. faktycznej jakości paliwa. Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji celem przeprowadzenia postępowania dowodowego w poniższym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia Pan B. J. podał, iż kwestionuje zasadność obciążenia go kwotą badań laboratoryjnych benzyny albowiem próbki nie były pobrane w sposób ujęty w załączniku do Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 64 poz. 595) oraz w sposób ujęty w normie PN-EN ISO 3170. Chodzi tutaj przede wszystkim o zastosowanie urządzenia do pobrania jak i sam sposób pobrania próbek. Dla wykazania rzeczywistego sposobu pobrania próbek, odbiegającego od normy i treści wyżej wymienionego załącznika Pan J. wniósł o przesłuchanie w charakterze świadka J.P. i W. K. Poza powyższymi wywodami skarżący zakwestionował postanowienie z dnia [...] września 2006 roku również z tego powodu, że paliwo nabył z legalnego źródła tj. w renomowanej firmie, więc nie miał i nie mógł mieć jakiegokolwiek wpływu na jego jakość jak również nie miał żadnego interesu wpłynąć na kwestionowany stan jakościowy paliwa. W takiej sytuacji Pan B. J. uważał, że obciążające go opłaty stanowią w istocie karę nie wiedząc, gdzie leży jego wina. W dniu [...] grudnia 2006 roku zgłoszony został również wniosek o przesłuchanie strony B. J. na okoliczności związane ze sposobem pobierania próbek benzyny do kontroli. Organ przesłuchał świadków i stronę w dniu [...] listopada 2006 roku i [...] grudnia 2006 roku. W dniu [...] listopada 2006 roku przesłuchano również inspektorów, którzy przeprowadzili kontrolę na stacji benzynowej prowadzonej przez B. J. W dniu [...] grudnia 2006 r. do [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej wpłynęło pismo od Pana J., w którym wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Pismo to zostało przekazane do Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej w dniu [...] grudnia 2006 roku. W dniu [...] grudnia 2006 r. Główny Inspektor Inspekcji Handlowej wydał postanowienie, uznając, że powołanie bieglego dotyczyłoby okoliczności już stwierdzonej innymi dowodami. Główny Inspektor Inspekcji Handlowej po przeanalizowaniu sprawy, wydał postanowienie z dnia [...] lutego 2007 roku znak [...], na podstawie którego utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej w L. z dnia [...] września 2006 r. w przedmiocie obciążenia Pana B. J. kwotą 823,50 złotych stanowiącą koszt przeprowadzonych badań laboratoryjnych benzyny bezołowiowej Pb 95 pobranej za protokołem pobrania próbki paliwa nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 roku. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 roku o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych jeżeli przeprowadzone badania wykazały, że paliwo ciekłe lub biopaliwo ciekłe nie spełnia wymagań jakościowych, określonych w przepisach wydanych odpowiednio na podstawie art. 4 ust. 2 lub 3 albo art. 5 ust. 3 ustawy, kontrolowany jest obowiązany do uiszczenia wojewódzkiemu inspektorowi inspekcji handlowej kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowdzonych badań. W toku postępowania doszło do zmiany systemu prawnego, weszła w życie z dniem 1 stycznia 2007 r., nowa ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 roku o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (Dz. U. Nr 169 p. 1200). Zgodnie z art. 24 ust. 1 ww. ustawy, jeżeli przeprowadzone badania wykazały, że paliwo nie spełnia wymagań jakosciowych określonych w ustawie, Wojewódzki Inspektor Inspekcji Handlowej zobowiązuje kontrolowanego w drodze postanowienia do uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań. Przepisy te, zdaniem Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej jednoznacznie określają podmiot zobowiązany do uiszczenia kosztów badań laboratoryjnych. Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym w sprawie, organ odwoławczy stwierdził, że świadkowie J. P. i W. K. nie mogli jednoznacznie określić, czy pobranie próbek paliw przeprowadzone było zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 marca 2004 roku w sprawie sposobu pobierania próbek (Dz. U. Nr 64 p. 565). Świadkowie Ci nie znali procedury poboru próbek, mogli zatem nie zwrócić uwagi na wszystkie szczegóły związane z pobraniem próbek paliw. Należy przy tym dodać, że najpierw pobierano próbki oleju napędowego, który pobiera się bezpośrednio do pojemników (bez przystawki). W protokole pobranie próbek nr [...] opisano czynności wykonane w trakcie pobierania próbek i stwierdzono, że próbki benzyny bezołowiowej pobrano za pomocą przystawki. Ten protokół został podpisany przez Pana B. J. bez uwag. Z tego też względu Główny Inspektor Inspekcji Handlowej nie dał wiary wyjaśnieniom świadka B. J., dotyczących poboru benzyny bez przystawek. Poza tym, zgodnie z opinią Wydziału Kontroli Paliw Głównego Inspektoratu z dnia [...] grudnia 2006 roku pobieranie próbek bez przystawki spowodowałyby obniżenie prężności par podczas, gdy badanie laboratoryjne wykazały, że prężność par pobranego paliwa była zbyt wysoka. Na postanowienie Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia [...] lutego 2007 roku, znak [...] B. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając mu naruszenie: 1) całej ustawowej regulacji prawnej zagadnienia badania i wyników badania jakości paliw zawartej w ustawie z dnia 23 stycznia 2004 roku o systemie monitorowania i kontrolowania (Dz. U. nr 34 p. 293) w związku z wejściem w dniu 1 stycznia 2007 roku w życie nowej ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 roku o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (Dz. U. Nr 169, poz. 1200), która nakazuje w art. 41 stosować przepisy nowej ustawy do spraw wszczętych przed wydaniem poprzedniej ustawy. Stan faktyczny sprawy zdaniem skarżącego winien być oceniany według nowej ustawy, a to w związku też ze zmianą rozporządzenia wykonawczego regulującego metody badania jakości paliw (Dz. U. Nr 220 z 2006 roku poz. 1606) oraz załącznika do ww. rozporządzenia o metodach badania paliw, w tym spornej kwestii prężności par. 2) art. 75 i 84 k.p.a. w związku z art. 24 nowej ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 roku o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw przez naruszenie zasady zakazu antycypacji w postępowaniu dowodowym tj. przez oddalenie wniosku dowodowego jedynie z tego powodu, że inne już przeprowadzone dowody wykazały co innego. 3) naruszenie przepisu art. 7 k.p.a. przez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przy uwzględnieniu tak interesu społecznego jak i interesu obywatela. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi Pan B. J. podniósł, iż w jego mniemaniu organ niezasadnie oddalił jego wniosek o powołanie biegłego, tym bardziej, że w czasie postępowania międzyinstancyjnego nastąpiła zmiana ustawy i rozporządzenia wykonawczego, a przede wszystkim załącznika do rozporządzenia o metodach badawczych paliw, w szczególności metody badania kwestionowanej tu prężności par. Według oceny skarżącego ma on prawo wiedzieć jak doszło do zniekształcenia parametrów paliwa. Nie można mu przypisać odpowiedzialności za czyn, za stan, co do którego on nie wie jak powstaje. W takiej sytuacji nie potrafi i nie może się bronić, bo nie wie na czym polega jego zawinienie. Jego zdaniem, jeżeli właściciel stacji paliw własnym działaniem doprowadził do zniekształcenia parametru, powinien ponieść za to odpowiedzialność, ale to trzeba udowodnić. Sprawa jest o tyle skomplikowana, że w ciągu roku obowiązują cztery okresy, w których wymaga się prężności par o stosownych dla tych okresów parametrach (załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 19 października 2005 roku Dz. U. Nr 216 z 2005 roku, poz. 1825). Okres letni od 1 maja do 30 września, przejściowy od 1 marca do 30 kwietnia i przez październik i okres zimowy od 1 listopada do końca lutego. W tych okresach obowiązują różne stawki prężności par. Obywatel ma prawo zapytać i wiedzieć co się dzieje z paliwem w rafineriach, transportach kolejowych, samochodowych, na wszystkich stacjach paliw w całej Polsce przy masowych obrotach w okresie bezpośrednio przed 1 maja, gdy jeszcze obowiązuje tolerancja od 45 do 90 kPa i po 1 maja, gdy już przechodzą się w przedział 45 do 60. Czy w okresie przed 1 maja rafinerie wstrzymują produkcję, dystrybutorzy wstrzymują rozprowadzanie paliwa, stacje paliw wstrzymują sprzedaż tego paliwa o parametrach 45 do 90, bo zaraz po 1 maja będzie wymagany parametr 45 do 60. Co się dzieje z paliwem już wyprodukowanym, wprowadzanym do dystrybucji, do obrotu w stacjach, które mieści się w przedziale 45 do 90 ale już nie w przedziale 45 do 60 np. ma 62,8 kPa jak B. J. W tej sytuacji organ dla zbadania poruszanych kwestii winien dopuścić dowód z opinii biegłego, czego nie uczynił naruszając w ten sposób prawo. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Inspekcji Handlowej wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie z dnia [...] czerwca 2007 roku skarżący nadal popierał skargę z przyczyn w niej wskazanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Ponadto w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z poźn. zm. zwanej dalej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując wniesioną skargę z punktu widzenia powyższych kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżone postanowienie Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia [...] lutego 2007 roku jak i utrzymane nim w mocy postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia [...] września 2006 roku odpowiadają prawu. W opinii Sądu poczynione przez organ obu instancji ustalenia wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez te organy ocena tego materiału w kontekście zastosowanych przepisów ustawy nie budzi zastrzeżeń. Z treści skargi wynika, że skarżący podnosi przede wszystkim zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 75, 84 i art. 7 kpa, w wyniku których doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i niezasadnego obciążenia skarżącego kwotę stanowiącą równowartość kosztów przeprowadzonych badań laboratoryjnych próbek paliw ciekłych. W związku z tak postawionym zarzutem należy podnieść, iż w dacie wydawania postanowienia przez organ I instancji obowiązywała ustawa z dnia 23 stycznia 2004 roku o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych (Dz. U. z 2004 roku, Nr 34, poz. 293 z poźn. zm.) jak również rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 19 października 2005 roku w prawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych (Dz. U. Nr 216, poz. 1825), wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 4 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie dowodzi, że kontrola przeprowadzona na stacji paliw należącej do skarżącego a następnie badanie próbek odbyło się zgodnie z wymogami przywołanej ustawy z dnia 23 stycznia 2004 roku o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych (art. 9 - 19 ustawy). Z przeprowadzonej kontroli został sporządzony protokół, w którym określony został m.in. sposób pobierania próbek benzyny bezołowiowej, który został podpisany bez żadnych uwag przez skarżącego. Niezasadny jest zatem zarzut skarżącego, że próbki zostały pobrane przez niewykwalifikowane osoby, skoro art. 11 ustawy w ust. 1 stanowi, "że Inspektor pobiera dwie próbki". Badanie próbek zostało przeprowadzone przez uprawniony podmiot tj. przez Laboratorium Badawcze Centralnego Laboratorium Naftowego w W. Badania te wykazały, że prężność par w paliwie wyniosła 62,8 kPa, a tym samym paliwo nie spełnia wymogów określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 19 października 2005 roku w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych (Dz. U. nr 216 poz. 1825), zgodnie z którym wskaźnik prężności par dla okresu letniego wynosi min. 45,0 kPa - max 60,0 kPa. W tym stanie rzeczy na skarżącego organ I instancji, zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 roku o systemie monitorowania kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych nałożył obowiązek zapłacenia kwoty, stanowiącej równowartość kosztów prowadzonych badań. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż w cyt. wyżej przepisie użyto słowa "kontrolowany" w odniesieniu do osoby, na której spoczywa obowiązek zwrotu równowartości kosztów przeprowadzonych badań, co wskazuje, że jest to odpowiedzialność obiektywna, niezależna od winy. W trakcie postępowania nastąpiła zmiana ustawy, z dniem 1 stycznia 2007 r. zaczęła obowiązywać nowa ustawa - z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ( Dz. U. z 2006 r. nr 169 p.1200). Jak trafnie zauważył organ II instancji, w zakresie zasady obciążania kontrolowanego kosztami przeprowadzonych badań nowa ustawa nie wprowadziła żadnych zmian. W świetle art. 24 ust. 1 cyt. wyżej ustawy "jeżeli przeprowadzone badania wykazały, że paliwo nie spełnia wymagań jakościowych, określonych w ustawie, Wojewódzki Inspektor Inspekcji Handlowej zobowiązuje kontrolowanego w drodze postanowienia do uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań..." W tym stanie rzeczy decyzja z [...] lutego 2007 r. również odpowiada prawu. Niezasadny jest zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przez organ II instancji art. 7, 75 i 84 kpa, albowiem Główny Inspektor Inspekcji Handlowej przeprowadził wnikliwe postępowanie dowodowe, przesłuchując świadków zgłoszonych przez skarżącego, samego skarżącego i inspektorów, uczestniczących w kontroli. Zebrany materiał dowodowy organ poddał ocenie, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wobec tego, że skarżący nie podważył w żaden sposób wyników badań przeprowadzonych przez Laboratorium Badawcze Centralnego Laboratorium Naftowego w Warszawie brak było podstaw uwzględnienia wniosku skarżącego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, tym bardziej, że jak wynika z pisma skarżącego z dnia 28 grudnia 2006 r. dowód ten został zgłoszony na okoliczność przyczyn rozbieżności, co do paliwa stwierdzonego przez dostawcę i laboratorium badającego paliwo na zlecenie [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej w L. Okoliczności te, jak również kwestie badania winy i odpowiedzialności za pogorszenie jakości paliwa w zakresie prężności par, które zostały poruszone w skardze nie mają dla niniejszej sprawy żadnego znaczenia. Natomiast istotne są w postępowaniu karnym, które toczy się, jak wynika z pisma skarżącego z dnia [...] grudnia 2006 r. w Prokuraturze Rejonowej w H. W sprawie tej skarżący napisał doniesienie do organów ścigania domagając się m. in. ustalenia sprawców fałszowania paliwa dostarczanego do stacji paliw B. J. W tym stanie rzeczy nie doszło do naruszenia art. 75 i 84 kpa. Okoliczność, iż zmieniły się przepisy regulujące metody badania jakości paliw w trakcie postępowania administracyjnego nie ma znaczenia dla sprawy. Według oceny Sądu należy uwzględniać przepisy, obowiązujące w dacie kontroli i pobierania próbek tym bardziej, że zgodnie z art. 19 ust. 2 ustawy z 2004 r. "pozostałości po próbkach oraz próbki kontrolne niepoddane badaniom podlegają komisyjnemu zniszczeniu, na wniosek Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej przez akredytowane laboratorium przeprowadzające badania". Poza tym kwestia ta łączy się również ze sprawą karną dotyczącą obrotu paliwami ciekłymi lub biopaliwami ciekłymi, niespełniającymi wymagań jakościowych. Oczywiście w tej sytuacji muszą znaleźć zastosowanie przepisy obowiązujące na datę czynu. Tak samo jest z obciążeniem kontrolowanego kosztami badań. Należy przyjąć przepisy co do jakości paliw obowiązujące na datę konkretnego zdarzenia, jakim była kontrola. Z tych wszystkich względów z uwagi na bezzasadność zarzutów skargi Sąd orzekł o jej oddaleniu na mocy art. 151 ppsa.