I FSK 212/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa [...] "U." Sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 lipca 2007 r. sygn. akt I SA/Łd 798/07 odrzucające skargę w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa [...] "U." Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 30 kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 1999 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Łd 798/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę Przedsiębiorstwa [...] "U." Sp. z o.o. z siedzibą z S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 30 kwietnia 2007 r. w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 1999 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Łodzi z dnia 4 lipca 2007 r. skarżąca Spółka została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi w postaci podania wartości przedmiotu zaskarżenia oraz do złożenia dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony - aktualnego odpisu KRS-u. W piśmie z dnia 16 lipca 2007 r. Spółka stwierdziła, że "przedmiotem zaskarżenia jest odmowa zastosowania w sprawie przepisu art. 74 Ordynacji podatkowej /dotyczy odsetek, które będą ewentualnie określone wynikowo przez organ pierwszej instancji/", a ponadto dołączyła aktualny odpis KRS-u. WSA w Łodzi uznał, że Spółka nie uzupełniła w terminie braków formalnych skargi, co obliguje Sąd do jej odrzucenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji z sentencji decyzji organu podatkowego drugiej instancji jednoznacznie wynika, że orzekł on o kwotach nadpłaty podatkowej w podatku VAT i zapłaconych odsetkach za zwłokę, a zgodnie z art. 216 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, stanowi ona wartość przedmiotu zaskarżenia. W skardze kasacyjnej na powyższe postanowienie pełnomocnik Spółki zaskarżył orzeczenie WSA w całości, wnosząc o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a które polegało na błędnym przyjęciu przez Sąd, iż w sprawie doszło do nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braku formalnego w postaci podania wartości przedmiotu zaskarżenia, podczas gdy faktycznie brak ten został usunięty poprzez wskazanie przez stronę, iż wartości przedmiotu zaskarżenia nie da się określić, gdyż wynosi ona "0" - nie istnieje. Naruszone więc zostały przepisy art. 49, art. 215, art. 216, art. 220, art. 230, oraz art. 231 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie było niewłaściwe zastosowanie przepisów Ordynacji podatkowej w postaci błędnego określenia podstawy rozstrzygnięcia przez organ podatkowy. Zaskarżenie to nie dotyczyło majątkowych uprawnień podatnika w zakresie wysokości ustalonej nadpłaty podatku. Bez względu bowiem na podstawę wysokość nadpłaty była identyczna. Interes prawny skarżącego ujęty w skardze i stanowiący przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego nie wyrażał się w kwocie stanowiącej wysokość nadpłaty, lecz we właściwym określeniu podstawy uznania uiszczonego podatku za nadpłatę. Skarżący podnosił, że podstawę tę stanowi przepis art. 74 Ordynacji podatkowej i to on powinien być wskazany w decyzjach organów podatkowych. Tak więc interes podatnika miał charakter niematerialny. Następnie pełnomocnik stwierdził, że takie stanowisko jest zgodne z linią orzeczniczą sądów administracyjnych. W dalszej części uzasadnienia pełnomocnik podkreślił, że strona wypełniła nałożony na nią przez Przewodniczącego obowiązek usunięcia braku formalnego skargi, wyjaśniła bowiem, że przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna. W przypadku powzięcia przez Przewodniczącego wątpliwości co do wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia, jest on upoważniony, na mocy art. 218 p.p.s.a. do przeprowadzenia stosownego dochodzenia w tym zakresie, lub w oparciu o art. 220 p.p.s.a. do wezwania strony do zapłaty wpisu w określonej wysokości. Dopiero niezastosowanie się strony do takiego wezwania skutkować może odrzuceniem skargi z powodu nieusunięcia braków formalnych pisma procesowego. W niniejszej sprawie nie doszło do wezwania strony do uiszczenia wpisu z uwagi na nieokreślenie przez sąd innej, aniżeli wskazana przez stronę, wartości przedmiotu zaskarżenia. Stan taki powoduje konieczność pobrania w przedmiotowej sprawie wpisu stałego, a nie stosunkowego. Strona przeciwna nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu natomiast bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono, aby zachodziły przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny może rozważyć jedynie ewentualne naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź procesowego, wskazane w skardze kasacyjnej. Przystępując do oceny zarzutów skargi kasacyjnej tutejszy Sąd stwierdza, iż częściowo zasługują one na uwzględnienie. Autor skargi kasacyjnej postanowieniu WSA w Łodzi zarzucił naruszenie przepisów art. 49, art. 215, art. 216, art. 220, art. 230 oraz art. 231 p.p.s.a., a także, co wynika z dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej, art. 218 p.p.s.a. W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 49, art. 215, art. 216, art. 230 i art. 231 p.p.s.a., słuszny natomiast jest zarzut naruszenia art. 218 i art. 220 p.p.s.a. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 lipca 2007 r. Przedsiębiorstwo [...] "U." pismem z dnia 17 lipca 2007 r. (data stempla pocztowego) oświadczyło, że "przedmiotem zaskarżenia jest odmowa zastosowania w sprawie przepisu art. 74 Ordynacji podatkowej /dotyczy odsetek, które będą ewentualnie określone wynikowo przez organ pierwszej instancji/". W opinii tutejszego Sądu strona wprawdzie w sposób mało precyzyjny sformułowała pismo określające wartość przedmiotu zaskarżenia, jednakże podkreślenia wymaga fakt, iż na tym etapie postępowania sądowego działała ona bez profesjonalnego pełnomocnika (został on ustanowiony dopiero w dniu 17 września 2007 r., a więc w momencie wniesienia skargi kasacyjnej). W tym miejscu przywołać należy treść art. 6 p.p.s.a., który stanowi, że "sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań". Jak podniesiono w piśmiennictwie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, str. 36-37, wyd. Zakamycze 2005 r.) "wskazówki i pouczenia sądu powinny dotyczyć dokonywanych przez stronę czynności procesowych na danym etapie postępowania i w powstałej sytuacji procesowej. Podkreśla się, że sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań; obowiązek odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji procesowych strony." Tymczasem w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji w żaden sposób pomocy stronie skarżącej działającej bez profesjonalnego pełnomocnika nie udzielił. Słusznie w skardze kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z art. 218 p.p.s.a. przewodniczący może sprawdzić wartość przedmiotu zaskarżenia oznaczoną w piśmie i zarządzić w tym celu dochodzenie. Jak wskazuje się w piśmiennictwie (por. powołany wyżej Komentarz, str. 538) "potrzeba sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia wystąpi wtedy, gdy informacja podana w piśmie będzie budziła wątpliwości co do jej rzetelności w świetle materiału wynikającego z akt sprawy. (...) Dochodzenie, o którym mowa w tym przepisie, będzie w takiej sytuacji polegało na przeanalizowaniu informacji o wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w skardze w zestawieniu z treścią zaskarżonego aktu lub czynności. Jeśli taka analiza nie usunie wątpliwości co do wartości przedmiotu zaskarżenia, wówczas przewodniczący będzie mógł uzyskać w ramach zarządzonego dochodzenia (...) zarówno dodatkowe stanowisko skarżącego, jak i organu.". W sytuacji zaś, gdy w wyniku sprawdzenia przewodniczący zakwestionuje podaną wartość przedmiotu zaskarżenia, zarządza on uiszczenie opłaty w prawidłowej wysokości na podstawie art. 220 § 1 p.p.s.a. Na zarządzenie to będzie przysługiwało zażalenie na podstawie art. 227 § 1 p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie, pomimo zaistnienia ku temu przesłanek, Sąd pierwszej instancji nie zastosował przepisu art. 218 p.p.s.a. i w konsekwencji art. 220 § 1 p.p.s.a., co stanowi naruszenie przepisów postępowania. Strona skarżąca w terminie uzupełniła braki formalne skargi poprzez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, a skoro zrobiła to w sposób zbyt mało precyzyjny, to należało zastosować art. 218 p.p.s.a. Na marginesie jedynie Sąd pragnie zwrócić uwagę, że WSA w Łodzi nie podał podstawy prawnej postanowienia odrzucającego skargę, co stanowi naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a., co jednakże nie zostało wskazane w skardze kasacyjnej, a konsekwencji nie może podlegać uwzględnieniu przez Naczelny Sąd Administracyjny, orzekający w jej granicach. Mając na uwadze trafność podniesionego przez stronę zarzutu uchybienia przez Sąd pierwszej instancji art. 218 i art. 220 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna jest w tej części zasadna i w oparciu o treść art. 185 § 1 p.p.s.a. postanawia uchylić zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i przekazać sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd nie orzekł, ponieważ przepis art. 203 p.p.s.a. dotyczy skargi kasacyjnej od wyroku. Poniesione przez skarżące Przedsiębiorstwo koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej od postanowienia mogą być zwrócone przez organ jedynie na podstawie art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi jako część kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw.