II SA/Kr 136/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Małgorzata Brachel- Ziaja / spr. / Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska AWSA Beata Cieloch Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 grudnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego A. S kwotę 30 / trzydzieści / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją z dnia 20 grudnia 2002 r., Nr: [...] , Wojewoda [...] , na podstawie art.. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. Nr 46, poz. 543 z 2000 r - tekst jednolity ze zm./ oraz art. 138 § l pkt, l k.p.a.- po rozpatrzeniu odwołania A. S oraz K. R. i E. P., - od decyzji Starosty [...] z dnia [...] 08.2002r. nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu na rzecz odwołujących się nieruchomości oznaczonej jako działek nr nr [...] i [...] obr.. [...] położonych w [...], - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] stwierdził, co następuje: umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego w dniu [...] . 05. 1979r. Rep. [...] , M. O. sprzedała Skarbowi Państwa 1/2 części we własności działki nr [...] obr. [...]. Natomiast decyzją Zarządu Miasta [...] i Gminy [...] z dnia [...] . 05. 1985 r. Nr [...] wywłaszczono 1/2 części we własności działki nr [...], przysługującej A. O.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1993r. sygn. akt [...] , spadek po M. L. 1° voto S. 2° voto O. z d. F. nabył w całości A. S.. Natomiast z treści postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1962r. sygn. akt [...] wynika, iż prawa do spadku po A. O. nabyły: K. R. i E. P. -po połowie. Starosta [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał , iż zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1994 roku, III ARN 22/94 (OSNAP 1994/7/108) , organ administracji rządowej orzekając o zwrocie nieruchomości na podstawie art. 69 ust. l ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r, Nr 30, poz. 127 ze zm.) powinien zbadać nie tylko przesłanki zwrotu nieruchomości, określone w tym przepisie, ale także aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości powstały po wywłaszczeniu i rozważyć, czy nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi". Ponadto, stosownie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993r. III AZP 13/93 (OSAP z 1994r. nr 10, poz. 1) "organ administracji rządowej orzeka na podstawie art. 69 ust. l ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub umowie sprzedaży na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością ", Zebrana w sprawie dokumentacja wykazała, że obecnie właścicielem działek ewidencyjnych nr [...] i [...] (powstałych z podziału działki nr [...]) obr. [...] położonych w [...] jest Spółka Akcyjna "[...] " z siedzibą w [...] , co potwierdza zapis w księdze wieczystej Kw [...] , Podstawą nabycia przedmiotowej nieruchomości przez wskazaną spółkę był akt zawiązania Spółki Akcyjnej z dnia [...] grudnia 1992r, Rep, A Nr [...] oraz umowa przenosząca własność aportu akt not rep A Nr [...] w dn. [...] . 02. 1993 r, Biorąc powyższe pod uwagę Starosta [...] stwierdził, iż nie może być rozpatrywana kwestia zbędności przedmiotowych działek na cel wywłaszczenia gdyż aktualny stan prawny działek stanowi negatywną przesłankę uzasadniającą orzeczenie odmowie zwrotu nieruchomości. Od decyzji Starosty [...] odwołanie złożył A. S. oraz K. R. i E. P.. Odwołujący, powołując się na orzecznictwo NSA z 1993r. i 1995r, podnieśli, że nie zostały zbadane przesłanki zbędności przez organ I instancji, jak również czy istnieją przesłanki do unieważnienia decyzji "o powstaniu prawa użytkowania wieczystego" i na czas badania tej kwestii zawiesić postępowanie zwrotowe. Wojewoda [...] uznał za słuszną zaskarżoną decyzję Starosty [...] podkreślając, iż możliwości zwrotu nieruchomości, stanowiących własność osób trzecich, są szczególnie ograniczone. Za trafny i znajdujący oparcie w literaturze uznał pogląd w myśl którego, nie można orzec o zwrocie nieruchomości, nawet zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli jej właścicielem, aktualnie w czasie rozpatrywania wniosku o zwrot, nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego (T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" Wyd. Prawnicze PWN 1998r.) Warunkiem bowiem dokonania zwrotu nieruchomości jest władanie tą nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego Zgodnie z tym poglądem znajdującym odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA - OZ w Krakowie z dnia 29.11.1999r. syg. akt II SA./Kr 2479/97) fakt zadysponowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością poprzez jej zbycie umową cywilnoprawną na rzecz osób trzecich powoduje, że roszczenie o /.wrót przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 u.g.n. stało się bezskuteczne. W tym stanie rzeczy działki nr [...] i nr [...] nie mogą być zwrócone. Odnosząc się do żądań zawartych w odwołaniu, dotyczących badania, czy istnieją ustawowe przesłanki rozwiązania umowy użytkowania wieczystego i przesłanki unieważnienia decyzji "o powstaniu prawa wieczystego użytkowania" oraz zawieszenia postępowania zwrotowego na okres podejmowanych w tym zakresie ustaleń, Wojewoda [...] stwierdza, iż materiał dowodowy sprawy jednoznacznie wskazuje na fakt, i/, działki będące przedmiotem niniejszego postępowania nie są obciążone prawem wieczystego użytkowania, zatem za chybione należy uznać żądania odwołujących. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. S. zarzucił, że decyzje organów I i II instancji rażąco naruszają art 2, 21 i 64 Konstytucji R.P., jak też elementarne zasady sprawiedliwości i współżycia społecznego o ile w decyzjach utrzymują, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest możliwy, jeżeli nie włada nią Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Właścicielami obecnymi Spółki "[...]" jest Skarb Państwa w 80% i Gmina w 20%, Skarżący powołując się na wyrok NSA OZ w Krakowie, z dnia 25, 02, 1995 r, sygn, akt S.A,/Kr 401/95 który załączył do s kargi podniósł, że , w podobne j sprawie możliwość zwrotu nieruchomości nie została przekreślona, W końcu skarżący podnosi, że zamiast wnosić nieruchomość, która nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia jako aport do tworzonej Spółki Skarbu Państwa, należało ją zwrócić poprzedniemu właścicielowi, zwłaszcza, że nawet w tamtych czasach wywłaszczenie na rzecz KC PZPR nie było legalne. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu decyzji, a w szczególności podniósł, że Skarb Państwa aktualnie nie włada przedmiotową nieruchomością, gdyż została wniesiona jako wkład niepieniężny przez Skarb Państwa do Spółki Akcyjnej ,,[...]". Zatem nieruchomość ta jest przedmiotem własności osoby trzeciej, co powoduje że roszczenie o zwrot przysługujące poprzedniemu właścicielowi na podstawie art. 136 par. 3 u.g.n. jest bezskuteczne. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: I/Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca działkę oznaczoną nr [...] w obr. [...] , położona w [...] , stanowiła własność M. O. i A. O po połowie. Aktem notarialnym - umową sprzedaży z dnia [...] .05. 1979 r Rep. Nr [...],, M. O. zbyła w trybie ustawy z dnia 12.03.1958 r o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /jedn. tekst: Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm./ połowę działki Komitetowi Centralnemu PRPR na cele obiektu socjalnego "[...] " w [...], Postała połowa działki nr [...] stanowiąca własność A. O. została wywłaszczona decyzją Naczelnika Miasta [...] i Gminy [...] z dnia [...] . 05. 1985 r Nr [...] na postawie art. 3,8 i 15 powołanej wyżej ustawy z dnia 12.03. 1958 r. o z. i t. w. n., jako niezbędna na cele budowy końcowego odcinka [...] zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego [...] z dnia 19.03. 1984 r Przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie w sprawie wykazało, że przedmiotowa nieruchomość - zgodnie z wpisem w księdze wieczystej Nr [...] stanowi własność "[...] " Spółka Akcyjna z siedzibą w [...]. Nabycie własności nieruchomości przez ten podmiot nastąpiło nieodpłatnie na podstawie umowy notarialnej z dnia [...]. 02.1993 r. Rep [...][...].09.1997 r., o przeniesieniu własności aportu, mocą której Skarb Państwa jako ujawniony w księdze wieczystej nr [...] właściciel nieruchomości utworzonej z działki nr [...] w obr. 11 opow. 618 m2, w wykonaniu zobowiązania wynikającego z treści Aktu zawiązania spółki akcyjnej z Gminą [...] w [...] , zdn. [...] .12 1992 r. Rep. [...] przeniósł na rzecz firmy "[...] " S. A. własność m. in. przedmiotowej nieruchomości / k. 59-54, 70-65 i k.41 akt sprawy/. Skarżący wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w dniu 1.06..2001 r./k.lV, a więc po upływie przeszło 7 lat od czasu, kiedy "[...] " SA. w [...] nabyła własność przedmiotowej nieruchomości II/ Wywłaszczona nieruchomość nie może być wykorzystana dla innych celów, niż realizacja celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Ta podstawowa zasada prawa wywłaszczeniowego stanowi gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nieruchomości nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratiolegis, np do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych, które nie mogą być zrealizowane w inny sposób, jak przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Istota zakazu przeznaczania wywłaszczonej nieruchomości na inne cele, niż określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, zawartego w art. 47 ust. 4 ustawy z 29.04.1985 r o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz 127 ze zm.) - pod rządami której Skarb Państwa przeniósł własność nieruchomości na rzecz "[...] " S. A. - polegała na tym, że w sytuacji, kiedy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona, podmiot na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie (Skarb Państwa lub gmina), był obowiązany przed dokonaniem ewentualnej zmiany sposobu wykorzystania nieruchomości, zwrócić się do poprzedniego właściciela tej nieruchomości (wywłaszczonego) lub jego następcy prawnego z zapytaniem, czy jest on zainteresowany odzyskaniem nieruchomości na zasadach określonych w art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a więc w szczególności z jednoczesnym dokonaniem rozliczeń, o których mowa w ust. 2 tego przepisu. Dopiero wówczas, jeżeli osoba ta nie wyraziła zgody na zwrócenie jej wywłaszczonej nieruchomości, podmiot wywłaszczający mógł przeznaczyć nieruchomość na inne cele, niż określony w decyzji o jej wywłaszczeniu. Można więc uznać, że brak zgody na zwrócenie wywłaszczonej nieruchomości oznaczał wyrażoną pośrednio zgodę na wykorzystanie jej na inne cele, niż określony w decyzji wywłaszczeniowej i pozbawiał poprzedniego właściciela możliwości wystąpienia w przyszłości o jej zwrot w trybie art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Podobny co do istoty zakaz obowiązuje obecnie jak i w momencie orzekania w sprawie przez organy obu instancji. Ta naczelna zasada prawa wywłaszczeniowego zakazu użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu została zawarta w treści art. 136 ust. l ustawy z dnia 21.08 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U, z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm./ (por, T. Woś : "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości", Warszawa 2004, s. 171-174/. Zarówno ustawa z 29. 04. 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jak i obowiązująca obecnie ustawa z dnia 21,08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie określają skutków naruszenia zakazu użycia nieruchomości na inny cel zawartego w przepisach wart. 47 ust. 4 uog.g. i w.n. oraz wart 136 ust. l u.g.n. W konsekwencji "umowa, na mocy której Skarb Państwa oddał wywłaszczony grunt osobie fizycznej w użytkowanie wieczyste z naruszeniem powinności zwrotu tego gruntu na rzecz poprzedniego właściciela albo jego następcy prawnego (...) nie jest- sama przez się-nieważna (art. 58 par l k.c.)" , gdyż osoba ubiegająca się o ustanowienie użytkowania wieczystego czy o nabycie nieruchomości nie ma obowiązku ustalania, czy Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego - wpisane w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości - dysponują odmową złożenia wniosku o jej zwrot poprzedniego, wywłaszczonego właściciela lub czy został zastosowany tryb z art. 136 ust. 5 u. g. n. /por T. Woś: "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" s. 172-173 i 225-226A Jednakże tu trzeba mieć na uwadze, że właścicielem nieruchomości rozporządzającym nią nieodpłatnie na rzecz S. A "[...] " był Skarb Państwa, będący jednocześnie, wraz z Gminą Tatrzańska założycielem tejże Spółki Akcyjnej, której wszystkie akcje zostały objęte przez założycieli /k.70- 65, statut k,64-60/. III/ Nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot, nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli więc podmioty te zbyły wywłaszczoną nieruchomość innej osobie prawnej lub osobie fizycznej, nieruchomość taka nie może być /wrócona, Pogląd taki został sformułowany przez Sąd Najwyższy w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w uchwałach siedmiu sędziów z 23.09.1993 r,, III AZP 13/93, nipubl. i 22.12.1993 r. IIIAZP 24/93, PUG 7-8/1994, s 32 i nast. W uchwale z 23.09,1993 r. Sąd Najwyższy orzekł, że organ administracyjny mew orzec o zwrocie zbędnej nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością, zaś w uchwale z dn. 22.12.1993 r, uznał, że nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają nieruchomością. IV/ Istniejący stan prawny nieruchomości ni e oznacza wszakże, że starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, który rozpatruje wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stwierdzając w loku przeprowadzanego postępowania dowodowego, że istnieją przewidziane w art 136 ust 3 i art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanki jej zwrotu, a w szczególności, że nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, może wydać decyzję odmawiającą takiego zwrotu, z tym uzasadnieniem, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Winien on - stosownie do postanowień art, 97 par. l pkt 4 k.p.a, - zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia spoai dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia (art. 100 par l k.p a) Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem powyższej powinności oznacza naruszenie zarówno powyższych przepisów, przepisu art. 7 k.p.a, jak i postanowień art. 136 ust, l i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami Taka jest bowiem konsekwencja zakazu przeznaczania nieruchomości na cele inne, niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, zawartego w art. 136 ust l ustawy o gospodarce nieruchomościami, a poprzednio - przed dniem l .01.1998 r, - zakazu z art. 47 ust 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W związku z powyższym należy ocenić, że organy administracyjne orzekające w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości tj. działki nr [...] - naruszyły powyższe przepisy prawa materialnego oraz przepisy o postępowaniu, które te naruszenia miały wpływ na wynik postępowania w sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 par l pkt, l lit "a" i "c" w zw. z art, 135 ustawy z 30,08.2002 r, - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na postawie art. 200 powołanej wyżej ustawy p.p.s.a,