IV SA/Gl 1162/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Starszy referent Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2007 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. kwotę [...] ([...]) złotych na rzecz T. B. tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S. Naczelnik Wydziału Komunikacji Urzędu Miejskiego, na podstawie art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 z 2005 r. poz. 732), zwanej dalej ustawą o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, po rozpatrzeniu wniosku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. orzekł o zatrzymaniu prawa jazdy kat. B,C,E nr [...], druk [...] wydanego T. B. przez Urząd Miejski w S.. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu [...] r. wpłynął wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o zatrzymanie wyżej wymienionemu prawa jazdy w związku z art. 5 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W odwołaniu z dnia [...] r. T. B. wniósł o uchylenie decyzji argumentując, że zatrzymanie prawa jazdy pozbawi go środków utrzymania. Wskazał, że od czasu likwidacji ostatniego zakładu pracy nie ma stałego zatrudnienia. Ponadto obecnie ma zamiar podjąć pracę za granicą i wobec tego prawo jazdy jest mu niezbędne. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, organ właściwy dłużnika (tj. wójt, burmistrz, prezydent miasta właściwy ze względu na jego miejsce zamieszkania), w przypadku złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego, kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Stosownie do art. 5 ust. 2 ustawy, na podstawie wniosku o zatrzymanie prawa jazdy starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z uwagi na to, że T. B. uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, został spełniony warunek zatrzymania prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. T. B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł o uchylenie powyższej decyzji zarzucając, że nie jest prawdą jakoby uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Dodał, że w [...] r., wymieniona czynność została przeprowadzona przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z udziałem skarżącego i jego matki. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że złożenie wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 kodeksu karnego, stanowiło dostateczną podstawę do wydania decyzji w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd dokonuje kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. W wyniku przeprowadzenia kontroli w wyżej wskazanym zakresie, stwierdzić należało, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie rozważyć należało podstawy zastosowania wobec dłużnika alimentacyjnego zatrzymania prawa jazdy, określone w art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), zwanej w skrócie ustawą o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 wymienionej ustawy, w razie bezskuteczności egzekucji świadczenia alimentacyjnego, ośrodek pomocy społecznej, na wniosek organu właściwego dłużnika (tj. wójta, burmistrza, prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego), przeprowadza wywiad środowiskowy u dłużnika alimentacyjnego. Jak przewiduje art. 4 ust. 3 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, w przypadku uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, odmowy podjęcia prac organizowanych na zasadach robót publicznych lub uchylania się od nich, organ właściwy dłużnika informuje podmiot uprawniony do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 kodeksu karnego. Natomiast na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy, organ właściwy dłużnika, w przypadku złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k., kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Przepis art. 5 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych stanowi, że na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 1 starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Podkreślenia wymaga, że z art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz. U. Nr 142 poz. 1592 ze zm.) wynika, iż prezydent miasta na prawach powiatu pełni równocześnie funkcje starosty. Zgodnie natomiast z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz. U. Nr 103, poz. 652), S. ma status miasta na prawach powiatu. Z treści przytoczonych wyżej przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych wynika zatem, że – wśród innych okoliczności wymienionych w art. 4 ust. 3 ustawy - uniemożliwienie przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego obliguje organ do złożenia wniosku o ściganie dłużnika za przestępstwo z art. 209 § 1 K.k. – a to - następnie jest warunkiem złożenia wniosku do właściwego starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Na podstawie tego wniosku starosta wydaje natomiast decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Niewątpliwie zatem wniosek o zatrzymanie prawa jazdy podlega kontroli organu orzekającego w ramach oceny, czy spełnione zostały wszystkie wyżej wymienione warunki złożenia tego wniosku. Nie może być więc kwestionowane, że organy obydwu instancji, stosując opisane unormowanie, mają obowiązek wskazać w uzasadnieniach decyzji ustalenia w tym zakresie, a więc przede wszystkim, czy spełnione zostały przesłanki złożenia wniosku o ściganie karne tj. czy miała miejsce jedna z okoliczności wymienionych w art. 4 ust. 3 ustawy, gdyż tylko w razie zaistnienia podstaw do złożenia wniosku o ściganie karne, są jednocześnie podstawy do skierowania wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Motywy rozstrzygnięcia powinny zatem zawierać przytoczenie ustaleń co do wystąpienia przesłanki z art. 4 ust. 3 ustawy, ze wskazaniem dowodów, na podstawie których konkretne okoliczności zostały uznane za ustalone. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. zawiera tylko stwierdzenie, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz, że "taka sytuacja wyczerpuje przesłankę zatrzymania prawa jazdy". Pomija zupełnie wskazanie jakichkolwiek okoliczności, w związku z którymi organ przyjął, że wymieniona przesłanka została spełniona. Natomiast organ pierwszej instancji, w uzasadnieniu decyzji podniósł tylko, że w związku z wnioskiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] r., złożonym na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych orzekł o zatrzymaniu prawa jazdy T. B.. Nie przedstawił zatem w ogóle motywów rozstrzygnięcia, tylko wzmiankę dotyczącą złożenia wniosku w niniejszej sprawie. Wobec tego uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji również nie zawiera wskazania okoliczności, na podstawie których organ ocenił, że spełnione zostały wyżej wymienione warunki złożenia wniosku o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy. Co więcej – brak w uzasadnieniu nawet określenia, która (bądź które) z trzech przesłanek wymienionych w art. 4 ust. 3 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Przy wydaniu rozstrzygnięcia przez organy obydwu instancji, doszło zatem do naruszenia przepisu art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie okoliczności, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiary. Naruszone zostały również przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy poszczególne okoliczności zostały udowodnione. Ponadto dodać należało, że akta administracyjne nie zawierają żadnego materiału dowodowego dotyczącego rozstrzygnięcia sprawy. Nie ulegało zatem wątpliwości, że naruszenie w powyższy sposób przepisów postępowania administracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poza tym, z uwagi na całkowity brak wskazania ustaleń co do okoliczności stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie było możliwości przeprowadzenia przez Sąd kontroli, czy organy obydwu instancji prawidłowo oceniły, że spełnione zostały ustawowe warunki złożenia wniosku o zatrzymanie prawa jazdy, a w szczególności czy trafna była ocena co do wystąpienia przesłanki wskazanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze tj., że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Natomiast zaniechanie przez organ pierwszej instancji wskazania motywów rozstrzygnięcia, w tym zwłaszcza w zakresie przesłanek wymienionych w art. 4 ust. 3 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, pozbawiło skarżącego możliwości zgłoszenia merytorycznych zarzutów już w odwołaniu. Na podstawie cytowanego na wstępie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić ponadto należało, że zgodnie z art. 135 P.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający uzupełni ustalenia w zakresie tego, czy spełnione zostały wszystkie ustawowe warunki złożenia wniosku o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy, a więc przede wszystkim ustalenia co do okoliczności stanowiących podstawę oceny, czy skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Motywy rozstrzygnięcia organu powinny zawierać przytoczenie konkretnych okoliczności, a więc np. określać działanie bądź zaniechanie skarżącego, które według organu wypełnia znamiona uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu, z uwzględnieniem daty i z jednoczesnym wskazaniem dowodów, na podstawie których konkretne okoliczności zostały uznane za ustalone. W celu wykonania wskazań, organ uzupełni materiał dowodowy poprzez dołączenie oświadczenia pracownika socjalnego - prowadzącego wobec skarżącego czynności z zakresu postępowania wobec dłużników alimentacyjnych - na wyżej wskazane okoliczności, ewentualnie przeprowadzi dowód z przesłuchania tego pracownika. Następnie oceni na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, które wymieniono wyżej, zostały udowodnione. W uzasadnieniu wskaże, na podstawie jakich dowodów uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich powodów ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich przyczyn odmówił wiary poszczególnym dowodom. Zgodnie z art. 152 P.p.s.a., z uwagi na uwzględnienie skargi, Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana i na podstawie art. 200 P.p.s.a. zasądził od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...] zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania.