IV SA/Wa 1032/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Czerwiński,, asesor WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2007 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2007 r. nr[...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2004 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników we wskazanych w decyzji okresach wobec W. W. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że kwestionowana decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2004 r. uwzględniała ujawniony ówcześnie stan faktyczny w zakresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej od dnia 1 października 1990 r. Po ponownym jednak przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] września 2005 r., na nowo stwierdzono podleganie przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach, z których został uprzednio wyłączony. Mimo zaś prawidłowego pouczenia w kwestionowanej decyzji z dnia [...] października 2004 r. o prawie odwołania się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, skarżący nie skorzystał z tego prawa. Stwierdzenie natomiast nieważności decyzji ostatecznej, od której nie wniesiono odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych może nastąpić jedynie z urzędu (art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Skarżącemu nie przysługuje więc prawo żądania stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2004 r., a ponadto, nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 156 kpa dająca podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2004 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. W. zarzucił naruszenie art. 7, art. 77, art. 107 §1 i §3, art. 146, art. 155, art. 156 i art. 180 kpa oraz art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25, ze zm.). W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że kwestionowana decyzja podjęta została wbrew znanemu organowi stanowi faktycznemu, z naruszeniem uprawnień skarżącego. Skarżący od lat podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, dlatego w celu wyłączenia go z ubezpieczenia należy najpierw uchylić decyzję o objęciu go ubezpieczeniem. Brak uchylenia poprzedniej decyzji powoduje istnienie obok siebie dwóch decyzji w sposób diametralnie różny stanowiących status prawny skarżącego, co nie jest zgodne z prawem. Z mocy zaś art. 157 kpa, postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jeżeli więc istnieje podstawa do wszczęcia takiego postępowania, to wniosek skarżącego jest w pełni uzasadniony. Sygn. akt IV SA/Wa 1032/07 Organ orzekający nie wskazał podstawy prawnej i dokumentów, które umożliwiają wydanie bezprawnej decyzji bez uchylenia poprzedniej, korzystnej dla skarżącego. Nieuchylenie decyzji z dnia [...] października 2004 r. sugeruje, iż organ utrzymuje ją w celu dokuczenia skarżącemu w nieokreślonej przyszłości. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, przywołując motywy zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia jest ocena dopuszczalności wszczęcia, na wniosek skarżącego, postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2004 r, dotyczącej wyłączenia go z ubezpieczenia społecznego rolników we wskazanych w niej okresach. Za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia organ przyjął art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74, ze zm.) w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), według którego decyzje ostateczne, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazanie przez ustawodawcę w powołanym przepisie na uprawnienie organu do unieważnienia decyzji z urzędu, z jednoczesnym odesłaniem do stosowania tego uprawnienia na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego należy uznać za ustawowe zawężenie sposobu wszczęcia takiego postępowania tylko z urzędu, wykluczając dopuszczalność jego wszczęcia na wniosek strony do tego uprawnionej, jeżeli uprzednio strona nie złożyła odwołania od tej decyzji do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Z mocy art. 157 §2 kpa, postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, co do zasady, może być bowiem wszczęte z urzędu lub na wniosek. Jeżeli jednak w powołanym art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uprawniono organ do unieważnienia decyzji na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, wskazując jednak na dokonywanie tego z urzędu, to znaczy, że ustawodawca wyłączył możliwość wszczęcia takiego postępowania na wniosek. W przeciwnym razie, traciłoby normatywny sens wskazywanie przez ustawodawcę w powołanym art. 83a ust. 2 na unieważnianie decyzji z urzędu, jeżeli miałby mieć w pełni zastosowanie art. 157 ust. 2 kpa. Pogląd taki wyraziło również Kolegium Sygn. akt IV SA/Wa 1032/07 Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym w postanowieniu z dnia 25 lutego 2003 r. sygn. akt III KKO 18/02 (OSNP z 2004 r. Nr 5, poz. 91). Powyższe uzasadnia prawidłowość zaskarżonej decyzji w zakresie odmowy wszczęcia, na wniosek skarżącego, postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2004 r., skoro od decyzji tej nie zostało w przeszłości złożone odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W zaskarżonej decyzji wskazano przy tym na brak przesłanek z art. 156 §1 do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2004 r., co w kontekście odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego należy uznać w istocie za uzasadnienie braku podstaw do wszczęcia takiego postępowania z urzędu, z racji stwierdzenia, iż decyzja w przedmiocie ubezpieczenia społecznego wydawana jest adekwatnie do ustalonego stanu faktycznego sprawy. Ilekroć stan ten ulegnie zmianie, wydawana jest nowa decyzja bez potrzeby uchylania dotychczasowej, jako rozstrzygająca sprawę o zmienionym stanie faktycznym, udokumentowanym w szczególności przez stronę tej decyzji. W takim przypadku, status prawny strony w zakresie ubezpieczenia społecznego kształtowany jest nową decyzją, jako następującą po poprzedniej, ale uwzględniającą na nowo udokumentowany stan faktyczny. Takiemu rozumowaniu organu w rozpatrywanej sprawie nie można przypisać naruszenia prawa, jako znajdującego oparcie w art. 37 ust. 1-3, art. 39 ust. 4 i art. 44 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, o treści obowiązującej już w czasie wydania decyzji z dnia [...] października 2004 r. Potwierdza to również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 października 2003 r. sygn. akt II UZ 79/03 (OSNP z 2004 r. Nr 14, poz. 250) i w postanowieniu z dnia 24 marca 2003 r. sygn. akt II UK 393/02. Znalazło to również odzwierciedlenie w kolejnej decyzji organu z dnia [...] września 2005 r, wydanej w sprawie ubezpieczenia społecznego skarżącego, której skutkiem jest w istocie zmiana statusu skarżącego w zakresie ubezpieczenia społecznego rolników poprzez przywrócenie go do tego ubezpieczenia w wyniku ustaleń dokonanych na podstawie kolejnych dokumentów, przedłożonych także przez skarżącego. Z motywów wyżej wskazanych, Sąd nie podzielił zarzutów skarżącego o naruszeniu zaskarżoną decyzją wymienionych w skardze przepisów postępowania administracyjnego, jak również art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), orzeczono, jak w sentencji.