I OSK 1745/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge- Lissowska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Stanisław Nowakowski sędzia NSA Jolanta Rajewska Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 804/07 w sprawie ze skargi A. J. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 19 lipca 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 809/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. J. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja tegoż Prezesa z dnia [...] nr [...], odmawiająca przyznania A. J. R. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd wyjaśnił: Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z ustaleń poczynionych przez organ, z którymi należy się zgodzić, wynika, że A. J. R. nie mógł otrzymać świadczenia przewidzianego w tym przepisie, bowiem nie wykazał istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły mu nabycie ustawowych uprawnień do renty. Nie można uznać, że w okresie od [...] marca 2003 r. do daty orzeczenia z dnia [...] lipca 2006 r. o całkowitej niezdolności do pracy, tj. przez 3 lata, skarżący nie będąc całkowicie niezdolny do pracy nie mógł podejmować zatrudnienia ze względu na stan zdrowia, nadto na ponad 30 lat aktywności zawodowej pozostawał w zatrudnieniu jedynie przez 10 lat, z uwzględnieniem faktu, iż przez rok pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Wobec tego fakt, iż od 2006 r. skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, nie stanowi szczególnej okoliczności usprawiedliwiającej przerwy w ubezpieczeniu od 1989 r., tj. od kilkunastu lat przed powstaniem tej niezdolności, a okres pozostawania w ubezpieczeniu nie jest adekwatny do wieku. Nie było więc podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem sama trudna sytuacja majątkowa bez spełnienia pozostałych przesłanek z art. 83 nie była warunkiem wystarczającym. Reprezentowany przez adwokata, A. R. wniósł skargę od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i zarzucając naruszenie: prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez całkowite pominięcie dowodów zgłoszonych przez skarżącego, świadczących o spełnieniu przez niego czterech warunków art. 83 dające podstawy do przyznania mu renty w drodze wyjątku, a praktycznie renty zwykłej - przez nieudolność ZUS - oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów skutkujące nieważnością postępowania, praktycznie bardzo słabe zapoznanie się z aktami sprawy przez skład orzekający, mające wpływ na rozstrzygnięcie na niekorzyść skarżącego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono: Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, WSA zaakceptował obydwie decyzje prezesa ZUS i niesłusznie oddalił skargę. Otóż gdyby skład sędziowski dogłębnie przeanalizował akta sprawy i dowody tam zgromadzone, zapewne nie byłoby tak krzywdzącego wyroku, tym bardziej że przyznanie renty wyjątkowej jest kwestią uznaniową - oczywiście z zachowaniem przepisów obowiązującego prawa, które skarżący spełnił, a ma to wyraz w skardze do WSA. Gdyby skład orzekający wziął pod uwagę faktyczny okres ubezpieczenia i przyjął okres od [...] marca 2003 r. do [...] marca 2006 r. jako całkowitą niezdolność do pracy z uwagi na bardzo częste pobyty skarżącego w szpitalach w tym okresie, a co wynika z kart informacyjnych zgromadzonych w aktach sprawy, dokumentacji lekarza rodzinnego, neurologa, kardiologa i psychiatry, a ponadto bardzo niekorzystny rozwój [...], [...], zespołu [...], a w konsekwencji [...] po pobiciu skarżącego w grudniu 1998 r. - zwróciłby na te fakty uwagę ZUS, który musiałby przyznać rentę zwykłą w kontekście powyższego i błędnego wyroku Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B., od którego praktycznie nie było możliwości odwołania. Doliczono by wówczas dalsze okresy zwolnienia lekarskiego, po wykorzystaniu pierwszego półrocznego zwolnienia po 26 grudnia 1998 r., dwa lata tzw. "kuroniówki" i cały okres ubezpieczenia. Argumentacja zawarta na str. 1 uzasadnienia zaskarżonego wyroku jest nieprawdziwa w kontekście powyższego cytatu "organ wskazał na przerwy w pracy... okresu ubezpieczenia". Skarżący z uwagi na ww. choroby, brak propozycji pracy z PUP oraz niemożność jej podjęcia z własnej inicjatywy, brak jakiejkolwiek motywacji, środków finansowych i pogłębiająca się depresja uzasadniają tę całkowitą niezdolność, co ma wyraz w dokumentacji zawartej w aktach sprawy. Dla przypomnienia załączono dokumentację, która jest w aktach sprawy i powinno to skutkować zmianą tego wyroku na korzyść skarżącego. "Zdaję sobie sprawę z treści przepisu art. 183, 184 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ewentualne zastosowanie art. 175 nie powinno wchodzić w grę". Po skarżącym A. R. widać, że jest rozbity psychicznie, jednakże ma przebłyski logicznego myślenia i twierdzi, że tylko Strassburg mu pomoże. Nie może też zrozumieć sytuacji kiedy pacjent z nim leżący ostatnio w szpitalu był tylko zatrudniony i ubezpieczony przez trzy dni i remontując podwozie został nieumyślnie przejechany przez innego pracownika. Skutkiem tego było zmiażdżenie miednicy i skrócenie nogi. Niezależnie od tego otrzymał rentę zwykłą, pomimo braku ustawowego terminu ubezpieczenia. Rodzi się tu zagadnienie prawne polegające na tym, że RP jako państwo prawa powinno zmienić tę ustawę i niezależnie od okresu ubezpieczenia pomagać ludziom będącym w takich sytuacjach m.in. jak skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. Oznacza to, że jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w § 2 tego artykułu, tj. nieważność postępowania, to Sąd ten może poruszać się tylko w ramach zarzutów postawionych w skardze, nie będąc przy tym uprawniony ani zobowiązany do ich poprawiania, uzupełniania, bądź interpretowania. Zarzuty skargi kasacyjnej, czyli jej podstawy, powinny być przytoczone stosownie do wymagań art. 174 P.p.s.a. Przewiduje on dwie podstawy: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (pkt 2). Zgodne z tym przepisem przytoczenie podstaw skargi kasacyjnej będzie polegało na wskazaniu konkretnego przepisu, konkretnego aktu prawnego oraz charakteru naruszenia. Podstawy skargi powinny zostać uzasadnione, bowiem art. 176 P.p.s.a. opisujący zawartość skargi kasacyjnej, jako jeden z jej niezbędnych elementów wskazuje przytoczenie podstaw wraz z ich uzasadnieniem. Skarga kasacyjna A. R. nie całkiem odpowiada tym wymogom. Zawiera ona obie podstawy kasacyjne, tj. naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, jednak podstawy te wskazane są w sposób nieodpowiadający wymogom art. 174 P.p.s.a. Jeśli idzie o podstawę, o której mowa w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., tj. naruszenie prawa materialnego, to wskazany został i przepis i akt prawny, który zdaniem skarżącego został naruszony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jednak nie wiadomo jaki jest charakter tego naruszenia, bowiem podano, że art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych został naruszony przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Takie przytoczenie charakteru naruszenia prawa materialnego nie wyczerpuje warunku z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., konieczne jest bowiem wskazanie w jaki sposób przepis prawa materialnego został naruszony, zatem albo przez błędną wykładnię, albo przez niewłaściwe zastosowanie lub też na oba te sposoby. Alternatywne wskazanie naruszenia prawa materialnego w istocie powoduje, że charakter naruszenia nie został zawarty w podstawach skargi kasacyjnej. Drugi zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania przytacza charakter naruszenia poprzez wskazanie, że naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, jednak z kolei w ogóle nie wymienia żadnych przepisów, które zostały, zdaniem skarżącego, przez Wojewódzki Sąd naruszone. Jak powiedziano wyżej, elementami skargi, stanowiącymi jedną całość, jest przytoczenie podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie, zatem Naczelny Sąd Administracyjny działając w ramach art. 183 § 1 P.p.s.a., tj. związania granicami skargi, mógł w uzasadnieniu skargi kasacyjnej szukać uzupełnienia podstaw. Jednak w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazano żadnych przepisów postępowania, które Wojewódzki Sąd miałby naruszyć, ani też nie wyjaśniono wyraźnie jaki jest charakter naruszenia prawa materialnego. Tak przytoczone i uzasadnione podstawy skargi kasacyjnej powodują, że Naczelny Sąd Administracyjny, będąc nimi związany, nie mógł wziąć pod uwagę zarzutu naruszenia przepisów postępowania, a co za tym idzie pod tym kątem rozpoznać zaskarżonego wyroku. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 cyt. wyżej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i biorąc pod uwagę uzasadnienie skargi można dojść do wniosku, iż chodzi o jego błędną wykładnię, bo przecież niewątpliwie miał on w sprawie zastosowanie, stanowiąc materialnoprawną podstawę skargi zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dokonał jednak błędnej wykładni tego przepisu. Przewiduje on możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, przy czym jakkolwiek przyznanie to pozostawia uznaniu administracyjnemu, to jednak uznanie to nie nosi cech dowolności, bowiem obwarowane jest przesłankami wymienionymi w tym przepisie. Muszą one zostać spełnione przez ubiegającego się o wyjątkowe świadczenie, aby mogło ono zostać przyznane. Wyjątkowość świadczenia przewidzianego w ww. art. 83 ust. 1 polega na tym, że może je otrzymać osoba - ubezpieczony lub pozostali po nim członkowie rodziny - która nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, ale tylko wówczas jeżeli szczególne okoliczności spowodowały tę niemożność, a jest ona całkowicie niezdolna do pracy i nie ma niezbędnych środków utrzymania. Jak wynika z akt sprawy, A. R. jest całkowicie niezdolny do pracy, jednak zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem, że przed orzeczeniem w sprawie całkowitej niezdolności nie wykazał okoliczności szczególnych, które spowodowały niemożliwość zatrudnienia. Nawet jeśliby uznać, że w dacie od 2003 do 2006 r. stan zdrowia skarżącego uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia, jak sam twierdzi, to okres jego ubezpieczenia, w tym zasiłku dla bezrobotnych w stosunku do okresu aktywności zawodowej (10 lat do 30 lat) nie wyjaśnia przerw w ubezpieczeniu, w tym od 1989 r., zatem przed powstaniem niezdolności do pracy najpierw częściowej, a dopiero od 2006 r. całkowitej. Okoliczność powodująca niezdolność do pracy skarżącego nie spełnia wymogu szczególnych, uniemożliwiających nabycie ustawowych uprawnień do renty. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył zatem art. 83 ust. 1 ustawy nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 P.p.s.a.