VI SA/Wa 813/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Protokolant Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2007 r. sprawy ze skargi S. T. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Uchwałą z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu S.T. na listę radców prawnych. Do wydania powyższych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z dnia 3 listopada 2006 r. skarżący zwrócił się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z wnioskiem o wpisanie na listę radców prawnych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż we wrześniu 1996 r. zdał egzamin sędziowski, jak również w 2006 r. został przyjęty na studia doktoranckie na kierunek prawo. Jednocześnie wskazał, iż kontynuuje naukę języków obcych. Do wniosku strona dołączyła dokumenty potwierdzające między innymi zdanie egzaminu sędziowskiego, wyciąg z Kartoteki Karnej Krajowego Rejestru Karnego. Pismem z dnia 15 listopada 2006 r. strona została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku, w szczególności poprzez przedstawienie życiorysu, kwestionariusza osobowego, dyplomu ukończenia studiów wyższych. Powyższe dokumenty zostały przekazane w dniu 23 listopada 2006 r. Ponadto w dniu [...] listopada 2006 r. przeprowadzono ze skarżącym rozmowę, z której sporządzono protokół. Uchwałą z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w K. nie uwzględniła wniosku skarżącego uzasadniając swoje stanowisko tym, iż skarżący nie spełnia warunków, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. z 2002 r. Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zmianami) – cytowanej dalej jako "ustawa o radcach prawnych". Organ uzasadnił swoje stanowisko tym, że skarżący nie miał właściwej praktyki zawodowej gwarantującej prawidłowe wykonywanie zawodu radcy prawnego. Wykonywał jedynie przez okres około 2 miesięcy obowiązki asesora, z których to na własną prośbę został odwołany. Skarżący nie miał do tej pory styczności z wykonywaniem czynności mających związek ze stanowieniem, czy też interpretowaniem prawa. Ponadto, jak sam przyznał skarżący, od czasu ukończenia aplikacji i pracy na stanowisku asesora nie wykonywał żadnych prac związanych z obsługą prawną. Zdaniem organu, sporadyczny kontakt skarżącego z zawodem radcy prawnego nie gwarantuje prawidłowego wykonywania przez niego zawodu radcy prawnego. Nie dysponuje on również dostateczną wiedzą i kwalifikacjami wymaganymi do wykonywania tego zawodu. W odwołaniu od powyższej uchwały (pismo z dnia 29 grudnia 2006 r.) skarżący podniósł, iż nie zgadza się z opinią organu wyrażaną w jej uzasadnieniu. Zdaniem skarżącego, argument braku praktyki zawodowej skarżącego gwarantującej prawidłowe wykonywanie zawodu radcy prawnego jest bezzasadny. Skarżący wskazał na nowelizację ustawy o radcach prawnych wprowadzoną ustawą z dnia 20 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw. W szczególności wskazał na brzmienie art. 25 ust. 1, zgodnie z którym wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się między innymi do osób, które zdały egzamin sędziowski. Jednocześnie wskazał, iż ustawa o radcach prawnych nie umożliwia korporacji weryfikacji kwalifikacji i wiedzy zawodowej. Ponadto, zdaniem skarżącego, brak jest również zapisów, co do stopnia wiedzy uprawniającej do wpisu na listę radców prawnych. Skarżący wskazał również, iż organ w sposób nieuprawniony starał się w czasie rozmowy przeprowadzić egzamin z ustawy o radcach prawnych. Zdaniem skarżącego, jego wiedza była już oceniana w czasie egzaminu sędziowskiego. Ponadto, zdaniem skarżącego, dysponuje on odpowiednią praktyką z zakresu stosowania prawa zdobytą podczas wieloletniej pracy w służbie więziennej, dwumiesięcznej pracy na stanowisku asesora, świadczonej pomocy prawnej w ramach wolontariatu oraz pełnienia obowiązków w zarządzie wspólnoty mieszkaniowej. Uchwałą z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, iż przedstawione przez skarżącego w odwołaniu stanowisko nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie organu, praktyka zawodowa skarżącego, w szczególności półtoramiesięczna praca w charakterze asesora oraz wieloletnia praca w więziennictwie, nie świadczy o spełnieniu przez skarżącego przesłanki art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. Organ podkreślił również, że zakwalifikowanie skarżącego na studia doktoranckie w październiku 2006 r. nie potwierdza posiadania przez niego praktycznych kwalifikacji zawodowych w rozumieniu przepisów ustawy o radcach prawnych. Tym samym przedstawione przez skarżącego dowody nie potwierdzały, że spełnia on gwarancyjną przesłankę rękojmi z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. Organ wskazał również, że nie podziela zawartej w odwołaniu argumentacji dotyczącej znaczenia nowelizacji przepisów ustawy o radcach prawnych wprowadzoną ustawą z dnia 20 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw. Organ podkreślił, że przedstawiona w tym zakresie argumentacja ma charakter polemiki i opiera się na dziennikarskim stylu. Nie odnosi się natomiast do ustawowego trybu wpisu na listę radców prawnych, a czego nie zmienia przywołana przez skarżącego nowelizacja przepisów. Na powyższą uchwałę skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie. Zdaniem skarżącego, spełnia on wymogi stawiane przez ustawę o radcach prawnych. W skardze strona podniosła, iż w jej ocenie stanowisko organów obu instancji oparte było na niesprawiedliwych przesłankach, polemikach i klauzulach generalnych, które w każdym przypadku mogą stanowić przeszkodę nie do przebycia dla osoby, która chce wykonywać zawód prawnika. Ponadto skarżący wskazał na przepisy ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którymi wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski. Podkreślił, iż egzamin sędziowski zdał, a skoro tak to jest zwolniony z obowiązku odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego. Zdaniem skarżącego, powoływany przez organ brak praktyki zawodowej, jest nieadekwatny w przedmiotowej sprawie. Skarżący wskazał, że jego wniosek w przedmiocie wpisania na listę radców prawnych został złożony w oparciu o przepisy znowelizowanej w czerwcu 2005 r. ustawy o radcach prawnych. Zdaniem skarżącego, przy zastosowaniu właściwej wykładni tych przepisów, jasno wynika, że podstawę wpisania na listę radców prawnych stanowią czytelne przesłanki. Wyklucza to tym samym ocenne załatwianie wniosków dotyczących wpisania na listę radców prawnych. Skarżący przywołał również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., którym orzeczono o niezgodności z Konstytucją RP niektórych zapisów znowelizowanej ustawy o radcach prawnych. Zdaniem skarżącego, z orzeczenia tego wynika, że wszyscy, którzy złożyli wniosek o wpisanie na listę radców prawnych na podstawie zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów, powinni być na nią wpisani. W odpowiedzi na skargę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wniosło o jej oddalenie w części dotyczącej wniosków kasacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Skarga analizowana stosownie do wymienionych kryteriów podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała i utrzymana nią w mocy uchwała pierwszoinstancyjna nie naruszają prawa. W działaniu organów wydających uchwały Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosownie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca i nie ma potrzeby jej powtarzania. Według Sądu, organy samorządu radcowskiego przeprowadziły postępowanie administracyjne zgodnie z wymogami przepisów k.p.a., a w szczególnosci z art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dostrzegł w ocenie organów zawartej w uzasadnieniach obu uchwał ani cech dowolności ani subiektywizmu, gdyż poparta została ona wszechstronnie przeprowadzonym postępowaniem dowodowym. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych jak również Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w K. były uprawnione do samodzielnej oceny spełnienia przesłanek wynikających z przepisów art. 24 ustawy o radcach prawnych, a w szczególności przesłanki o charakterze uznaniowym tj. posiadanie przez skarżącego rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Podejmując uchwały w tym przedmiocie organy uwzględniły wszystkie okoliczności sprawy, jak i obowiązujący stan prawny. Trybunał Konstytucyjny w pkt 4 wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., K 30/06 OTK – A 2006/10/149 uznał, że art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.) w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminiów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Identyczne rozstrzygnięcie zawarł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. K 6/06 OTK – A 2006/4/45, orzekając w pkt 5, że art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.) w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Uzasadniając swoje stanowisko odnośnie pkt 4 wyroku z 8 listopada 2006 r. K 30/06 Trybunał powołał się na argumenty, zawarte w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. K 6/06 i stwierdził, że wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia przez ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych innego niż radcowski egzaminu prawniczego. Dopuszcza to ubieganie się o wpis na listę przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną niż radcowską aplikację w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Nadto umożliwia dostęp do zawodu radcy osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym - profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Sytuacja ta stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu i w takim zakresie pozostaje w sprzeczności z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach K 6/06 i K 30/06 w omawianej kwestii są wyrokami zakresowymi, tzn. mogą stanowić podstawę wpisu na listę adwokatów czy radców prawnych tych osób, które nie odbyły profilowanej aplikacji i nie złożyły egzaminu adwokackiego czy też radcowskiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski czy notarialny. Zgodnie natomiast z powołanymi orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego przed dokonaniem takiego wpisu należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniach swoich orzeczeń w toku postępowania o wpis na listę adwokatów czy radców prawnych, samorząd adwokacki czy też radcowski może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata czy radcy prawnego. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. W tym miejscu wskazać należy, że już w orzeczeniu z 18 sierpnia 1994 r. (sygn. akt II SA 860/93) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że rekojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielenia pomocy prawnej. W uzasadnieniu wyroku odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa NSA wskazano, iż na rekojmię wpływają dwa elementy: 1) cechy charakteru i 2) dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Przez nieskazitelność charakteru rozumie się zwykle szlachetność, prawość, uczciwość. Druga przesłanka powinna być analizowana w ścisłym powiązaniu z art. 1 ustawy Prawo o adwokaturze określającego cele adwokatury (udzielenie pomocy prawnej). Chodzi więc o to, czy dana osoba poradzi sobie w zawodzie adwokata. Z uwagi na zbliżoność zawodu adwokata i radcy prawnego powyższy wyrok NSA należy odnieść do badania przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. A więc w tym przypadku chodzi o ustalenie, czy dana osoba ubiegająca się o wpis poradzi sobie w zawodzie radcy prawnego. Jak wynika z obu uchwał organów samorządu radcowskiego, podjętych w sprawie skarżącego, w pełni zastosowały się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wydanego w sprawie K 6/06 i K 30/06. Zbadały bowiem, czy skarżący z uwagi na posiadane doświadczenie zawodowe spełnia przesłankę prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Ich negatywna ocena znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym w sprawie. Sąd mógłby podważyć tę ocenę jedynie w przypadku jej całkowitej dowolności, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W tym stanie rzeczy na zasadzie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.