II SA/Go 450/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Protokolant Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek asystent sędziego Agnieszka Lasecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2007 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej E.Ż.-W. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej l. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta – z-ca Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071, ze zmianami) oraz art. 30 ust. 9, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zmianami ) w związku z art. 12 ust. 1, art. 16, art. 18 ust. 2, ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86, poz. 732 ), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił J.D. umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej w kwocie 3.318,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z art. 12 ust. 1 cytowanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5%. Jednocześnie organ stwierdził, iż z dokumentacji załączonej do przedmiotowej sprawy wynika, iż J.D. jest częściowo niezdolny do pracy na czas określony, tj. do listopada 2007 r. i w chwili obecnej nie można zakładać, iż jego stan zdrowia nie ulegnie poprawie. Dodatkowo stwierdzono, iż skarżący nie jest jeszcze w wieku emerytalnym, i w ocenie organu, istnieje możliwość rozwoju zawodowego, w związku z tym nie można wykluczyć, że jego sytuacja materialna nie ulegnie polepszeniu, ponadto od 2001 r. nie zarejestrował się on jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, iż J.D. mieszka sam i nie jest zobowiązany do pomocy materialnej innym osobom i dlatego może on w sposób swobodny gospodarować swoimi dochodami. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J.D. i wniósł o jej uchylenie w całości z uwagi na to, iż jest dla niego krzywdząca i nie opiera się na prawdziwych okolicznościach i faktach. Skarżący poinformował, iż z jego renty komornik potrąca miesięcznie 319,64 zł tak, że zostaje mu 229,79 zł na życie i nie jest prawdą, że nie ma nikogo na utrzymaniu, bo płaci na dzieci zasądzone w kwocie 450 zł alimenty. Wobec powyższego nie ma on możliwości swobodnego dysponowania swoimi dochodami, jak twierdzi organ I instancji. Ponadto skarżący podał, iż dwukrotnie ubiegał się o dodatek mieszkaniowy, którego mu odmówiono, a teraz złożył kolejny wniosek, natomiast w PUP nie rejestrował się z uwagi na to, iż nie ma dla niego ofert pracy, gdyż jest osobą częściowo niezdolną do pracy. Skarżący twierdzi, iż choroby związane z centralnym układem nerwowym lub z jego uszkodzeniem praktycznie nie znajdują uznania na rynku pracy, a jeśli już to na bardzo złych warunkach finansowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, oraz art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na treść art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Kolegium zwróciło uwagę na fakt, iż skarżący ma możliwość podjęcia pracy w celu poprawy swojej sytuacji materialnej, gdyż jest osobą częściowo niezdolną do pracy, a orzeczenie to wydano do listopada 2007 r. Ponadto skarżący zarejestrował się w ewidencji PUP dopiero po otrzymaniu decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, a wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego złożył dopiero [...] lutego 2007 r. (decyzja odmowna). Kwestionując przytoczone wyżej ustalenia, skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł J.D. podnosząc, iż w zaskarżonej decyzji stwierdzono, że przedstawione w niej fakty nie stanowią szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie skarżącemu należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, natomiast zgodnie z dyspozycją art. 16 cyt. ustawy umorzenie wyżej wymienionych należności może nastąpić nie z uwagi na szczególne okoliczności, a sytuację dochodową i rodzinną osób. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie powołując się w uzasadnieniu swojego stanowiska na argumenty tożsame z argumentami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269, ze zmianami), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz. 1270, ze zmianami ). Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i w związku z tym skarga jest zasadna. Nie będąc związanym zarzutami i wnioskami oraz wskazaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, Sąd z urzędu zwrócił uwagę na uchybienia, nie objęte zarzutami skargi, związane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, mogącymi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że w myśl przepisu art. 133 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz. 1270, ze zmianami ) podstawą wyrokowania sądu administracyjnego, są akta sprawy. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zmianami). Według tego przepisu, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Z dyspozycji cytowanego przepisu wynika, że decyzja w sprawie umorzenia zwrotu zaliczki ma charakter uznaniowy, co wynika z użytego w nim zwrotu "organ (...) może umorzyć". Nie oznacza to jednak, że organ dysponuje dowolnością przy wydawaniu rozstrzygnięcia. W doktrynie oraz orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że decyzje oparte na uznaniu administracyjnym wymagają wnikliwego i szczegółowego uzasadnienia kryteriów i okoliczności, jakimi organ kierował się przy ich podjęciu. Tak więc w tego typu decyzjach szczególną rolę, dla zapewnienia realizacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego, odgrywa prawidłowe zebranie i właściwa ocena materiału dowodowego. Do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia istotny jest stan faktyczny i prawny w dniu wydawania przez organ decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia oraz stan faktyczny sprawy. Organy administracyjne I jak i II instancji odmawiając skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, na podstawie cytowanego powyżej przepisu stwierdziły, że skarżący jest w wieku emerytalnym i jako, że ma orzeczenie o niepełnosprawności do listopada 2007 r. i jest osobą częściowo niezdolną do pracy, to może podjąć zatrudnienie w celu poprawienia swojej sytuacji materialnej. Organ I instancji stanął na stanowisku, iż skoro J.D. jest częściowo niezdolny do pracy na czas określony, tj. do listopada 2007 r. to w chwili obecnej nie można zakładać, iż jego stan zdrowia nie ulegnie poprawie. Należy podkreślić, iż są to jedynie przypuszczenia organu, na których nie może opierać się rozstrzygnięcie w sprawie. Wobec powyższego Sąd pragnie zwrócić uwagę, że w znajdującym się w aktach administracyjnych orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia 14 listopada 2005 r. zakreślono zarówno rubrykę, że J.D. jest niezdolny do pracy oraz częściowo niezdolny do pracy do listopada 2007 r., a jako datę powstania częściowej niezdolności do pracy wpisano "nadal". Z tego orzeczenia nie wynika jak była przyczyna jego wydania oraz brak informacji na temat, czy i jaką pracę może wykonywać skarżący, a w aktach brak jest decyzji o przyznaniu renty, któryby powyższe wątpliwości wyjaśniała. Ponadto w aktach administracyjnych rozpatrywanej sprawy znajdują się kserokopie zaświadczeń lekarskich, m.in. od lekarza psychiatry, zgodnie z którym J.D. leczy się od 1998 r. (na zaświadczeniu widnieje pieczątka Poradni Zdrowia Psychicznego dla Dorosłych) i neurologa stwierdzające, iż J.D. leczy się w Poradni Neurologicznej od 2000 r. oraz lekarza specjalisty medycyny rodzinnej, zgodnie z którym skarżący "w aktualnym stanie zdrowia jest niezdolny do pracy zarobkowej". Wszystkie wymienione wyżej zaświadczenia zostały wystawione w lutym 2007 r., natomiast w decyzji Kolegium brak jest wzmianki na temat, czy i w jakim zakresie były brane pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Jeśli organ stwierdził, że nie są one wiarygodne, to zgodnie z ustawą o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa z dnia 25 czerwca 1999 r. ( Dz. U. z 2005 r., Nr 31, poz. 267, ze zmianami ) mógł zwrócić się o przeprowadzenie ich kontroli. Cytowany artykuł stanowi, iż prawidłowość orzekania o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich podlega kontroli (ust. 1). Kontrolę wykonują lekarze orzecznicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 2). Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżący uzyskał rentę w wysokości 631,70 zł brutto, przy czym pobiera 229,79 zł netto, gdyż pozostała cześć pieniędzy objęta jest egzekucją. Ponadto załączono liczną dokumentację, w tym informację o przebytej rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS, z której wynika, że skarżący od kilku lat objęty jest opieką lekarską oraz na jakie schorzenia cierpi. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zawarta w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakazująca organom administracji publicznej podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, co oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Wydając rozstrzygnięcie w sprawie, organy zarówno I jak i II instancji nie wyjaśniły ww. kwestii i zaniechały podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego naruszając tym samym art. 7, 77 i 80 k.p.a. W konsekwencji naruszenia przepisów art. 7, 8, 77 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego, które w ocenie Sądu mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270, ze zmianami) orzeczono jak w sentencji.