II SA/Sz 182/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II Sz na rozprawie w dniu 18 lipca 2007 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] Nr [...]. Burmistrz decyzją Nr [...] z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 1 – 7 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71, poz. 734 ze zm.), § 1 – 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz.U. Nr 156, poz. 1817) oraz art. 104 kpa, odmówił przyznania T. F. dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu podał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż wydatki gospodarstwa domowego wnioskodawcy w deklarowanym okresie wyniosły [...] zł, natomiast wykazany dochód brutto wyniósł [...] zł, co oznacza, że wydatki przekroczyły osiągnięty dochód. Organ zwrócił uwagę na fakt, iż do poniesionych wydatków nie zostały doliczone koszty utrzymania dwóch samochodów i telefonów komórkowych, gdyż wnioskodawca odmówił ich podania twierdząc, że zalicza je do kosztów utrzymania firmy. Wątpliwości wzbudziła również struktura wydatków ponoszonych na wyżywienie i zakup środków czystości. W ocenie organu, przy znanym poziomie cen na artykuły spożywcze, przemysłowe i usługi przy tak wykazanym dochodzie, niemożliwe staje się utrzymanie 6 – osobowej rodziny, w tym 4 dzieci w wieku szkolnym rozpoczynających we wrześniu naukę, co wiąże się ze znacznymi wydatkami. Organ podniósł, iż zainteresowany nie zwracał się o pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej, a nadto stwierdził, że występuje dysproporcja między wykazanymi dochodami a faktycznym stanem majątkowym wskazująca, na możliwość uiszczenia przez niego wydatków związanych z zajmowaniem lokalu mieszkalnego przy wykorzystaniu własnych środków i posiadanych zasobów majątkowych. W odwołaniu od powyższej decyzji T. F. podał, że zaskarżona decyzja jest błędna, a jego rodzina potrzebuje pomocy w postaci dodatku mieszkaniowego. Wskazał, że osoba przeprowadzająca wywiad środowiskowy wymusiła na nim podanie opłat ZUS w sytuacji, gdy są one wpisane w rozchody firmy. W trakcie postępowania odwoławczego zainteresowany nadesłał także kopię pisma Rejonowej Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia [...]r. informującego o wystąpieniu oszczędności zaliczonych na poczet czynszu w kwocie [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał na okoliczność, iż założeniem ustawodawcy było udzielenie dodatku mieszkaniowego osobom, które tego potrzebują ze względu na swój stan majątkowy, a utrzymują go, jedynie ci, których nie stać na pokrycie czynszu, kosztów eksploatacyjnych mieszkania i opłat za media. Podniósł również, iż przepis art. 7 ust. 3 i ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych przewiduje możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i odmowy przyznania dodatku w przypadku wystąpienia rażącej dysproporcji między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło także, że kwota [...] zł stanowiąca różnicę pomiędzy deklarowanymi wydatkami gospodarstwa domowego, a dochodem gospodarstwa w okresie od lipca do września wskazuje na fakt, że rodzina nie podała wszystkich swoich dochodów podając nieprawdziwe dane. Organ wyjaśnił również pojęcie "rażącej" dysproporcji pomiędzy wskazanymi wyżej wielkościami sugerując, iż w niniejszej sprawie taka rażąca dysproporcja występuje. Zarzucił ponadto brak jakiegokolwiek dowodu lub oświadczenia świadczącego o posiadanych przez rodzinę oszczędnościach bądź otrzymywanej pomocy finansowej lub w naturze. W ocenie organu przedłożony dokument ze spółdzielni mieszkaniowej nie ma istotnego znaczenia dla oceny sytuacji dochodowej gospodarstwa. Podkreślił też brak w zestawieniu wydatków środków przeznaczonych na zakup wyposażenia szkolnego. Odnosząc się zaś do zarzutu strony dotyczącego wymuszenia podania wysokości opłat ZUS stwierdził, iż w znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniu Urzędu Skarbowego wskazano, że dochód osiągnięty przez T. F. za okres lipiec – wrzesień [...]r. nie został pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz podatek dochodowy. Natomiast zgodnie z treścią art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, "za dochód uważa się wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz ubezpieczenie chorobowe, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zostały już zaliczone do kosztów uzyskania przychodu". Tym samym zasadnym stało się ustalenie wysokości składek na ubezpieczenie społeczne poniesionych przez wnioskodawcę. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. F. wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji Burmistrza z powodu naruszenia prawa, a nadto o zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nieuzasadnione było przyjęcie przez organ odwoławczy, iż wydatki przewyższające dochody o [...] zł, co na jeden miesiąc daje kwotę [...] zł, można uznać za rażącą dysproporcję. "Rażący" bowiem, jak wyjaśnia powołany przez organ Słownik języka polskiego to tyle co "bardzo duży". Ponadto nie wszystkie zadeklarowane wydatki były poparte dokumentami, a więc miały charakter orientacyjny. Dodatkowo skarżący podniósł, że organ II instancji nie wziął pod uwagę zwrotu kwoty [...] zł ze Spółdzielni Mieszkaniowej oraz okoliczności, iż korzysta z pomocy najbliższej rodziny zaopatrującej go w ziemiopłody, nabiał, mięso itp., a nadto wspomagających go finansowo teściów, którzy m.in. pomogli wyposażyć dzieci w przedmioty związane z nauką i ubrania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne i prawne.. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż ył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, zaś kontrola ta sprawowania jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarżąca oceniana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Instytucja dodatku mieszkaniowego ma stanowić w swoim założeniu pomoc dla osób, które tego potrzebują ze względu na swój stan majątkowy i nie są w stanie pokryć należności związanych z utrzymaniem mieszkania. Głównym kryterium przyznawania dodatków mieszkaniowych jest kryterium dochodowe gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Zgodnie z przepisem art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71, poz. 734 ze zm.), dodatek mieszkaniowy przyznaje, na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji administracyjnej. Do wniosku dołącza się deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz inne niezbędne dokumenty. Organ, o którym mowa w w/w przepisie, stosownie do treści art. 7 ust. 3 pkt 1 powołanej ustawy, odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. W rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy przyznania T. F. dodatku mieszkaniowego był właśnie wskazany przepis art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych dotyczący rażącej dysproporcji między wykazanymi dochodami a stanem majątkowym. Jednakże zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, tę rażącą dysproporcję wywiodły z porównania deklarowanych dochodów gospodarstwa domowego wnioskodawcy w okresie od lipca do września [...]r. w kwocie [...] zł z deklarowanymi wydatkami gospodarstwa domowego w tym okresie w kwocie [...] zł, nie zaś jak stanowi omawiany przepis, ze stanem majątkowym. Organy nie wykazały w istocie, jaki jest stan majątkowy wnioskodawcy by można było ewentualnie o takiej dysproporcji mówić, ograniczając się do przypuszczenia, iż "rodzina nie podała wszystkich swoich dochodów podając nieprawdziwe dane.". Nawet jednak porównanie wydatków gospodarstwa domowego z jego dochodami w wymienionym wyżej okresie nie daje podstaw do uznania, że różnica będąca kwotą [...] zł, stanowi rażącą dysproporcję. Według Małego Słownika Języka Polskiego pod redakcją S.Skorupki, H.Auderskiej i Z.Łempickiej (PWN 1969r. wyd. piąte s. 687), rażący to tyle, co "rzucający się w oczy", "bardzo duży", "oczywisty". W ocenie Sądu stanowisko organu jest w tej kwestii oczywiście nieuzasadnione. Z postanowień omawianego przepisu art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych wynika ponadto, że użyte w nim pojęcie "rażący" jest klasycznym zwrotem nieokreślonym, któremu właściwe znaczenie powinno być nadane w drodze interpretacji. Takiej interpretacji dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lutego 2003r. sygn.akt I SA 1684/02(LEX nr 137803) stwierdzając, iż "rażąca dysproporcja musi to być dysproporcja bardzo znaczna i oczywista w odbiorze i postrzeganiu. Nie można pojęcia tego interpretować w sposób rozszerzający i przyjąć, że występuje ona wtedy, gdy lokal wyposażony jest w podstawowe kilkuletnie sprzęty gospodarstwa domowego, takie jak telewizor czy radio. W każdym wypadku zastosowania ust. 3 w/w ustawy musi być przeprowadzone dokładnymi ustaleniami i nie może opierać się na subiektywnych ocenach czy wrażeniach pracownika organu administracji". Podzielając ten pogląd i odnosząc go do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że o wykazaniu rażącej dysproporcji można mówić jedynie wówczas, gdyby wnioskodawca zataił posiadanie jakichś składników majątkowych, albo gdyby ich stan w sposób bardzo znaczący odbiegał od zadeklarowanego. Organy administracji próbowały co prawda wykazać, że w sprawie występuje "rażąca dysproporcja", jednakże ich twierdzenia opierają się wyłącznie na domniemaniach, a nie na rzetelnym i wyczerpującym ustaleniu stanu faktycznego. Brak wyjaśnienia tych zasadniczych elementów stanu faktycznego stanowi istotne naruszenie postanowień art. 7 i 77 kpa zobowiązujących organy administracji do ustalenia prawdy obiektywnej. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji powinny dokonać ustaleń rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy, uwzględniając przy tym podnoszoną przez skarżącego dopiero w skardze pomoc tak finansową, jak i w naturze, od najbliższej rodziny. Dopiero wówczas możliwa będzie ocena ewentualnego wystąpienia w sprawie omawianej "rażącej dysproporcji" między deklarowanymi dochodami, a stanem majątkowym. Ze względu na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Z uwagi na charakter rozstrzygnięcia decyzji odmawiającej przyznania dodatku mieszkaniowego, Sąd odstąpił od zastosowania art. 152 powołanej ustawy.