I OSK 1203/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie Joanna Runge - Lissowska (spr.) NSA Henryk Ożóg Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. S. i M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 120/06 w sprawie ze skargi S. S. i M. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...]nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz S. S. i M. S. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 120/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Sabiny i S. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez licencji. Decyzja ta została wydana na skutek odwołania ww. od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...]. nr [...], którą nałożono na S. i M. S. – wspólników spółki cywilnej "T. " – karę pieniężną w wysokości 8.600 zł za naruszenie przepisów w sprawie urządzeń rejestrujących, warunków technicznych pojazdów i zakresu niezbędnego wyposażenia oraz brak licencji. W odwołaniu dotyczącym tylko kary za brak licencji – 8000 zł podkreślono, że w spółce cywilnej M. S., który posiada licencję na wykonywanie transportu, jest odpowiedzialny za tę działalność, natomiast S. S. prowadzi sprawy administracyjno-organizacyjne, a także, iż w ocenie organu wydającego licencję na transport (Prezydent [...]) licencja wydana jednemu wspólnikowi spółki cywilnej jest wystarczająca dla wykonywania działalności przez tę spółkę, a nadto, że licencja nie może być udzielona na ten sam samochód jego współwłaścicielce (S. i M. S. są współwłaścicielami samochodu Renault nr rej. [...], który został skontrolowany przez [...] Inspektora). Główny Inspektor Transportu Drogowego, po rozpoznaniu odwołania uchylił decyzję w części dotyczącej nałożenia kary za brak licencji na S. S. i orzekł o nałożeniu tej kary na S. S. , podkreślając, że wbrew jej twierdzeniu wykonywała ona transport drogowy na rzecz firmy "R." Sp. z o.o. (faktura VAT nr 95/VI/05), zaś licencja jest wystawiona na M. S. . Oddalając skargę na tę decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie narusza ona prawa. Sąd wywodził co następuje: Spółka cywilna nie posiada statusu przedsiębiorcy, ale jej poszczególni wspólnicy (art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej) i nie posiada osobowości prawnej, zatem nie może być przedmiotem praw i obowiązków. Z akt sprawy wynika, że działalność gospodarczą prowadzą zarówno M.S. jak i S. S. (zaświadczenie o wpisie do działalności gospodarczej), natomiast uprawnienie administracyjne do wykonywania transportu - licencję - posiada tylko M. S.. W świetle unormowań ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125, poz. 1371 ze zm.) transport drogowy kontrolowanym samochodem wykonywali oboje skarżący w ramach uprawnienia posiadanego przez jednego z nich, zaś przepisy cyt. ustawy pozwalają na ubieganie się o licencję przez każdego, kto spełnia wskazane w nich warunki. Licencja udzielona wspólnikom spółki cywilnej, jako decyzja administracyjna, posiada przymiot osobisty i jako uprawnienie ze sfery prawa publicznego administracyjnego, a nie prywatnego cywilnego nie może być przedmiotem obrotu prawnego miedzy jej adresatem, a osobą trzecią, również nie może być wniesiona do spółki cywilnej ani udostępniona wspólnikom tej spółki w celu wykonywania pod jej szyldem – jako tylko jednej licencji transportu drogowego przez wspólników nie posiadających licencji w celu czerpania przez nich korzyści majątkowych. Art. 5 ustawy o transporcie drogowym wyraźnie stanowi, że licencji udziela się przedsiębiorcy a nie wspólnikowi spółki cywilnej, ani spółce, a zatem wspólnik, który nie posiadając licencji wykonuje transport narusza art. 5 ust. 1 tej ustawy, za co podlega karze, o której mowa w art. 92 ust. 1. Skargę kasacyjną od tego wyroku wnieśli S. i M. S., reprezentowani przez adwokata, domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zarzucając: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 oraz art. 92 ust. 1 ustawy z dnia września 2001 r. o transporcie drogowym poprzez ich błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, wobec S. S. , tj. na przyjęciu, iż wszyscy wspólnicy spółki cywilnej zobowiązani są posiadać licencję, o której mowa w art. 5 ust. 1 tej ustawy, nawet gdy osobiście nie wykonuje czynności transportu drogowego, - naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez nieustosunkowanie się do zgłoszonych w skardze zarzutów naruszenia przez organy art. 6, 7, 8 kpa i zgłoszonego na rozprawie zarzutu naruszenia art. 9 kpa. Odpowiadając na skargę kasacyjną Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Istotą niniejszej spraw jest to, czy może zostać wymierzona kara administracyjna za nieposiadanie licencji na wykonywanie transportu drogowego wspólnikowi spółki cywilnej w sytuacji, gdy licencją tą legitymuje się inny wspólnik. Art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 ze zm.) zwanej dalej ustawą o transporcie, stanowi, że podjęcie i wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu, a licencji udziela się przedsiębiorcy , jak wynika z ust. 3 tego artykułu. Ustawa o transporcie nie wyjaśnia pojęcia "przedsiębiorca", które jest zdefiniowane w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o swobodzie".Art. 4 ust. 1 przez przedsiębiorcę rozumie osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, zaś ust. 2 - również wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Uznanie przez ten przepis za przedsiębiorcę wspólników spółki cywilnej, pozostaje w pełnej korelacji z przepisami kodeksu cywilnego, który zawiera regulacje dotyczące tej spółki. Zgodnie z art. 860 kc, przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Wkład wspólnika może zaś polegać na wniesieniu do spółki własności lub innych praw albo na świadczeniu usług (art. 861 § 1 kc). Spółka cywilna jest w orzecznictwie i w doktrynie traktowana jako ułomny podmiot prawny, jednak mogący prowadzić działalność gospodarczą na takich samych zasadach, przy takich samych prawach i obowiązkach jak i inne podmioty, których charakter nie cechuje się taką właściwością. Pełna korelacja art. 4 ust. 2 ustawy o swobodzie z przepisami kodeksu cywilnego wynika właśnie z tej właściwości podmiotu jakim jest spółka cywilna. Ułomność ta nie może go stawiać w gorszej sytuacji, aniżeli inne podmioty, bowiem każdy ma zapewnione prawo do swobody prowadzenia działalności gospodarczej, w tym wyboru formy organizacyjnej. Podmioty, inne aniżeli spółka cywilna, wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie, traktowane są w obrocie jako określony podmiot gospodarczy. Jednak stwierdzić należy, że również i spółka cywilna jest także tak traktowana np. co do ewidencji identyfikacji podatników i płatników (NIP) – art. 2 ustawy z dnia 13 października 1996 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2004 r. Nr 169, poz. 2681 ze zm.), w statystyce publicznej (REGON) art. 1 pkt 11, art. 30 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. Nr 88, poz. 439 ze zm.), a także jeśli idzie o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, gdzie we wniosku o wpis podać należy formy pracy i formy własności (art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy o swobodzie), a wpis zawiera nazwę firmy i siedzibę. Wpis ten określa wspólników, formę prawną, firmę i siedzibę, która jest adresem nie wspólników spółki cywilnej, ale firmy – wspólnicy – spółka cywilna. Gdy więc mimo ułomności spółki cywilnej nie jest ona traktowana inaczej – odmiennie niż inne, nieułomne, podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Na tle ustawy o transporcie możnaby uznać, iż istnieje luka prawna, stwarzająca zasadniczą różnicę między spółką cywilną, a pozostałymi podmiotami w zakresie uzyskania odpowiedniej licencji na podjęcie i wykonywanie transportu drogowego. Określenie "odpowiedniej licencji" użyte w art. 5 ust. 1 ustawy o transporcie oznacza odpowiedzialność co do charakteru transportu (krajowy, międzynarodowy), ale również można je rozumieć jako mające odpowiadać formie organizacyjnej produktu, skoro można uznać, że istnieje luka prawna, o czym mowa wyżej. Jednak ta "odpowiedzialność" do formy organizacyjnej produktu nie może stawiać go w gorszej sytuacji w stosunku do nich, wykonujących tę samą działalność gospodarczą. Na kwestię udzielenia licencji "odpowiedniej" do formy organizacyjnej spółki cywilnej, można spojrzeć w dwojaki sposób. Z punktu widzenia art. 861 § 1 kc, w sumie którego jeden ze wspólników wnosi wkład w postaci licencji, a więc prawa do podjęcia i wykonywania odpowiedniego transportu drogowego, a wówczas firma – wspólnicy spółki cywilnej – spółka cywilna prowadzą działalność w zakresie transportu drogowego. Z drugiej strony należy mieć na względzie ratio legis licencji ma podjęcie i wykonywanie transportu. Udzielenie licencji ma na celu zapewnienie, aby transport drogowy był wykonywany przez rzetelny i legitymujący się kompetencją zawodową podmiot gospodarczy. Art. 5 ust. 3 ustawy o transporcie zawiera warunki jakie musi spełniać przedsiębiorca, aby została mu udzielona licencja. Wymogi te odnoszą się do osób, w tym członków organów zarządzających osób prawnych, zaś co do konieczności posiadania certyfikatu kompetencji zawodowych wymagane jest również od osób zarządzających. Licencja jest udzielana podmiotowi – osobie fizycznej, osobie prawnej czy jednostce organizacyjnej, choć wymagania odnoszą się nie do podmiotu jako formy organizacyjnej, ale i osób nim zarządzających. Wymagania jakie musi spełniać spółka cywilna są identyczne i jeśli przepis art. 5 nie budzi wątpliwości co do tego, że licencję otrzymuje osoba, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie, a zatem jeden akt administracyjny, to spółka cywilna nie może być traktowana inaczej tylko dlatego, iż jest podmiotem prawnie ułomnym. Jeżeli zatem licencja nie zawiera wyraźnego przeznaczenia, że chodzi o firmę – wspólnicy – spółka cywilna, a tylko dotyczy jednego wspólnika, to jest to jego wkład, jako prawa, do tej spółki. Cel wydania licencji został osiągnięty. Wniesienie tak udzielonej licencji do spółki cywilnej nie jest równoznaczne z jej odstąpieniem osobie trzeciej lub przeniesieniem na nią uprawnień z licencji, o czym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o transporcie. Wracając do tego co powiedziano na wstępie, a więc przedmiotu sprawy, tj. kary pieniężnej, należy podkreślić, że – jak wynika z art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie – karze pieniężnej podlega ten, kto wykonuje transport drogowy naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów tej ustawy lub innych, w nim wymienionych. Niewątpliwe podjęcie i wykonywanie transportu wymaga uprzedniego uzyskania licencji, a wobec tego prowadzenie działalności transportowej bez licencji narusza ustawowy obowiązek. Kara administracyjna cechuje się obligatoryjnością, tj. przymusem dla organu jej wymierzenia, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie zagrożone sankcją. Jednak uchybienie naruszenia obowiązku posiadania licencji w istocie nie miało miejsca. Transport wykonywany był przez ułomny podmiot prawny, spółkę cywilną. To jej wspólnicy, nie jako osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarcza, ale jako wspólnicy spółki cywilnej wykonywali transport, posiadając odpowiednią licencję, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o transporcie. Nie można zatem uznać, że w sytuacji posiadania licencji na wykonywanie transportu przez jednego wspólnika spółki cywilnej, drugi wspólnik tej spółki narusza prawo, za co grozi kara pieniężna, o czym mowa w art. 92 ust.1 ustawy o transporcie, bowiem żaden ze wspólników nie prowadzi działalności transportowej jako osoba fizyczna, o której w art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie, ale obaj razem jako podmiot gospodarczy – spółka cywilna. Skarga kasacyjna posiadała zatem usprawiedliwione podstawy i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).